Say nắng là gì?

Say nắng, hay còn gọi là sốc nhiệt (heat troke), là một dạng rối loạn thân nhiệt nghiêm trọng xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với nắng nóng trong thời gian dài, làm cho nhiệt độ cơ thể tăng quá cao (thường trên 40°C) và thường kèm theo tình trạng rối loạn hoạt động của các cơ quan như thần kinh, tuần hoàn, hô hấp,…do tác động của nắng nóng hoặc các hoạt động thể lực quá mức.

Nguyên nhân gây ra tình trạng say nắng

Nguyên nhân dẫn đến say nắng thường do tiếp xúc với môi trường nóng ẩm trong thời gian dài khiến nhiệt độ cơ thể tăng lên. Một nguyên nhân phổ biến không kém là do hoạt động thể lực quá sức dưới trời nắng quá lâu, đặc biệt là buổi trưa hoặc khi thời tiết oi bức. Ngoài ra, một số yếu tố có liên quan như làm việc ngoài trời mà không đội mũ, không uống đủ nước, không mặc đồ thoáng mát, nghỉ ngơi không đủ hoặc uống rượu,…cũng làm tăng nguy cơ say nắng.

Các triệu chứng khi bị say nắng

Các triệu chứng say nắng thường gặp bao gồm:

• Nhiệt độ cơ thể tăng cao, da khô, nóng, ửng đỏ.
• Thở gấp, tim đập nhanh.
• Đau đầu, chóng mặt, choáng váng.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Mệt mỏi.
• Yếu cơ, chuột rút.
• Ngất xỉu, co giật nếu không được xử lý kịp thời.

Cách xử trí khi bị say nắng

• Nhanh chóng đưa người bị say nắng vào nơi mát mẻ, thông thoáng.
• Giảm thân nhiệt cho người bệnh bằng cách nới lỏng quần áo, chườm mát bằng khăn lạnh ở các vị trí như trán, cổ, nách,…
• Nếu nạn nhân còn tỉnh, cho uống nước mát pha chút muối hoặc nước điện giải.
• Trong trường hợp người bị say nắng ngất xỉu hoặc xảy ra các tình trạng như buồn nôn, khó thở, đau ngực, co giật,…thì thì phải gọi cấp cứu hoặc chuyển đến cơ sở y tế nhanh chóng. Trong thời gian này, liên tục theo dõi tình trạng người bệnh và thường xuyên chườm mát cho họ.

Các biện pháp phòng ngừa say nắng

Dưới đây là những biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để tránh bị say nắng:

Hạn chế ra ngoài khi trời nắng gắt

Tránh ra ngoài trong khoảng thời gian 11h trưa đến 3h chiều, khi ánh nắng gay gắt nhất. Nếu buộc phải ra ngoài, nên che chắn cẩn thận và tránh đứng lâu dưới nắng trực tiếp.

Che chắn cẩn thận khi ra ngoài

Như đã nói ở trên, nếu bắt buộc phải ra ngoài khi trời nắng nóng và oi bức, bạn nên đội mũ rộng vành, nón lưỡi trai hoặc mang ô/dù đồng thời có thể đeo kính râm, khẩu trang để bảo vệ mắt và da mặt khỏi tia UV. Nếu mặc quần áo dài tay, hãy chọn chất liệu thoáng mát, màu sáng để phản xạ ánh nắng tốt hơn.

Uống đủ nước

Uống đủ nước cũng là cách phòng ngừa say nắng hiệu quả. Bạn nên uống nước từng ngụm nhỏ, ngay cả khi chưa khát. Nếu hoạt động ngoài trời nhiều, có thể bổ sung thêm nước điện giải, nước dừa, nước trái cây,…

Làm mát cơ thể thường xuyên

Nếu thấy quá nóng, hãy dùng khăn ướt, xịt khoáng hoặc quạt cầm tay để làm dịu nhiệt. Bạn cũng có thể tắm để làm mát nhưng cần lưu ý là tránh tắm ngay khi vừa đi nắng về. Tốt nhất là nên nghỉ ngơi 1 lúc cho cơ thể hạ nhiệt tự nhiên sau đó mới tắm.

