Triệu chứng của viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan (EoE)

Triệu chứng phổ biến nhất của viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan là khó nuốt – đặc biệt khi ăn thức ăn rắn. Tuy nhiên, các dấu hiệu có thể khác nhau tùy theo độ tuổi và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Nhiều người không nhận ra các biểu hiện của họ là bất thường và chỉ đi khám sau một thời gian dài chịu đựng.

Một đặc điểm đáng chú ý là triệu chứng của EoE thường phát triển từ từ và nặng dần theo thời gian. Các dấu hiệu có thể bùng phát vài giờ, vài ngày hoặc thậm chí vài tuần sau khi tiếp xúc với các chất gây dị ứng – thường là thực phẩm hoặc, các yếu tố môi trường như thời tiết lạnh hoặc khô hay có nhiều phấn hoa.

Dưới đây là những triệu chứng phổ biến mà người mắc EoE có thể gặp phải:

1. Khó nuốt

Khó nuốt là biểu hiện nổi bật nhất của viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan (EoE). Nguyên nhân của triệu chứng này là do sự tích tụ của bạch cầu ái toan gây ra viêm và làm thành thực quản bị sưng hoặc hẹp lại, khiến thức ăn và chất lỏng di chuyển khó khăn từ cổ họng xuống dạ dày.

Người bệnh thường cảm thấy thức ăn “mắc kẹt” ở cổ hoặc ngực, đặc biệt khi ăn các món cứng như thịt, bánh mì, cơm khô. Họ có thể đau hoặc cảm thấy vướng khi nuốt, dẫn đến việc ăn chậm hoặc ngại ăn.

Nhiều người mắc EoE tự điều chỉnh thói quen ăn uống mà không hề biết mình có bệnh: họ chọn thực phẩm mềm, uống nước nhiều khi ăn để dễ nuốt, tránh các món dễ bị mắc hoặc đơn giản là ăn rất chậm.

Nếu không được điều trị kịp thời, viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan (EoE) có thể dẫn đến các vấn đề về nuốt dai dẳng, thậm chí đòi hỏi can thiệp y tế.

2. Tắc nghẽn thức ăn

Tắc nghẽn thức ăn xảy ra khi thức ăn bị kẹt trong thực quản và không thể đi xuống dạ dày. Tình trạng này có thể gây đau đớn và hoảng loạn, đặc biệt nếu người bệnh không thể nuốt hoặc nôn ra được thức ăn bị mắc.

Triệu chứng này khá phổ biến, đặc biệt ở người lớn bị EoE, với khoảng 39% từng trải qua ít nhất một lần.

Khi tắc nghẽn xảy ra, người bệnh có thể cảm thấy nghẹn, chảy nước dãi quá mức, nôn khan hoặc không nói được. Trong trường hợp nghiêm trọng, họ có thể khó thở hoặc thở gấp – đòi hỏi chăm sóc y tế khẩn cấp.

3. Trào ngược

Trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) thường liên quan đến axit dạ dày trào lên thực quản. Trong viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan, trào ngược cũng xảy ra nhưng cơ chế khác: không phải do axit mà là do viêm từ phản ứng miễn dịch bất thường với thực phẩm hoặc dị nguyên.

Người bệnh có thể cảm thấy nóng rát ở ngực, cổ họng có vị chua, đắng trong miệng – đặc biệt sau khi ăn, khi nằm hoặc cúi người.

Điều quan trọng là thuốc điều trị trào ngược thông thường như thuốc kháng axit thường không hiệu quả với viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan do nguyên nhân gốc rễ của tình trạng này là miễn dịch chứ không phải axit.

4. Đau ngực hoặc đau bụng

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan có thể gây cảm giác đau tức ngực hoặc đau vùng bụng trên, nhất là sau bữa ăn. Một số người có cảm giác thắt chặt ngực giống như đau tim, khiến họ lo lắng hoặc nhầm lẫn với bệnh tim mạch.

Các cơn đau này không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn. Theo thời gian, người bệnh có thể sợ ăn, dẫn đến giảm cân và suy dinh dưỡng.

5. Nôn trớ sau khi ăn

Nôn trớ là tình trạng thức ăn hoặc chất lỏng bị đẩy ngược từ dạ dày lên cổ họng hoặc miệng – đôi khi xảy ra ngay sau khi ăn.

Ở người bị EoE, thực quản bị viêm hoặc hẹp khiến thức ăn khó đi xuống, dẫn đến việc thức ăn “quay ngược” trở lại. Triệu chứng này có thể xảy ra đột ngột và gây khó chịu, đặc biệt khi người bệnh vừa ăn xong.

