Tăng huyết áp trong thai kỳ được định nghĩa là khi huyết áp tối đa > 140mmHg và/hoặc huyết áp tối thiểu > 90mmHg trong thời gian mang thai. Phân độ tăng huyết áp:

• Nhẹ khi có huyết áp tối đa là 140 – 149mmHg hoặc huyết áp tối thiểu là 90 – 99mmHg
• Trung bình khi có huyết áp tối đa là 150 – 159mmHg hoặc huyết áp tối thiểu là 100 – 109mmHg
• Nặng khi có huyết áp tối đa là ≥ 160mmHg hoặc huyết áp tối thiểu là ≥ 110mmHg

Mẹ bị tăng huyết áp thai kỳ sẽ dẫn đến nguy cơ gì?

• Tăng huyết áp trong thời kỳ mang thai dẫn tới nhiều nguy cơ khác nhau, gồm:
• Giảm lưu lượng máu đến nhau thai: Điều này làm giảm cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho thai, có thể làm bé chậm tăng trưởng và nhẹ cân khi chào đời.
• Nhau bong non: Nhau thai sớm tách khỏi tử cung. Nhau bong non có thể làm bé ngạt thở do thiếu oxy và gây chảy máu cho mẹ.
• Sinh non.
• Hội chứng HELLP. Các triệu chứng liên quan đến HELLP bao gồm: Buồn nôn, nôn, đau đầu, đau bụng trên,… Hội chứng HELLP có thể làm tổn hại nghiêm trọng đến các cơ quan quan trọng nhất của cơ thể.

Nên ăn và hạn chế ăn gì khi mẹ bị tăng huyết áp thai kỳ?

Chế độ ăn cho thai phụ tăng huyết áp tại nhà đơn thuần (dinh dưỡng điều trị đơn thuần) chỉ áp dụng cho trường hợp tăng huyết áp mức độ nhẹ trước 32 tuần tuổi thai và phải khám theo dõi ít nhất 2 lần/tuần. Với thai phụ tăng huyết áp mức độ trung bình thì cần được hội chẩn với chuyên khoa tim mạch và bắt đầu sử dụng thuốc hạ áp phối hợp với chế độ dinh dưỡng.

Tất cả các trường hợp tăng huyết áp nặng đều phải theo dõi nội trụ. Điều trị dinh dưỡng trong các trường hợp này chỉ là điều trị hỗ trợ. Nguyên tắc dinh dưỡng chung trong tăng huyết áp thai kỳ là các mẹ cần hạn chế:

• Những thực phẩm chứa nhiều natri: Những thực phẩm mặn, quả khô
• Những thực phẩm chứa nhiều Phospho: Thịt đỏ
• Alcohol: Thức uống có cồn
• Cafein: Cà phê, trà đặc, nước tăng lực

Bên cạnh đó, các mẹ cần chú trọng tăng cường:

• Những thực phẩm chứa nhiều chất béo không no: Mỡ cá, chất béo thực vật
• Những thực phẩm chứa nhiều canxi: Sữa, cá tép nhỏ
• Những thực phẩm chứa nhiều vitamin và khoáng chất: Rau, trái cây
• Những thực phẩm chứa nhiều nước

Điều quan trọng nhất trong dinh dưỡng điều trị tăng huyết áp thai kỳ là hạn chế natri. Các mẹ không những cần loại bỏ tất cả các thực phẩm được ướp muối hoặc nêm thêm muối khi chế biến mà còn cần phải loại bỏ các thực phẩm giàu natri và các gia vị chứa natri như bột ngọt, bột nêm, bột canh,…

Tăng huyết áp thai kỳ nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ và bé. Để tránh được những sự cố đáng tiếc xảy ra, trước khi có kế hoạch mang thai, các mẹ nên lưu ý những vấn đề sau:

• Tránh mang thai, sinh nở khi tuổi đã cao
• Phụ nữ thừa cân cần có kế hoạch giảm cân trước khi mang thai
• Thực hiện chế độ ăn lành lạnh, hạ chế muối để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp thai kỳ.
• Tập thể dục thể thao điều độ trước và trong thai kỳ theo hướng dẫn của bác sỹ. Với những thai phụ đã được chẩn đoán tiền sản giật thì cần vận động nhẹ nhàng, không khuyến khích nằm tại giường trong thời gian dài.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Biện pháp quản lý đái tháo đường thai kỳ giúp bảo vệ mẹ và bé khỏe mạnh
• Những thay đổi ở người mẹ liên quan đến dinh dưỡng trong thai kỳ cần chú ý
• Những lưu ý về dinh dưỡng và mức tăng cân trong thai kỳ theo khuyến nghị

Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe và dinh dưỡng nha!

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế – Viện Dinh dưỡng (2016) – Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
2. Bộ môn Dinh dưỡng – An toàn Thực phẩm Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch TP.HCM (2019) – Dinh dưỡng học – Nhà xuất bản Y học.

Sắt

Ở người bình thường, nhu cầu sắt chỉ vào khoảng 10-15 mg/ngày. Nhưng trong giai đoạn mang thai, lượng sắt cần cho cơ thể sẽ tăng gấp đôi bình thường khoảng 30 mg/ngày vì phụ nữ có thai cần lượng máu gần gấp đôi bình thường để vừa nuôi mình vừa có thể nuôi thai. Bởi lẽ, tất cả các chất dinh dưỡng, oxy,… dùng để nuôi trẻ đều được cung cấp từ máu của mẹ.

Sắt là một chất khó hấp thu và dự trữ ít nên lượng cung cấp qua khẩu phần ăn thường không đủ cho nhu cầu trong thai kỳ, nhất là ở những phụ nữ đã bị thiếu sắt từ trước khi mang thai. Chính vì vậy, bên cạnh nguồn cung cấp từ thực phẩm hàng ngày, thai phụ cũng cần uống thêm viên sắt để bổ sung chất sắt.

Các mẹ nên uống viên sắt kèm với vitamin C hoặc nước cam, nước chanh,… để tăng cường tối đa khả năng hấp thu chất sắt vào cơ thể. Để tạo hồng cầu đáp ứng đủ cho nhu cầu tăng lượng máu trong thai kỳ thì ngoài chất sắt, cơ thể người mẹ còn cần nhiều chất dinh dưỡng khác như acid folic, vitamin B12, vitamin A, chất đạm, kẽm, iod,…

Do đó, nếu các mẹ chỉ tập trung bổ sung các thực phẩm giàu chất sắt đơn thuần thì sẽ không thể làm tăng lượng hồng cầu trong máu. Các mẹ cần phải kết hợp giữa sắt và các thực phẩm giàu đạm, đặc biệt là đạm động vật. Cụ thể là trong bữa ăn nên có thêm các loại thịt đỏ, thịt trắng và cá.

Một số loại thực phẩm chứa nhiều chất sắt có thể kể đến như: Huyết động vật, thịt heo, thịt bò, trứng, bánh mì, ngũ cốc nguyên hạt, rau lá có màu xanh đậm, đậu nành, khoai tây, quả khô, đậu Hà Lan, chuối và nho đen,… Lưu ý là nội tạng gan, thận chứa nhiều sắt nhưng cần tránh ăn trong thai kỳ.

Kẽm

Nhu cầu kẽm trong thai kỳ tăng không nhiều như sắt, chỉ khoảng 50% so với nhu cầu bình thường của cơ thể: khoảng 15 mg/ngày ở thai phụ so với 8-10 mg/ngày ở người trưởng thành có sức khỏe bình thường. Mặc dù nhu cầu kẽm không nhiều nhưng kẽm lại là thành phần của hầu hết các men tham gia vào những quá trình chuyển hóa trong cơ thể.

Kẽm tham gia vào hầu hết các hoạt động của cơ thể, từ chuyển hóa năng lượng đến hoạt động của hệ thần kinh, miễn dịch, chức năng sinh dục và sinh sản, hoạt động tiêu hóa thức ăn và cả các yếu tố thuộc về cảm quan với thức ăn như sự ngon miệng và thèm ăn.