Không làm việc hoặc hoạt động thể chất quá lâu dưới trời nắng

Để ngăn ngừa say nắng, bạn không nên làm việc hoặc hoạt động thể chất quá sức dưới trời nắng trong thời gian dài. Nếu bắt buộc phải làm, nên nghỉ ngơi định kỳ sau khoảng 45 phút hay 1 tiếng ở những nơi mát mẻ.

Bổ sung dinh dưỡng hợp lý

Trong những ngày nắng nóng, bạn có thể ăn nhiều trái cây, rau củ, đặc biệt là loại nhiều nước như dưa hấu, cam, dưa leo,…và tránh ăn đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ.

Bạn có thể quan tâm:

• 8 loại thực phẩm chống lão hóa mà bạn có thể thêm vào thực đơn thường ngày
• 12 cách duy trì và cải thiện sức khỏe thận mà bạn nên biết
• 7 thực phẩm giúp tăng cường trao đổi chất mà bạn nên bổ sung vào chế độ ăn uống thường ngày
• 10 thói quen xấu có thể khiến da nhanh lão hóa, hình thành nếp nhăn sớm

Hiểu đơn giản, sốc nhiệt là một tình trạng sinh ra do nhiệt độ tăng cao vượt quá khả năng đào thải và điều nhiệt của cơ thể. Khi đó cơ thể sẽ rối loạn thần kinh và chức năng nhiều cơ quan khác.

Sốc nhiệt có nguy hiểm không?

Sốc nhiệt có thể dẫn đến tử vong. Thực tế thống kê cho thấy, đây là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ nhỏ dưới 15 tuổi (không tính các nguyên nhân cơ học như tai nạn, ngã,…). Người ta chia sốc nhiệt làm hai loại:

• Sốc nhiệt kinh điển: Thường gặp ở người già, trẻ em, người cơ thể suy nhược, nhiều bệnh tật. Sốc nhiệt xảy ra khi đối tượng tiếp xúc thụ động với môi trường có nhiệt độ cao trong khoảng thời gian nhất định.
• Sốc nhiệt do gắng sức: Đối tượng ở đây là thanh niên, sức khỏe tốt. Thế nhưng do gắng sức làm việc quá lâu ở môi trường nhiệt độ cao gây ra sốc nhiệt.

Cơ chế dẫn đến triệu chứng nói chung do sự sinh nhiệt vượt quá khả năng điều nhiệt của cơ thể. Ở nhiệt độ trên 40 độ C, trung tâm điều nhiệt rối loạn, tổn thương thần kinh trung ương kéo theo sự ảnh hưởng của các bộ phận khác. Và đặc biệt ở trẻ em, nhiệt độ có thể tăng nhanh gấp 3-5 lần so với người lớn. Trẻ có thể tử vong khi nhiệt độ lên tới 42 độ C.

Nếu ở không gian kín như ô tô, nhiệt độ trong xe sẽ tăng lên rất nhanh, vì thế sốc nhiệt có thể xảy ra với người ngồi trên ô tô đóng kín ngay cả khi ngoài trời có nhiệt độ thấp hơn.

Nhận biết dấu hiệu sốc nhiệt

Ghi nhớ cách nhận biết dấu hiệu sốc nhiệt là rất cần thiết vì công tác sơ cứu ngay bước đầu rất quan trọng, cần phải tiến hành sớm và chuẩn. Các dấu hiệu sốc nhiệt thường gặp như:

• Nhiệt độ cơ thể lớn hơn 40 độ C. Tìm mua nhiệt kế điện tử dùng tại nhà ở đây.
• Mặt đỏ bừng.
• Cảm giác mệt mỏi, nôn nao, khó chịu.
• Nôn mửa, ỉa chảy.
• Khó thở, thở nhanh, nông, thở gắng sức.
• Rối loạn tim mạch, nhịp tim tăng nhanh, huyết áp tụt.
• Hôn mê hoặc co giật.

Sốc nhiệt cần phải nhận biết sớm và xử trí, thời gian càng lâu, tiên lượng càng xấu và hậu quả để lại càng nặng nề, thậm chí tử vong.

Sơ cứu sốc nhiệt thế nào?