6. Rối loạn giấc ngủ

Các triệu chứng về tiêu hóa không chỉ ảnh hưởng vào ban ngày mà còn gây ra các vấn đề về giấc ngủ. Nghiên cứu cho thấy khoảng 50% thanh thiếu niên và 63% người lớn mắc EoE gặp khó khăn trong việc ngủ ngon do các biểu hiện như ợ nóng, đau ngực hoặc đau bụng.

Nhiều người bị thức giấc giữa đêm nhiều lần và không thể ngủ lại. Tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến mệt mỏi, giảm năng lượng ban ngày, cáu gắt và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống.

Các biểu hiện ở trẻ em

Ở trẻ em, viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan (EoE) đôi khi bị nhầm với chứng kén ăn hoặc rối loạn tiêu hóa khác. Các triệu chứng điển hình bao gồm:

• Khó nuốt, cảm giác thức ăn bị mắc
• Đau bụng lặp đi lặp lại
• Buồn nôn, nôn
• Tăng cân kém hoặc không tăng cân
• Kén chọn thực phẩm, chỉ ăn những món có kết cấu mềm
• Ợ nóng không cải thiện dù đã dùng thuốc kháng axit
• Nhanh no sau khi ăn lượng nhỏ

Việc phát hiện sớm ở trẻ nhỏ rất quan trọng vì EoE kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện, cả về thể chất lẫn tâm lý.

Khi nào nên đi khám?

Nhiều người sống chung với EoE trong nhiều năm mà không được chẩn đoán do nhầm lẫn với trào ngược hoặc các vấn đề tiêu hóa thông thường.

Tuy nhiên, điều trị sớm có thể giúp ngăn ngừa tổn thương lâu dài cho thực quản. Bạn nên đến bác sĩ nếu gặp các triệu chứng sau:

• Khó nuốt kéo dài, ngày càng nghiêm trọng
• Trào ngược hoặc ợ nóng không đáp ứng với thuốc thông thường
• Nôn hoặc nôn trớ thường xuyên
• Đau ngực hoặc đau bụng không rõ nguyên nhân
• Trẻ em biếng ăn, chậm tăng cân hoặc kén chọn thực phẩm
• Tắc nghẽn thức ăn, đặc biệt nếu xảy ra nhiều lần

Trong trường hợp thức ăn bị mắc trong cổ họng, cần xử lý ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Nước bọt chảy nhiều hoặc không nuốt được nước bọt
• Cảm giác tức ngực hoặc đầy tức vùng ngực
• Nước bọt lẫn máu
• Nôn khan, nghẹn
• Khó thở hoặc thở nhanh

Khi đó, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức để được hỗ trợ.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

Khi đi khám vì nghi ngờ mắc EoE, bạn nên chuẩn bị một số câu hỏi để hiểu rõ hơn về tình trạng của mình:

• Tôi cần làm xét nghiệm gì để xác định có bị EoE không
• Các triệu chứng của tôi có chắc chắn do EoE hay do bệnh khác?
• Có những loại thực phẩm hoặc dị nguyên nào tôi cần tránh không?
• Phác đồ điều trị tốt nhất là gì? Có cần dùng thuốc lâu dài không?
• Làm sao phân biệt giữa EoE và trào ngược dạ dày (GERD)?
• Bệnh có thể tái phát sau điều trị không?
• Trao đổi thẳng thắn với bác sĩ sẽ giúp bạn kiểm soát bệnh hiệu quả và tránh các biến chứng về sau.

Tóm tắt nhanh

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan là tình trạng viêm mãn tính của thực quản do tích tụ bất thường bạch cầu ái toan. Bệnh có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi và thường biểu hiện qua:

• Khó nuốt, tắc nghẽn thức ăn
• Trào ngược, đau ngực hoặc bụng
• Nôn trớ, chán ăn, mất ngủ

Ở trẻ nhỏ, EoE có thể dẫn đến chậm phát triển và suy dinh dưỡng nếu không được điều trị. Việc chẩn đoán sớm, kết hợp điều chỉnh chế độ ăn và dùng thuốc đúng cách, có thể giúp kiểm soát triệu chứng và phòng ngừa biến chứng.

Giải đáp nhanh

Viêm thực quản EoE có nghiêm trọng không?

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan không nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể gây biến chứng nghiêm trọng như tắc nghẽn thức ăn, hẹp thực quản và suy dinh dưỡng nếu không điều trị.

Nguyên nhân chính gây EoE là gì?

Nguyên nhân gây viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan thường do phản ứng miễn dịch với dị ứng thực phẩm (sữa, lúa mì, đậu nành, trứng, hải sản, các loại hạt) hoặc dị nguyên môi trường như phấn hoa, thời tiết khô lạnh.

Điều gì xảy ra nếu không điều trị EoE?