Trong thai kỳ, kẽm cần thiết giúp tế bào sinh sản và tăng trưởng, hỗ trợ cho sự phát triển của thai nhi. Có thể tóm tắt là kẽm quan trọng với thai nhi bởi vừa giúp phát triển cơ thể, vừa tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ. Kẽm có nhiều trong ngũ cốc (gạo), thịt bò, sữa, đậu nành, chuối và một số loại hải sản có vỏ (nhất là hàu).

Iod

Iod là một vi chất dinh dưỡng mà cơ thể cần với lượng rất nhỏ nhưng chức năng rất quan trọng, thậm chí có thể quyết định trí thông minh của em bé sau này. Iod là một trong những thành phần chính để tổng hợp nội tiết tố tuyến giáp. Nội tiết tố này tác dụng trên tất cả các tế bào của cơ thể và ảnh hưởng đến hoạt động của các tuyến nội tiết khác.

Vì vậy, iod ảnh hưởng đến tất cả mọi hoạt động của cơ thể bao gồm sản sinh tế bào mới, giúp tế bào trưởng thành, tham gia vào hoạt động của tế bào,… Hai loại tế bào mà iod ảnh hưởng nhiều nhất là tế bào xương và tế bào thần kinh. Nhu cầu iod trong suốt thai kỳ tăng cao hơn so với bình thường.

Thiếu iod ở phụ nữ mang thai có thể dẫn đến bướu cổ ở thai phụ, sinh non, thai chậm phát triển, thai chết lưu và nghiêm trọng nhất là bệnh đần độn ở thai nhi. Thiếu iod ở trẻ em trong độ tuổi tăng trưởng sẽ làm trẻ chậm phát triển về thể chất và trí tuệ, cơ thể thấp lùn, giảm chỉ số IQ, thiếu máu,…

Hiện nay, nguồn cung cấp iod duy nhất từ thực phẩm là cá và các loại hải sản. Nhu cầu iod hằng ngày thực ra không nhiều và dễ dàng được đáp ứng bởi chế độ ăn đa dạng và có các loại hải sản như cá biển, rong biển,… Dùng muối iod nêm nếm thức ăn cũng giúp tăng một phần iod trong khẩu phần.

Điều quan trọng nhất cần lưu ý là phụ nữ mang thai được khuyến cáo nên ăn nhạt nhất có thể để tránh tình trạng giữ nước, nhiễm độc thai,… Chính vì vậy, với thai phụ, iod nên được cung cấp qua thức ăn giàu iod hơn là từ muối iod.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Nhu cầu omega 6, omega 9 và canxi trong thai kỳ giúp bé phát triển tối ưu
• Khẩu phần chất béo và nhu cầu DHA trong thai kỳ giúp mẹ và bé khỏe mạnh
• Những lưu ý về nhu cầu chất bột đường và chất đạm cho bà mẹ trong thai kỳ

Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe và dinh dưỡng nha!

Nhu cầu chất bột đường

Với những trường hợp mẹ tăng cân quá nhanh trong khi tăng trưởng của thai lại không đủ thì khẩu phần chất bột đường cũng phải giảm xuống thấp hơn mức bình thường. Giữa 2 loại chất bột đường đơn giản và phức tạp thì các mẹ nên ưu tiên sử dụng nhóm bột đường phức tạp.

Đường đơn giản

Loại đường đơn giản hiện diện trong các thực phẩm tạo vị ngọt ngay khi tiếp xúc ở miệng, như: Bánh kẹo, chè, nước giải khát,… loại đường này dễ làm tăng đường huyết do được hấp thu nhanh sau ăn nhưng giá trị dinh dưỡng lại thấp. Nó còn có tên gọi là đường rỗng vì không kèm theo các vitamin và chất khoáng cần thiết cho quá trình chuyển hóa năng lượng.