Hai việc cần làm ngay lập tức khi tiếp cận bệnh nhân sốc nhiệt là hạ thân nhiệt và hỗ trợ để giảm tối đa tổn thương cho các cơ quan, bộ phận. Các việc bạn cần làm là:

• Đưa đối tượng ra khỏi môi trường nhiệt độ cao, chuyển tới nơi mát. Mục đích nhất định phải hạ thân nhiệt xuống dưới 39,4 độ C.
• Cởi bỏ quần áo. Dội nước mát lên người bệnh nhân (không dùng nước đá lạnh).
• Hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn, ép tim, thổi ngạt.
• Gọi cấp cứu.
• Đưa bệnh nhân tới bệnh viện bằng xe có điều hòa hoặc mở cửa thông thoáng (Vẫn tiến hành các biện pháp làm giảm nhiệt độ trong khi vận chuyển).

Các biện pháp giảm thân nhiệt ở người sốc nhiệt

Một trong những việc phải làm đầu tiên khi tiếp cận đối tượng sốc nhiệt đó là phải hạ thân nhiệt cho bệnh nhân. Vậy các cách giảm thân nhiệt có thể áp dụng là:

• Cởi bỏ hết quần áo.
• Đặt bệnh nhân ở môi trường phòng lạnh nhiệt độ 20-22 độ C và có dùng quạt.
• Phun nước hoặc đắp khăn bông/ gạc ướt có nhiệt độ 25-30 độ C lên bệnh nhân.
• Ngâm bệnh nhân trong nước lạnh 25-30 độ C và theo dõi sát các biểu hiện về nhịp thở, nhịp đập của tim mạch trong quá trình thực hiện. (Nâng bệnh nhân trên mặt nước để dễ quan sát).
• Sử dụng khăn lạnh hay túi đá để vào các vị trí bẹn, nách, cổ. Thay khăn khi hết lạnh.
• Lưu ý: Sử dụng nước đá có thể làm giảm thân nhiệt nhưng cũng kéo theo nhiều nguy cơ dẫn đến co mạch hoặc giảm thân nhiệt quá mức. Vì thế, chúng ta không sử dụng nước đá để xử trí sốc nhiệt.

Làm sao để phòng tránh sốc nhiệt?

1. Phòng tránh sốc nhiệt ở người lớn

• Hằng ngày uống đủ nước và muối.
• Lựa chọn quần áo sáng màu để giảm hấp thụ nhiệt, mỏng nhẹ.
• Tránh luyện tập, vận động gắng sức trong thời tiết quá nóng hay trời nắng.

2. Phòng tránh sốc nhiệt với trẻ em

• Hãy chú ý hành động của trẻ, khi xuống ô tô nhất định phải kiểm tra ghế sau (Bạn có thể để balo, túi xách ở phía sau cùng bé).
• Nếu ai khác đưa đón con, hãy chú ý gọi kiểm tra sau 10 phút với dự kiến.
• Cấm trẻ sử dụng ô tô làm nơi để chơi trò chơi, chơi trốn tìm.
• Để chìa khóa xe cẩn thận, không nên để trẻ tiếp cận được và sử dụng.

Sốc nhiệt rất dễ xảy ra ở thời điểm nắng nóng, đặc biệt là với đối tượng trẻ em. Các bậc phụ huynh cần đặc biệt chú ý khi đưa đón con trên xe ô tô hay ở phòng kín để tránh hậu quả đáng tiếc.

Một số bài viết liên quan đến các bệnh lý hay gặp ở trẻ em có thể sẽ hữu ích với bạn:

• Dấu hiệu viêm tai giữa ở trẻ em: Nguyên nhân và cách phòng trị
• Viêm tiểu phế quản ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị
• Phát hiện và xử trí đúng cách sốt vi rút ở trẻ em
• Đau bụng tiêu chảy kéo dài ở trẻ em: Nguyên nhân đến từ chính bữa cơm hằng ngày

BlogAnChoi hi vọng sẽ luôn đồng hành cùng bạn để chăm sóc sức khỏe cho cả gia đình. Đừng quên tiếp tục ghé thăm chuyên mục Sức khỏe của BlogAnChoi để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích bạn nhé!