Phần đặc biệt trong sữa mẹ là sữa non. Sữa non được tiết ra rất ngắn, trong vòng 2-3 ngày đầu sau sinh, sữa non rất giàu các yếu tố kháng khuẩn như bạch cầu, IgA, lysozyme,… giúp cho cơ thể non nớt của trẻ có thêm sức mạnh chống đỡ với các yếu tố bất lợi bên ngoài, nhất là các vi sinh vật như vi khuẩn, virus,… Bên cạnh đó, các dưỡng chất trong sữa mẹ rất dễ tiêu hoá, dễ hấp thu và ít có nguy cơ gây dị ứng cho trẻ.

Xét về mặt dinh dưỡng, sữa mẹ chứa các thành phần chính như sau:

Chất bột đường (Carbohydrate)

Đường chủ yếu có trong sữa mẹ là đường lactose, lactose là đường đơn giản. Men lactase hoạt động mạnh nhất ngay khi trẻ vừa mới chào đời, giúp trẻ sử dụng đường lactose trong sữa hiệu quả. 100ml sữa mẹ có chứa khoảng 7g lactose, cao hơn hàm lượng đường lactose có trong sữa của bất kỳ loài động vật nào khác.

Lactose không những có vai trò là nguồn cung cấp năng lượng chính cho trẻ, mà còn là nguyên liệu giúp trưởng thành não của trẻ sơ sinh. Mỗi ngày, trẻ sơ sinh cần tăng 25g trọng lượng cơ thể và 2g khối lượng não. Trong khi đó, bò con thì cần tăng nhanh về trọng lượng và ít về khối lượng não. Chính vì vậy, sữa mẹ giàu lactose và ít protein hơn so với sữa bò.

Lactose là yếu tố hỗ trợ cho sự hấp thu canxi vào trong thành ruột. Do vậy, canxi trong sữa được hấp thu dễ dàng hơn canxi trong các chế phẩm hỗn hợp canxi – vitamin D. Đường lactose trong sữa mẹ là beta-lactose giúp phát triển hệ vi khuẩn có lợi trong đường ruột.

Trẻ bú mẹ có sự tống xuất các vi khuẩn bất lợi qua phân nhiều hơn. Đồng thời, chủng vi khuẩn có lợi lại gia tăng nhanh hơn so với trẻ bú sữa công thức. Do đó, lactose trong sữa mẹ làm giảm nguy cơ bệnh lý nhiều hơn so với lactose trong sữa công thức.

Chất đạm (Protein)

Thành phần acid amin trong sữa mẹ rất cân đối nên chất đạm trong sữa mẹ phù hợp nhất đối với sự phát triển của bé. Sữa mẹ có chứa cả 2 loại đạm whey và casein như trong sữa bò. Tỷ lệ whey và casein là 60:40 cho phép trẻ sơ sinh nhanh chóng tiêu hóa chất đạm trong sữa.

Ngoài ra, đạm whey còn chứa nhiều yếu tố diệt khuẩn như lactoferrin, kháng thể IgA, lysozyme và yếu tố Bifidus giúp phát triển chủng vi khuẩn đường ruột có lợi. Hàm lượng chất đạm trong sữa mẹ thấp hơn trong sữa bò, điều này phù hợp với chức năng thận còn non yếu của trẻ.

Chất béo (Fat)

Lượng chất béo trong sữa mẹ cao, cung cấp 50% năng lượng khẩu phần, phù hợp với nhu cầu chất béo cao trong những năm đầu sau sinh để hoàn tất cấu trúc hệ thần kinh. Sữa mẹ có chứa một số acid béo thiết yếu, nghĩa là loại acid béo mà cơ thể trẻ không thể tự tổng hợp được mà phải cung cấp từ thức ăn bên ngoài.

Vitamin và khoáng chất

Nếu mẹ ăn tốt trong quá trình mang thai cũng như trong giai đoạn cho con bú thì sữa mẹ chứa đầy đủ các vitamin và khoáng chất cần thiết cho trẻ.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Những thực phẩm cần hạn chế trong thai kỳ để tránh tổn hại cho mẹ và bé
• Nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ và chế độ ăn như thế nào cho phù hợp?
• Biện pháp quản lý đái tháo đường thai kỳ giúp bảo vệ mẹ và bé khỏe mạnh

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế – Viện Dinh dưỡng (2016) – Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
2. Bộ môn Dinh dưỡng – An toàn Thực phẩm Đại học Y khoa Hà Nội (2016) – Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm – Nhà xuất bản Y học.