Ăn nhiều đường đơn giản có thể làm hao hụt kho dự trữ vi chất trong cơ thể, làm tăng sự tổng hợp mỡ trong cơ thể trong khi đường huyết cũng tăng. Điều này khiến cho mẹ tăng cân nhiều nhưng thai lại tăng cân ít, dễ dẫn đến nguy cơ thừa cân – béo phì sau sinh ở mẹ nhưng lại không giúp thai nhi tăng trưởng tốt trong thai kỳ.

Theo khuyến cáo mới nhất của Viện Dinh dưỡng quốc gia thì tổng năng lượng cung cấp từ đường đơn giản không nên vượt quá 10% tổng năng lượng từ đường, tức là không quá 6% tổng năng lượng khẩu phần.

Đường phức tạp

Loại đường phức tạp có trong các thực phẩm ngũ cốc như gạo, bánh mì, khoai củ, đậu đỗ. Đường phức tạp thường được tiêu hóa chậm và hấp thu chậm do chúng phải được phân hủy thành đường đơn giản trước khi được hấp thụ vào trong máu. Chính vì vậy, loại đường này giúp cung cấp chất bột đường cho mẹ và thai đều đặn hơn, kéo dài hơn sau bữa ăn, ít làm tăng tích trữ mỡ và làm giảm nguy cơ đái tháo đường thai kỳ.

Các thức ăn cung cấp chất bột đường phức tạp đồng thời cũng là nguồn cung cấp vitamin tan trong nước nhóm B, một số chất khoáng giá trị và chất xơ giúp đề phòng táo bón. Để tránh làm căng dạ dày, gây chèn ép lên cơ hoành làm thai phụ khó thở, nhất là khi tử cung đã to, các mẹ nên chia đều khẩu phần chất bột đường ra cho cả 5-6 bữa ăn trong ngày, không nên chỉ tập trung vào 3 bữa chính và nên thay đổi nhiều thực phẩm giàu chất bột đường khác nhau như cơm, mì, nui, bún,…

Nhu cầu chất đạm trong thai kỳ

Phụ nữ mang thai cần ăn thêm khoảng 80g thực phẩm giàu đạm mỗi ngày so với giai đoạn trước mang thai (tổng cộng khoảng 180-200g thực phẩm giàu đạm mỗi ngày. Với các trường hợp nhiễm độc thai nghén, tăng urê máu, protein niệu (+),… lượng đạm trong khẩu phần cần giảm thấp hơn bình thường nhưng không nên giảm dưới 12% năng lượng khẩu phần.

Chất đạm được hình thành từ các acid amin. Có khoảng 20 loại acid amin, trong đó 9 loại là acid amin thiết yếu. Thực phẩm giàu đạm có nguồn gốc thực vật như đậu đỗ, đậu hũ, mè, rong biển,… thường dễ tiêu hóa, dễ hấp thu và ít gây dị ứng hơn nhưng lại hay thiếu các acid amin thiết yếu. Do đó, khẩu phần ăn của thai phụ nên chú trọng đến các loại thực phẩm giàu đạm có nguồn gốc động vật như thịt gia súc, gia cầm, cá, trứng, sữa và các chế phẩm từ sữa.

Đối với những thai phụ ăn chay trường thì nguồn acid amin thiết yếu cho thai nhi cần được cung cấp từ trứng và sữa. Bên cạnh đó, không phải loại thức ăn nào chứa nhiều protein thì cũng có giá trị dinh dưỡng giống nhau. Một số chứa chất béo nhiều, một số khác lại có nhiều vitamin và chất khoáng bổ sung. Do vậy, khi lựa chọn các thực phẩm giàu đạm khác nhau, các mẹ cũng cần chú ý đến các chất dinh dưỡng khác kèm theo để có một chế độ ăn cân đối các chất dinh dưỡng khác nhau.