Bệnh có thể tiến triển thành sẹo thực quản, làm hẹp lòng thực quản, tăng nguy cơ mắc nghẹn, khó nuốt mạn tính, ăn uống kém và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

Bạn có thể quan tâm:

• 7 lợi ích tuyệt vời của hạnh nhân đối với sức khỏe
• 5 loại viêm khớp vảy nến phổ biến và cách nhận biết
• 20 loại thực phẩm có lợi cho người bị viêm khớp
• 10 thói quen đơn giản mỗi ngày giúp bảo vệ mắt và giữ gìn thị lực

Tình trạng thiếu ngủ ngày càng phổ biến với nhiều người hiện nay

Giấc ngủ là một trong những thành phần quan trọng nhất của sức khỏe thể chất và tinh thần. Giấc ngủ ngon giúp ích cho rất nhiều chức năng quan trọng của cơ thể chúng ta, từ cải thiện hệ miễn dịch, tâm trạng tích cực đến giảm nguy cơ mắc một số bệnh như bệnh tim và tiểu đường.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Mỹ (CDC), cứ 3 người trưởng thành thì có 1 người không thường xuyên ngủ đủ giấc. Các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ không cần kê đơn như thực phẩm chức năng ngày càng được sử dụng phổ biến để điều trị chứng khó ngủ và mất ngủ. Trong đó kẹo ngủ ngon có thể là một phương pháp hiệu quả trong ngắn hạn.

Kẹo ngủ ngon là gì?

Như tên gọi, đây là một sản phẩm bổ sung giúp bạn dễ ngủ, được chế tạo ở dạng giống như kẹo dẻo, còn khá mới trên thị trường. Kẹo này có chứa các thành phần hoạt tính để giúp cơ thể dễ chìm vào giấc ngủ, thường dùng nhất là melatonin, L-theanine và CBD.

Một ưu điểm lớn của kẹo so với các chất bổ sung ở dạng viên nang hoặc viên nén là tất cả mọi người đều có thể dùng được, kể cả những người sợ uống thuốc hoặc không thể nuốt thuốc được.

Kẹo ngủ ngon chứa thành phần gì?

Những loại kẹo hỗ trợ giấc ngủ hiện nay thường sử dụng một hoặc kết hợp 3 thành phần chính để gây ngủ: melatonin, L-theanine và CBD.

Melatonin

Melatonin là một loại hormone mà cơ thể chúng ta sản xuất tự nhiên để đi vào giấc ngủ. Nó chỉ được tạo ra khi trời tối và thường tăng lên khoảng vài giờ trước khi đi ngủ. Melatonin không chỉ có tác dụng tạo ra cảm giác buồn ngủ mà nồng độ của nó duy trì ở mức cao trong cơ thể kéo dài khoảng 12 giờ cho đến khi trời sáng.

Sự sản sinh melatonin sẽ giảm dần khi cơ thể già đi và có thể dao động vì những lý do khác. Các chất bổ sung sử dụng melatonin được tổng hợp nhân tạo để giúp tạo cảm giác buồn ngủ. Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp của Mỹ (NCCIH), các sản phẩm này có thể gây một số tác dụng phụ như:

• Tâm trạng cáu gắt
• Đầu óc mơ màng
• Buồn nôn
• Tiêu chảy
• Đau đầu

Mặc dù melatonin nhìn chung là an toàn cho cả người lớn và trẻ em nhưng các chuyên gia lưu ý rằng liều lượng melatonin hàng ngày không được vượt quá 10 miligam và luôn tuân thủ hướng dẫn sử dụng kèm theo sản phẩm.

L-theanine

L-theanine còn có tên gọi khác là γ-glutamylethylamide, là một axit amin tự nhiên được tìm thấy trong lá trà có tác dụng giảm căng thẳng. Theo các nghiên cứu, chất này có thể làm giảm lo lắng bằng cách ảnh hưởng đến sóng não và tạo ra trạng thái cần thiết cho giấc ngủ chất lượng. Và không giống như các loại thuốc hỗ trợ giấc ngủ khác, nó không cần thêm chất phụ gia và cũng không có tác dụng phụ, kể cả buồn ngủ vào ban ngày.

Một nghiên cứu quy mô nhỏ được đăng trên tạp chí Nutrients vào tháng 10/2019 cho thấy liều dùng 200 mg L-theanine mỗi đêm giúp cải thiện các vấn đề về giấc ngủ liên quan đến căng thẳng cũng như trầm cảm và lo lắng.

CBD

Cannabidiol (CBD) là một hợp chất có trong cây cần sa nhưng không gây tác hại cho hệ thần kinh. Chất này đã được sử dụng phổ biến trong nhiều sản phẩm không kê đơn ở nhiều nước trên thế giới vì được cho là có tác dụng chống lo âu.