Một số loại thực phẩm có flavonoid gây mùi mạnh như tỏi, hành, nén,… có thể ảnh hưởng đến mùi của sữa. Sự thay đổi mùi của sữa đột ngột có thể gây khó chịu đối với một số trẻ nhạy cảm.

Nói chung, các bà mẹ có thể ăn bất kỳ loại thực phẩm nào trong giai đoạn cho con bú ngoại trừ những thực phẩm mà trước đó đã xác định là có gây dị ứng ở mẹ. Nếu các mẹ nghi ngờ một loại thực phẩm nào làm cho bé khó chịu hoặc gây ảnh hưởng đến nguồn sữa, các mẹ nên thực hiện nghiệm pháp “thử lại thức ăn”: Ngưng hẳn thực phẩm đó trong một thời gian, sau đó cho ăn lại và theo dõi đáp ứng của trẻ.

Nếu các mẹ phải kiêng một loại thực phẩm nào đó trong thời gian dài thì các mẹ cần phải được hướng dẫn để tìm các thực phẩm thay thế, sao cho vẫn phải đảm bảo cung cấp đủ các dưỡng chất cần thiết khi nuôi con bằng sữa mẹ.

Chất cồn

Cồn dễ dàng qua sữa và nồng độ cồn đạt cao nhất là trong vòng 1 giờ sau uống. Một lượng cồn dù rất nhỏ, tương đương 1 lon bia 330ml sẽ làm trẻ bú mẹ ít hơn. Ba nguyên nhân khiến trẻ bú mẹ ít hơn có thể là:

• Chất cồn làm ảnh hưởng đến mùi vị sữa
• Sự chuyển hóa rượu ở trẻ chưa hoàn chỉnh nên dù chỉ một lượng nhỏ chất cồn cũng gây ức chế khả năng bú của bé và làm cho bé bị buồn ngủ.
• Hạn chế tiết sữa

Chất cồn được khuyến cáo là không nên sử dụng đối với phụ nữ cho con bú vì sẽ ảnh hưởng đến việc tiết sữa. Trong trường hợp nếu các mẹ lỡ có sử dụng các loại nước giải khát có cồn hoặc được lên men thì các mẹ nên sử dụng sau khi cho trẻ bú xong thay vì trước khi cho trẻ bú.

Ngoài ra, các mẹ nên ăn một bữa ăn để giảm hấp thụ chất cồn và nên chờ vài giờ sau đó mới cho trẻ bú cữ sữa tiếp theo (tối thiểu 2 giờ). Nếu các mẹ có cảm giác sau khi uống chất cồn mà lượng sữa không đủ thì các mẹ nên vắt bỏ lượng sữa này.

Khói thuốc lá

Hút thuốc lá và khói thuốc lá cần được loại bỏ khỏi môi trường của trẻ vì sẽ ảnh hưởng đến lượng sữa tiết ra. Bên cạnh đó, nicotin trong khói thuốc lá, kể cả hút thuốc lá chủ động và thụ động đều gây ảnh hưởng giảm thời gian ngủ của trẻ và gia tăng nguy cơ của hội chứng đột tử ở trẻ.

Caffeine

Caffeine có thể qua được sữa mẹ và khiến trẻ bị kích thích, khó ngủ. Với liều lượng lớn hơn, từ 1-2 ly cà phê/ngày có thể gây ảnh hưởng đến giá trị sinh học của sắt trong sữa mẹ và làm giảm dự trữ sắt ở trẻ. Chính vì vậy, với các phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ thì cần hạn chế caffeine trong giai đoạn này.

Thuốc điều trị

Có một số các loại thuốc chống chỉ định trong giai đoạn cho con bú vì gây ức chế tiết sữa hoặc qua sữa mẹ thì gây ảnh hưởng có hại đến trẻ. Do đó, việc sử dụng thuốc điều trị, kể cả thuốc bổ sung ở dạng thảo dược thì các mẹ cũng cần phải có sự hướng dẫn của bác sĩ.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Những thực phẩm cần hạn chế trong thai kỳ để tránh tổn hại cho mẹ và bé
• Nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ và chế độ ăn như thế nào cho phù hợp?
• Biện pháp quản lý đái tháo đường thai kỳ giúp bảo vệ mẹ và bé khỏe mạnh

Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe và dinh dưỡng nha!