Các thực phẩm giàu đạm có chứa kèm nhiều acid béo không no và các vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E, K. Ví dụ: Các loại hạt có dầu, các loại cá biển, cá béo,… tốt hơn cho thai kỳ so với các loại thực phẩm giàu đạm nhiều chất béo no và cholesterol như thịt đỏ (heo, bò,…), nội tạng động vật,…

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Dinh dưỡng trong thai kỳ như thế nào để mẹ và bé phát triển tốt nhất?
• Mẹ bầu nên và không nên làm gì để có một thai kỳ khỏe mạnh?
• Những điều mẹ bầu cần chú ý trong thời kỳ mang thai để chăm sóc khỏe mạnh cho cả mẹ và bé

Bài viết sau, BlogAnChoi sẽ giúp các mẹ tìm hiểu sâu hơn về chất béo và nhiều chất dinh dưỡng khác. Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe và dinh dưỡng nha!

1. Bà bầu kiêng ăn gì? Hãy hạn chế gan động vật!

Gan động vật là nguồn cung vitamin A vô cùng dồi dào. Đây là sinh tố cần thiết cho quá trình phát triển của bé và hồi phục sau sinh của mẹ. Song, lượng chất này trong gan động vật rất lớn, vượt quá giới hạn mà thai phụ cần. Trong khi đó, mẹ bầu đã hấp thụ được lượng vitamin A đáng kể từ các thực phẩm khác như trái cây, rau củ, thịt, sữa, trứng,…

Khi tích tụ quá nhiều trong cơ thể, lượng dư thừa này sẽ gây ngộ độc, dẫn tới nguy cơ sinh con dị tật. Do đó, phụ nữ có thai nên hạn chế tối đa việc ăn gan động vật để tránh gây hại tới thai nhi nhé!

2. Một số loại hải sản

Cá chứa nhiều thủy ngân

Cá mập, cá kiến, cá kình, cá thu hay cá ngừ đại dương đóng hộp là những loại cá có hàm lượng thủy ngân tương đối cao. Cá càng lớn thì hóa chất này càng nhiều, khi ăn vào sẽ tích tụ trong cơ thể. Thủy ngân sẽ tác động xấu tới tế bào thần kinh còn non yếu của con, làm tăng nguy cơ dị tật.

Chính vì vậy, nếu muốn bổ sung đạm và axit béo omega-3, mẹ bầu có thể xây dựng thực đơn với những loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp, tốt cho sức khỏe như cá hồi, cá cơm, cá trích,…

Cua

Đây là loại thực phẩm thơm ngon, giàu dinh dưỡng nhưng lại mang tính hàn, không tốt cho mẹ bầu. Chúng có tác dụng hoạt huyết tiêu ứ, nếu ăn quá nhiều sẽ dẫn tới sảy thai, vô cùng nguy hiểm.

3. Sản phẩm từ sữa chưa tiệt trùng

Sữa là thực phẩm chứa nhiều đạm, canxi và vitamin D, cần được bổ sung trong thai kỳ để giúp con chắc khỏe xương, răng và phát triển hệ thần kinh, tim mạch. Tuy nhiên, không phải sản phẩm nào từ sữa cũng tốt cho mẹ và bé.

Sữa thô hoặc sản phẩm từ sữa thô (chưa được tiệt trùng) vô cùng nguy hại đối với phụ nữ mang thai. Các loại vi khuẩn khi xâm nhập vào cơ thể sẽ gây ảnh hưởng xấu tới thai nhi. Đặc biệt là trường hợp của phô mai với vi khuẩn listeria gây sảy thai. Do đó, mẹ bầu nên tránh xa loại thực phẩm này.

4. Thịt chế biến sẵn

Những loại thịt chế biến sẵn như giăm bông, xúc xích, thịt xông khói,… tiện lợi và có hương vị hấp dẫn. Song, đây là thực phẩm không tốt cho bà bầu. Ở nhiệt độ nguội, những thoại thịt này sẽ có nguy cơ tiềm ẩn vi khuẩn listeria như trong sữa thô. Khi ăn nhiều, mẹ bầu có thể bị sảy thai.

5. Một số loại trái cây

Trái cây chứa nhiều chất xơ và vitamin, mang lại lợi ích tuyệt vời cho sức khỏe. Mẹ bầu nên bổ sung thực phẩm này vào thực đơn mỗi ngày. Tuy nhiên, cũng có một vài loại quả không nên ăn trong thai kỳ.