Có một số ít nghiên cứu, ví dụ như một nghiên cứu được đăng trên Tạp chí Permanente tháng 1/2019, cho thấy CBD có thể giúp giảm lo âu và do đó cũng có thể giúp ích cho những người bị mất ngủ liên quan đến lo âu. Tuy nhiên cần có thêm nghiên cứu về tác dụng của chất này.

Kẹo ngủ ngon có tác dụng thực sự như quảng cáo hay không?

Lợi ích rõ nhất của các loại kẹo này là giúp bạn dễ ngủ. Vì chúng mới xuất hiện trên thị trường chưa lâu nên hiện tại chưa có nghiên cứu cụ thể nào để xác nhận tác dụng hiệu quả ra sao, nhưng đối với các thành phần hoạt tính trong kẹo thì đã có bằng chứng ủng hộ như đã nêu ở trên.

Tuy nhiên các chuyên gia đều cho rằng tác dụng của kẹo ngủ ngon nếu có thì cũng chỉ là giải pháp ngắn hạn, bởi vì chúng không thực sự điều trị tận gốc nguyên nhân gây mất ngủ.

Những ai nên dùng kẹo ngủ ngon?

Theo NCCIH, kẹo ngủ ngon chứa melatonin có thể được khuyên dùng cho những người trưởng thành có vấn đề về giấc ngủ tạm thời hoặc những người bị rối loạn giấc ngủ do chênh lệch múi giờ khi đi máy bay. Ngoài ra còn có một số bằng chứng cho thấy chúng có thể giúp ích cho những người mắc một tình trạng được gọi là rối loạn giai đoạn ngủ-thức muộn (DSWPD).

Chưa có kết luận rõ ràng về hiệu quả của melatonin để điều trị chứng mất ngủ, và Viện Y học Giấc ngủ Mỹ không khuyến khích sử dụng các sản phẩm bổ sung chứa melatonin cho những người mắc chứng mất ngủ mãn tính.

Kẹo này cũng có thể dùng cho trẻ em, đặc biệt là những loại chứa melatonin. Cơ thể chúng ta sản sinh melatonin theo chu kỳ tự nhiên để điều chỉnh hoạt động ngủ-thức, nồng độ melatonin thấp vào ban ngày và tăng cao nhất vào nửa đêm. Một số trẻ em mắc tình trạng rối loạn phát triển thần kinh không sản sinh melatonin như bình thường, vì vậy về lý thuyết có thể bổ sung melatonin để giúp điều chỉnh chu kỳ ngủ-thức của trẻ.

Viện Nhi khoa Mỹ lưu ý rằng melatonin cũng có thể gây ra phản ứng phụ ở trẻ em như đau đầu hoặc đái dầm, ngoài ra sử dụng lâu dài có thể làm chậm quá trình dậy thì.

Kẹo ngủ ngon có tác dụng phụ và nguy cơ cho sức khỏe như thế nào?

Vấn đề lớn nhất của kẹo ngủ ngon là – giống như tất cả các sản phẩm bổ sung khác – chúng không được kiểm soát chặt chẽ giống như thuốc chữa bệnh thật sự. Kể cả ở Mỹ, bất kỳ sản phẩm nào được dán nhãn là thực phẩm chức năng đều không chịu sự quản lý của FDA (Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm Mỹ), trong khi tất cả các dược phẩm khác, kể cả những loại thuốc không cần kê đơn, đều phải được FDA chấp thuận về tính an toàn và hiệu quả trước khi đưa ra thị trường.

Như vậy khi dùng các sản phẩm thực phẩm chức năng, chúng ta không thể biết chắc thành phần của chúng có gì, ví dụ như thành phần hoạt tính có thể không giống như trên nhãn ghi hoặc có các chất tạp nhiễm hay không.

Trên thực tế, các nhà nghiên cứu đã kiểm tra các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ và phát hiện ra rằng 71% sản phẩm có hàm lượng thành phần thực sự sai số hơn 10% so với trên nhãn, và lượng melatonin trong các lô khác nhau của cùng một sản phẩm và một thương hiệu lại khác nhau rất nhiều, có thể chênh lệch tới hơn 400%. Kết quả nghiên cứu này được đăng trên Tạp chí Y học Giấc ngủ Lâm sàng năm 2017, cho thấy lượng melatonin thực sự có trong sản phẩm dao động từ ít hơn 85% đến cao hơn gần 500% so với thông tin ghi trên nhãn.

Bên cạnh đó melatonin có thể tương tác không tốt với một số loại thuốc, vì vậy nếu bạn đang sử dụng thuốc hoặc đang mắc bất kỳ tình trạng sức khỏe nào thì nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng sản phẩm có chứa melatonin.