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế – Viện Dinh dưỡng (2016) – Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
2. Bộ môn Dinh dưỡng – An toàn Thực phẩm Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch TP.HCM (2019) – Dinh dưỡng học – Nhà xuất bản Y học.

Nhu cầu nước

Nước tuy không cung cấp năng lượng và cũng không phải là thành phần cấu trúc của các men chuyển hóa, thế nhưng nước có vai trò quan trọng không thua kém bất cứ chất dinh dưỡng nào khác trong cơ thể. Với thai phụ, nước còn quan trọng hơn gấp nhiều lần vì sẽ giúp làm tăng khối lượng máu, tạo ra nước ối che chở cho thai trong dạ con.

Bên cạnh đó, nước cũng giúp cho thận của thai phụ được khỏe mạnh, giảm nguy cơ phù nề, táo bón và nguy cơ nhiễm trùng đường tiểu. Nhu cầu nước hàng ngày của một thai phụ sẽ thay đổi tùy vào điều kiện môi trường và tính chất công việc. Tuy nhiên, thường không thể dưới 2 lít nước mỗi ngày.

Các mẹ có thể cung cấp nước bằng nhiều dạng thức uống khác nhau, chẳng hạn như sữa, nước lọc, nước trái cây, nước canh, nước súp,… Lưu ý là các mẹ nên hạn chế tối đa những loại nước uống có năng lượng rỗng, nghĩa là có chứa đường đơn giản mà lại không kèm theo các chất vi lượng khác như vitamin, chất khoáng,…

Nước chứa nhiều đường đơn giản thường làm mẹ tăng mỡ nhiều hơn là giúp bé tăng cân. Nếu là nước trái cây, dù là nước trái cây nguyên chất, không pha thêm đường cũng là một dạng nước cung cấp đường đơn giản mà không có đủ các vitamin và khoáng chất giúp chuyển hóa chất đường một cách cân đối, phù hợp.

Lý do là vì đa số các vitamin giúp chuyển hóa chất đường đã bị giữ lại trong phần xác của trái cây khi ép. Nếu các mẹ sử dụng nhiều loại nước có đường đơn giản mà không cung cấp đủ vitamin giúp chuyển hóa chất đường này từ khẩu phần ăn hàng ngày cũng làm tăng nguy cơ hao hụt vitamin nhóm B vốn được dự trữ rất ít trong cơ thể vì cơ thể phải huy động các vitamin dự trữ để chuyển hóa chất đường.

Ngoài ra, các mẹ cũng cần hạn chế các loại nước có gas vì sẽ làm căng dạ dày, chèn ép lên cơ hoành, làm giảm khả năng hô hấp cũng như dễ bị cảm giác chán ăn và giảm phần thể tích dạ dày cần thiết cho các thực phẩm dinh dưỡng khác.

Nhu cầu chất xơ

Chất xơ có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự sống, nhất là ở thai phụ, ví dụ như:

• Chống táo bón: Vì tử cung chèn ép lên ruột làm ảnh hưởng đến nhu động ruột và tiết diện ruột, thai phụ thường có nguy cơ bị táo bón nhiều hơn người bình thường. Chất xơ có tác dụng làm tăng thể tích phân, chống lại sự ép xẹp các đoạn ruột. Chất xơ đồng thời giữ nước trong lòng ruột, làm mềm phân nên sự tống xuất phân dễ dàng hơn.
• Điều hòa hoạt động tiêu hóa và hấp thu thông qua probiotics: Chất xơ là thức ăn của các probiotics (các loại vi khuẩn sống trong lòng ruột). Hoạt động của các vi khuẩn này giúp tạo ra một số vitamin quan trọng đối với thai kỳ như vitamin B3, đặc biệt là vitamin K, ngoài ra cũng giúp làm giảm nguy cơ nhiễm trùng tiêu hóa cho thai phụ.