Táo mèo

Đây là loại trái cây có công dụng trị cao huyết áp, kiểm soát lượng mỡ trong máu và kích thích hệ tiêu hóa. Tuy nhiên, nếu mẹ bầu ăn vào, nhất là trong những tháng đầu mang thai, thì sẽ gây phản tác dụng vô cùng nghiêm trọng.

Nguyên nhân là do táo mèo kích thích tử cung co bóp cũng như thu nhỏ lại, đẩy thai ra ngoài. Việc này sẽ dẫn tới sinh non hoặc thậm chí là sảy thai nếu chưa đủ tháng, các mẹ bầu hãy cẩn thận với loại trái cây này nhé!

Đu đủ xanh

Lợi ích sức khỏe của đu đủ là không thể chối cãi. Song, thành phần của đu đủ xanh như oxytocin, papain hay prostaglandin thì không tốt cho bà bầu chút nào. Cụ thể, papain sẽ phá hủy phôi thai, trong khi hai chất còn lại kích thích tử cung co bóp tương tự trường hợp ăn táo mèo.

Xem thêm bài viết “9 công dụng của đu đủ xanh cực tốt cho sức khỏe và sắc đẹp” tại đây.

Dứa (thơm)

Nhiều bà bầu trong thời kỳ thai nghén rất thèm hương vị chua chua, ngọt ngọt của dứa. Các mẹ hãy cố gắng kìm nén cơn thèm ăn của mình lại vì đây là loại quả không hề tốt cho bé cưng trong bụng. Bởi vì trong dứa, nhất là dứa xanh, có chứa bromelain. Đây là chất làm mềm và gây co bóp tử cung, dẫn tới nguy cơ sảy thai, đặc biệt là trong ba tháng đầu.

Nhãn

Với những công dụng tuyệt vời như bổ thận, dưỡng huyết,… nhãn tưởng chừng là trái cây tốt cho bà bầu. Tuy nhiên, do tính nóng khá mạnh, ăn nhiều nhãn sẽ làm mẹ bầu nóng trong người, thai tăng nhiệt, không điều hòa được khí huyết và làm mẹ đau bụng. Nghiêm trọng hơn là tình trạng sinh non, sảy thai.

Một số loại thức uống không tốt cho bà bầu

Bên cạnh việc kiêng ăn một số thực phẩm, bổ sung các loại đồ uống cũng vô cùng quan trọng. Dưới đây là danh sách những loại đồ uống mà mẹ bầu không nên uống, cùng BlogAnChoi tìm hiểu nhé!

• Đồ uống có ga: Caffeine and cocain trong thức uống này ảnh hưởng sức khỏe của mẹ và phôi thai, kìm nén sự phát triển của trẻ và thậm chí gây thiểu năng trí tuệ bẩm sinh.
• Cà phê, trà đặc: Do chứa nhiều caffeine and cocain, đây cũng là hai loại thức uống mẹ bầu cần hạn chế.
• Rượu và các thức uống có cồn khác: Hội chứng ngộ độc rượu thai nhi gây dị tật thể chất và trí tuệ cao cho con hoàn toàn có thể xảy ra nếu mẹ dùng loại đồ uống này nhiều.

Xem thêm các bài viết về dinh dưỡng cho thai phụ tại đây:

• 20 thực phẩm tốt cho bà bầu giúp thai nhi khỏe mạnh (Phần 1)
• 20 thực phẩm tốt cho bà bầu giúp thai nhi khỏe mạnh (Phần 2)
• Mẹ bầu thiếu máu nên ăn gì để mau chóng mạnh khỏe?

BlogAnChoi vừa cùng bạn tìm hiểu bà bầu kiêng ăn gì để tránh khỏi những nguy hại cho thai nhi. Các mẹ hãy kiểm tra thật kỹ để xây dựng một chế độ ăn uống lành mạnh và tốt cho con. Đừng quên theo dõi thường xuyên chuyên mục Sức khỏe của BlogAnChoi nhé!