Theo Mayo Clinic, các loại thuốc có thể tương tác với melatonin bao gồm thuốc chống đông máu, thuốc chống co giật, thuốc trị huyết áp, thuốc trị tiểu đường, thuốc tránh thai, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc giảm ngưỡng co giật, fluvoxamine, thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương, và diazepam.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng những viên kẹo này có thể chứa nhiều thành phần khác ngoài các chất gây ngủ, ví dụ như đường, hương liệu và các thành phần không cần thiết, dễ khiến cho mọi người dùng quá liều vì hương vị thơm ngon, trong khi các nhà sản xuất thực phẩm bổ sung thường không quan tâm đến liều lượng chính xác của các thành phần.

Ngoài ra kẹo ngủ ngon được làm rất giống kẹo bình thường nên phải cẩn thận để xa tầm tay của trẻ em.

Tác dụng của kẹo ngủ ngon kéo dài trong bao lâu?

Nếu bác sĩ đồng ý để bạn dùng kẹo ngủ ngon thì hãy dùng theo đúng hướng dẫn. Hầu hết các loại kẹo này được dùng ngay trước khi đi ngủ, nếu dùng vào ban ngày có thể gây buồn ngủ ảnh hưởng đến làm việc và sinh hoạt.

Tác dụng của chúng kéo dài bao lâu là tùy theo thành phần. Ví dụ: một nghiên cứu được đăng trên Tạp chí Current Neuropharmacology vào tháng 4/2017 cho thấy sau khi dùng melatonin với liều 1 đến 5 mg, mức melatonin trong cơ thể hầu hết mọi người sẽ tăng đến cao nhất trong vòng 1 giờ, sau đó trở lại bình thường trong khoảng 4 đến 8 giờ.

Cách chọn kẹo ngủ ngon như thế nào?

Vì các sản phẩm này không được quản lý chặt nên tốt nhất hãy chọn thương hiệu có uy tín. Theo nghiên cứu của Tạp chí Y học Giấc ngủ Lâm sàng, trong số 31 sản phẩm bổ sung chứa melatonin được kiểm tra thì có khoảng ¼ trong số đó chứa serotonin – một loại hormone khác – cũng như các thành phần không rõ khác. Do đó các chuyên gia khuyên rằng phải chọn các sản phẩm đã được chứng nhận bởi cơ quan độc lập. Tổ chức Vệ sinh Quốc gia (NSF) và Dược điển Mỹ (USP) là hai nhóm chứng nhận có uy tín trên thế giới.

Ngoài ra chỉ nên dùng melatonin với liều từ 1 đến 3 mg mỗi ngày, giới hạn cao nhất là 10 mg.

Tổng kết

Kẹo ngủ ngon có chứa các chất giúp cơ thể dễ ngủ và thực sự có tác dụng giúp ngủ ngon hơn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên chúng không phải là giải pháp lâu dài để điều trị dứt điểm chứng mất ngủ. Nếu bạn đang gặp các vấn đề về giấc ngủ thì hãy đến bác sĩ để tìm nguyên nhân gốc rễ và điều trị chính xác.

Nếu bạn đã quyết định sử dụng kẹo ngủ ngon thì hãy lựa chọn cẩn thận từ các thương hiệu uy tín và luôn hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng nhé.

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• 8 thói quen xấu về giấc ngủ đang dần “thủ tiêu” cơ thể bạn
• 6 thói quen đơn giản giúp bạn ngủ ngon hơn và giảm cân hiệu quả

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

Mặt tối của mạng xã hội: Tại sao cần “detox”?

Mạng xã hội chi phối suy nghĩ và cảm xúc của người dùng

Mạng xã hội cho phép chúng ta chia sẻ những suy nghĩ, hình ảnh và thậm chí là những cột mốc quan trọng nhất trong cuộc đời mà trước đây không ai quan tâm đến ngoại trừ những người gần gũi và thân yêu nhất của mình. Nhưng khi cho đi thì bạn cũng nhận lại: rất nhiều cảm xúc sẽ nảy sinh khi bạn liên tục lướt qua bảng tin.

Mạng xã hội có thể mang lại niềm vui, kiến thức mới và những khoảnh khắc đáng nhớ, có thể giúp chúng ta cảm thấy bớt cô đơn hơn. Nhưng cùng lúc đó nó cũng có thể tạo sự đố kỵ, buồn bã, mặc cảm, thậm chí mất niềm tin vào cuộc sống. Nếu không được sử dụng đúng cách, mạng xã hội có thể kiểm soát hành vi và suy nghĩ của chúng ta, làm hại sức khỏe tinh thần và các mối quan hệ.