Nhu cầu chất xơ của thai phụ thường tăng tương ứng với mức độ tăng năng lượng trong khẩu phần. Bởi lẽ, mức năng lượng khẩu phần trong thai kỳ tăng trung bình 10-15% nên khẩu phần chất xơ khuyến nghị cho thai phụ thường vào khoảng 20-30g chất xơ mỗi ngày (Viện Dinh dưỡng quốc gia Việt Nam 2007).

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Nhu cầu acid folic và vitamin C trong thai kỳ giúp mẹ và bé khỏe mạnh tối ưu
• Những lưu ý về nhu cầu vitamin A và vitamin D trong thai kỳ cho mẹ và bé khỏe mạnh
• Bổ sung sắt, kẽm và iod trong thai kỳ giúp mẹ và bé khỏe mạnh tối ưu

Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe và dinh dưỡng nha!

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế – Viện Dinh dưỡng (2016) – Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
2. Bộ môn Dinh dưỡng – An toàn Thực phẩm Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch TP.HCM (2019) – Dinh dưỡng học – Nhà xuất bản Y học.

Tất cả những thay đổi trong quá trình mang thai của người phụ nữ đều cần phải được quan tâm và chăm sóc để đáp ứng cho sự phát triển tối ưu của thai nhi và sự an toàn của mẹ. Trong số các vấn đề cần quan tâm thì dinh dưỡng hợp lý là yếu tố quan trọng hàng đầu.

Thai kỳ là giai đoạn mà nguy cơ thiếu hụt chất dinh dưỡng rất dễ xảy ra và hậu quả của sự thiếu hụt này sẽ gây ảnh hưởng lớn, thậm chí có thể nói là mang tính quyết định đến sức khỏe và sự phát triển của cả mẹ lẫn thai nhi.

Mặt khác, tình trạng thừa dinh dưỡng cũng kéo theo sự gia tăng nguy cơ mắc bệnh lý liên quan đến thừa dinh dưỡng trong thai kỳ với mức độ nghiêm trọng cả trong thai kỳ lẫn hậu quả lâu dài.

Nhu cầu năng lượng của cơ thể khi không mang thai

Năng lượng = Cân nặng x 24 x Chỉ số hoạt động (kcal/ngày)

Bạn có thể xem chỉ số hoạt động ở đây

Nhu cầu năng lượng theo các quý trong thai kỳ

• Quý 1 = Nhu cầu năng lượng khi không mang thai + 50
• Quý 2 = Nhu cầu năng lượng khi không mang thai + 250
• Quý 3 = Nhu cầu năng lượng khi không mang thai + 450

Ví dụ: Tính nhu cầu năng lượng cho thai phụ 32 tuần có cân nặng trước khi mang thai là 55 kg, cân nặng hiện tại là 65 kg có chỉ số hoạt động thụ động

• Năng lượng khi chưa mang thai = 55 x 24 x 1,2 = 1584 kcal/ngày
• Năng lượng cho thai phụ 32 tuần = 1584 + 450 = 2034 kcal/ngày

Trong giai đoạn từ 2-8 tuần thai, nhu cầu các chất sinh năng lượng của phôi thai rất ít nhưng cần phải chú trọng cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng vi lượng (các vitamin, chất khoáng vi lượng như sắt, iốt, kẽm,…) và các chất dinh dưỡng có chức năng cấu trúc (acid amin thiết yếu, chất khoáng đa lượng và vi lượng, chất béo chuỗi dài,…)

Từ tuần thứ 9 về sau, chất dinh dưỡng cần thiết cho sự tăng trưởng và hoạt động của giai đoạn này vẫn bao gồm các nguyên liệu cấu trúc nhưng bắt đầu cần chú trọng hơn đến việc cung cấp năng lượng đủ cho sự tăng trưởng rất nhanh của thai trong giai đoạn này.

Nhu cầu các chất dinh dưỡng cho cơ thể

Glucid : Protid : Lipid = 60 : 15 : 25 (% năng lượng khẩu phần)

Ví dụ (tiếp theo):

• Glucid = (2034 x 0,6) : 4 = 305 g
• Protid (2034 x 0,15) : 4 = 76g
• Lipid = (2034 x 0,25) : 9 = 56,5g

Glucid (chất bột đường)

Lượng chất bột đường ăn vào hàng ngày thường tăng theo nhu cầu năng lượng chung nhưng tỷ lệ chất bột đường trong khẩu phần vẫn giữ ở mức 55 – 65% năng lượng khẩu phần. Ngoại trừ trường hợp đái tháo đường thai kỳ thì mức năng lượng cung cấp từ chất bột đường cần giảm xuống khoảng 50 – 55% năng lượng khẩu phần.