Mạng xã hội dễ gây trầm cảm

Một trong những nguyên nhân hàng đầu gây trầm cảm và cô đơn ngày nay chính là sử dụng mạng xã hội. Theo các nhà khoa học, “giao tiếp qua máy tính có thể dẫn đến ấn tượng bị thay đổi (và thường là sai) về các đặc điểm thể chất và tính cách của những người dùng khác. Nó có thể dẫn đến những kết luận không chính xác liên quan đến ngoại hình, trình độ học vấn, trí thông minh, tư cách đạo đức, cũng như nhiều đặc điểm khác của những người bạn trên mạng”. (Pantic 2014)

Thể hiện bản thân là một trong những trọng tâm của mạng xã hội, thường “gây ra hoặc ít nhất là thúc đẩy hành vi tự ái” (Mehdizadeh 2010). Khoa học đã phát hiện có mối liên quan đáng kể giữa lòng tự ái và chứng trầm cảm. Một nghiên cứu được công bố tháng 2/2020 cho thấy “tính dễ bị tổn thương do lòng tự ái góp phần vào cảm giác tiêu cực dai dẳng, do đó góp phần làm trầm trọng thêm các triệu chứng trầm cảm.”

Nếu bạn đã bị trầm cảm vì bất cứ lý do gì trước đó thì mạng xã hội có thể khiến tình trạng trở nên tồi tệ hơn. Nhưng kể cả khi không bị trầm cảm thì bạn có thể hình thành suy nghĩ kiểu tự ái ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần.

Mạng xã hội giúp chúng ta gần nhau hay xa nhau hơn?

“Alone together” là khái niệm mới xuất hiện để mô tả hiện tượng ngày càng phổ biến: chúng ta kết nối với nhau nhiều hơn nhưng không sâu sắc hơn. Chẳng hạn như khi dự tiệc, rất nhiều người chỉ chăm chăm chụp ảnh để đăng lên mạng, quan tâm đến vẻ bề ngoài hơn là trò chuyện hay chơi đùa với những người khác.

Ngoài ra còn có hình ảnh đã quá quen thuộc ngày nay: đi cafe với bạn bè nhưng ai cũng dán mắt vào điện thoại và khoe những thứ hay ho trên mạng thay vì nói chuyện với nhau thực sự.

Theo các nhà nghiên cứu, việc quá dựa dẫm vào công nghệ đã dẫn đến “thui chột” các kỹ năng xã hội, mọi người không còn trò chuyện với nhau một cách có ý nghĩa, dẫn đến giảm sự chú ý và giảm khả năng lưu giữ thông tin.

Mạng xã hội không phản ánh đúng thực tế

Sử dụng mạng xã hội quá nhiều có thể làm sai lệch cách nhìn của chúng ta về thực tế do hiện tượng tự so sánh mình với người khác và tin rằng cuộc sống của họ tốt đẹp hơn, có ý nghĩa hơn cuộc sống của chính mình.

Nghiên cứu cho thấy những người có lòng tự tôn thấp thường dễ bị kiểu so sánh này hơn, và ngược lại khi lòng tự tôn thấp thì chúng ta lại càng dành nhiều thời gian hơn để lướt mạng xã hội.

Mạng xã hội gây “nghiện” như thế nào?

Mạng xã hội kiếm được nhiều tiền hơn nếu chúng ta sử dụng thường xuyên hơn, vì vậy mục tiêu của họ là phải khiến cho chúng ta không thể rời mắt. Đó là lý do các trang mạng được thiết kế để người dùng nhìn thấy nội dung từ những người thân quen nhất cũng như những người có ảnh hưởng.

Một nghiên cứu cho biết: đối với một số ít người thì sử dụng mạng xã hội có thể là hoạt động quan trọng nhất trong cuộc sống của họ. Đa số các nhà tâm lý học đồng ý rằng mấu chốt là vì những thứ xuất hiện trên mạng khiến cho chúng ta cảm thấy thỏa mãn và càng muốn xem thêm nhiều hơn nữa.

Các nghiên cứu cũng xác nhận rằng nghiện mạng xã hội nhìn chung cũng trải qua các giai đoạn giống với nghiện chất kích thích, theo thứ tự là:

• Khởi đầu: sử dụng hàng ngày
• Thay đổi tâm trạng: cảm thấy tâm trạng tốt hơn sau khi sử dụng
• Dung nạp: nhu cầu phải dùng lại, thậm chí phải tăng liều để tạo ra tác dụng như trước
• Ngưng dùng: xuất hiện cảm giác tiêu cực khi không được dùng
• Tái phát: lặp lại các bước như trên
• Xung đột: xuất hiện các vấn đề do sử dụng quá mức

Mạng xã hội gây rối loạn giấc ngủ

Lướt Facebook hoặc Instagram trước khi đi ngủ là thói quen của nhiều người, nhưng việc đó có thể phá hỏng chu kỳ giấc ngủ. Một nghiên cứu được thực hiện trên 1788 thanh niên Mỹ từ 18 đến 32 tuổi đã kết luận rằng những người tự khai sử dụng mạng xã hội trung bình 61 phút mỗi ngày cũng tự thấy có rối loạn giấc ngủ ở mức độ trung bình hoặc cao.

Các nhà khoa học giải thích rằng việc lướt mạng ngay trước khi ngủ không chỉ làm chúng ta thức lâu hơn và giảm thời gian ngủ mà còn kích thích các cảm xúc, nhận thức và phản ứng sinh lý trong cơ thể.

Mạng xã hội có thể đưa thông tin sai lệch

Trong giai đoạn nhiều biến động hiện nay, nhiều người đã quen nhận tin tức từ mạng xã hội. Nhưng điều quan trọng là mức độ đáng tin cậy của nguồn tin: các nghiên cứu chỉ ra rằng những người sử dụng mạng xã hội để cập nhật tin tức về COVID-19 có nhiều khả năng gặp thông tin sai lệch nguy hiểm.

Ngoài ra các tin tức trên mạng cũng gây căng thẳng không đáng có, chẳng hạn như liên tục nhấn mạnh vào số ca tử vong tăng cao và các chuyên gia y tế “tuyệt vọng”. Điều đó khiến chúng ta mệt mỏi và kiệt quệ về tinh thần, dẫn đến bị chi phối sai lệch.

Làm thế nào để cai nghiện mạng xã hội?

Đầu tiên cần xác định xem bạn có thực sự cần phải cai nghiện, hay bạn vẫn đang tự làm chủ được mình? Dưới đây là một số câu hỏi để biết được điều đó:

• Số like trên mạng xã hội có làm bạn cảm thấy cả một ngày của mình thay đổi hay không?
• Số like đó có khiến bạn cảm thấy mất tự tin hơn không?
• Bạn chụp ảnh chỉ để khoe lên mạng hay bạn thực sự yêu thích đối tượng đó?
• Bạn có cảm thấy cuộc sống thiếu thiếu nếu không đăng gì lên mạng trong một thời gian không?
• Bạn giữ liên lạc với mọi người chỉ thông qua mạng xã hội hay vẫn thường xuyên gặp trực tiếp?
• Bạn cảm thấy gặp mọi người trên mạng hay ngoài đời thoải mái hơn?

Nếu bạn trả lời “có” với đa số các câu hỏi trên đây thì có lẽ đã đến lúc phải dứt ra khỏi mạng xã hội trước khi trở thành “nô lệ” của nó.

Một cách khác để xác định mình có cần cai nghiện hay không là xem lượng thời gian dành cho mạng xã hội. Theo báo cáo Global Web Index 2020, người dùng hiện nay đang dành trung bình 2 giờ 24 phút mỗi ngày trên các mạng xã hội và ứng dụng nhắn tin. So với kết quả năm 2017 thì con số này đã tăng nửa giờ.

Một nghiên cứu được thực hiện trên 143 sinh viên tại Đại học Pennsylvania (Mỹ) đã kết luận rằng “việc hạn chế sử dụng mạng xã hội trên điện thoại ở mức 10 phút cho mỗi nền tảng mỗi ngày trong vòng 3 tuần có tác động đáng kể đến sức khỏe”. Có lẽ đó là giới hạn mà chúng ta nên cố gắng hướng tới – 10 phút cho mỗi nền tảng.

Vậy cụ thể thì cách “detox” mạng xã hội là như thế nào?

1. Giới hạn thời gian dùng mạng xã hội

Vì đây cũng là một dạng nghiện nên việc giảm thời gian cần thực hiện từ từ. Nếu bạn dành cho mạng xã hội khoảng 2 tiếng rưỡi mỗi ngày thì hãy giảm xuống từng chút một, chẳng hạn như 2 giờ trong tuần đầu tiên, sau đó 1 giờ rưỡi vào tuần tiếp theo, v.v.

Không cần phải ngưng hoàn toàn, thực tế thì gần như là không thể làm vậy trong thế giới ngày nay. Nhưng chỉ cần giảm thời gian tiêu tốn cho các nền tảng này là bạn sẽ thấy cuộc sống của mình thay đổi tích cực hơn.

2. Làm những việc khác để “đánh lạc hướng”

Bạn nên tìm cho mình một sở thích hoặc một việc gì đó thích làm trong thời gian rảnh, và tập trung vào nó. Nếu bạn nhận ra mình đang check thông báo mạng xã hội lần thứ n trong ngày thì hãy dừng lại ngay và đi tập yoga, dắt chó đi dạo, xem phim, đọc sách, dọn dẹp nhà cửa, hoặc gọi điện cho bạn bè.

Bạn có thể đặt một cuốn sách trên bàn của mình, nếu là sách kiến thức càng tốt. Khi cảm thấy bồn chồn muốn dùng mạng, hãy mở sách ra và đọc vài trang thú vị. Những thông tin trong sách thường có giá trị hơn bất kỳ thứ gì tràn ngập trên mạng xã hội.

3. Nghĩ về kết quả tích cực

Khi bạn đã quyết định giảm dùng mạng xã hội thì giai đoạn đầu có thể cảm thấy hơi khó chịu. Thời điểm này là rất quan trọng và bạn cần nhận ra mặt tích cực là mình đã đạt được một chút tự do. Bạn không còn phải chờ đợi lượt like hay comment của mọi người nữa, cũng chẳng cần hóng drama từng phút từng giờ. Nói cho cùng thì những thứ đó có liên quan gì đến mình đâu?

4. Xóa các ứng dụng khỏi điện thoại

Rất nhiều người đã làm cách này, chỉ giữ lại những thứ cần thiết cho công việc. Thay vì check Facebook trên điện thoại, bạn có thể xóa đi và chỉ sử dụng nó trên máy tính khoảng một lần một tuần. Instagram còn gây nghiện hơn nữa, nên bạn có thể xem nó chỉ khi nào thực sự hết việc để làm, như khi chờ xe bus.

Những ngày đầu tiên có thể bạn sẽ lấy điện thoại ra và tìm các ứng dụng như một thói quen, nhưng sau một thời gian thói quen sẽ biến mất và bạn không còn nhớ chúng nhiều như thế nữa.

Trong cuốn sách Digital Minimalism (Chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số), tác giả Cal Newport khuyên rằng chỉ nên giữ lại một ứng dụng trong cuộc sống của bạn nếu:

• Nó đem lại một giá trị gì đó mà bạn coi trọng thực sự (không phải là sự vui thích hời hợt) và nó là phương tiện công nghệ tốt nhất để có được giá trị đó.
• Nó đóng một vai trò cụ thể trong cuộc sống của bạn, và bạn có các quy tắc cụ thể về thời gian và cách thức sử dụng nó (ví dụ chỉ sử dụng Facebook ở nơi làm việc, nhưng không bao giờ dùng ở nhà).

5. Unfollow những người không cần thiết

Hãy sử dụng mạng xã hội một cách có chọn lọc thay vì chỉ làm “nô lệ” một cách thụ động. Không cần phải follow tất cả những người “nổi tiếng” nếu họ không đem lại giá trị có ý nghĩa đối với bạn. Chỉ cần theo dõi những người thực sự đáng quý, và loại bỏ tất cả những thứ không cần thiết.

6. Nghỉ ngơi khi cảm thấy quá tải

Mạng xã hội sống nhờ quảng cáo, do đó quảng cáo ngày càng xuất hiện nhiều. Ít nhất 74% người dùng cảm thấy mệt mỏi khi nhìn thấy chúng, thậm chí giai đoạn hiện nay có thể còn nhiều hơn nữa vì các nhà quảng cáo đang cố gắng tận dụng giãn cách xã hội để tiếp cận mọi người nhiều hơn.

Nếu bạn cảm thấy quá tải bởi bất cứ thứ gì trên mạng – dù là quảng cáo hay nội dung – thì cứ việc tắt điện thoại đi. Mạng xã hội không phải là thứ gì đó quá thiết yếu, hãy nghỉ ngơi và nếu muốn thì có thể trở lại vào lúc khác.

7. Chỉ xem những nội dung có chất lượng

Thay vì giết thời gian bằng những cuộc đấu khẩu hay drama vô nghĩa thì hãy tận hưởng những nội dung có chất lượng. Bản thân những nội dung này đã là phần thưởng cho người xem, nhưng còn có một số lợi ích khác có thể áp dụng vào cuộc sống, chẳng hạn như dạy cho chúng ta biết cách tư duy và tương tác với thế giới.

Lời kết

Có nên bỏ hoàn toàn mạng xã hội không? Có thể phù hợp với một số người, nhưng không phải là lựa chọn của hầu hết chúng ta. Những trang web và ứng dụng đó chắc chắn có nhiều mặt tốt không thể phủ nhận, đặc biệt là trong thời đại hiện nay. Nhưng hãy học cách sử dụng chúng một cách thông minh và hợp lý để chúng không bao giờ chi phối cuộc sống của bạn.

Mời bạn xem thêm những bài viết liên quan của BlogAnChoi:

• Công ty Facebook đổi tên thành Meta, cư dân mạng nhanh trí chế meme và joke đá xoáy
• Tại sao nhiều người hiện nay muốn bỏ Facebook?

Hãy đón xem BlogAnChoi mỗi ngày để nhận được nhiều thông tin thú vị cho cuộc sống bạn nhé!