Protid (chất đạm)

Trong suốt thai kỳ, chất đạm cần được cung cấp liên tục để xây dựng các cấu trúc cơ thể cần cho việc mang thai như tử cung, nhau thai, dây rốn, màng ối,… đồng thời cung cấp nguyên liệu cho quá trình hình thành tất cả các bộ phận trong cơ thể thai nhi. Lượng đạm khẩu phần thường duy trì ở mức bình thường, tức là từ 14-18% năng lượng khẩu phần.

Lipid (chất béo)

Tỷ lệ chất béo trong khẩu phần ăn của thai phụ cũng thường không thay đổi so với giai đoạn trước mang thai. Chỉ trừ những trường hợp cần phải giảm béo khi thai phụ có thừa cân, béo phì hoặc rối loạn chuyển hóa chất béo. Khẩu phần chất béo trung bình của phụ nữ mang thai vẫn chiếm 25-35% tổng năng lượng khẩu phần.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng tại đây:

• Tiểu đường thai kỳ có ảnh hưởng như thế nào và làm sao để phòng tránh?
• Mẹ bầu nên và không nên làm gì để có một thai kỳ khỏe mạnh?
• 9 lưu ý để bảo vệ sức khoẻ bà bầu 3 tháng đầu thai kỳ

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

Ảnh hưởng của bệnh tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cả thai phụ và thai nhi. Các hậu quả có thể xảy ra bao gồm:

• Tăng huyết áp với phụ nữ mang thai
• Nguy cơ tiền sản giật cao hơn
• Tăng nguy cơ phát triển bệnh tiểu đường type 2 ở phụ nữ
• Trọng lượng của em bé sơ sinh cao hơn bình thường
• Nguy cơ sinh non
• Em bé có lượng đường trong máu thấp khi sinh

Mặc dù bệnh tiểu đường thai kỳ không phải lúc nào cũng có thể tránh được nhưng phụ nữ đang trong thời kỳ mang thai có thể thực hiện một số bước để giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

Các bước giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường thai kỳ

Duy trì cân nặng hợp lý trong thời kỳ mang thai

Người phụ nữ muốn thụ thai nên lựa chọn lối sống có thể giúp bản thân đạt được và duy trì cân nặng hợp lý trước khi mang thai. Những người muốn giảm cân có thể thực hiện các bước để sửa đổi chế độ ăn uống, chẳng hạn như:

• Tránh thực phẩm đóng gói và đồ ăn vặt không lành mạnh
• Thay thế kẹo bằng trái cây
• Ăn nhiều protein nạc: cá, đậu phụ,… để no lâu hơn
• Tăng lượng chất xơ bằng cách ăn nhiều rau và ngũ cốc nguyên hạt
• Thay thế nước trái cây, cà phê có nhiều sữa và nước ngọt bằng trà thảo mộc, cà phê đen hoặc nước có ga với chanh

Tập thể dục

Tập thể dục là một phần quan trọng để duy trì cân nặng hợp lý. Cả trước và trong khi mang thai, tập thể dục có thể giúp ngăn ngừa bệnh tiểu đường thai kỳ. Tập thể dục giúp cơ thể nhạy cảm hơn với insulin mà tuyến tụy tạo ra, giúp điều chỉnh lượng đường trong máu.

Bạn nên bắt đầu vận động trước khi mang thai. Đối với bất kỳ ai có lối sống ít vận động, có thể bắt đầu với những hoạt động đơn giản nhưng hữu ích bao gồm:

• Đi bộ hoặc đạp xe đi làm
• Đỗ xe xa điểm đến hơn và đi bộ trên quãng đường còn lại
• Đi cầu thang
• Thực hiện các hoạt động giải trí tích cực, chẳng hạn như đi bộ đường dài, làm vườn hoặc chơi đùa ngoài trời
• Thử tập yoga, lý tưởng nhất là một lớp học dành riêng cho phụ nữ mang thai hoặc người mới bắt đầu
• Bơi lội cũng là một lựa chọn phù hợp cho những người hạn chế về mặt vận động
• Tham gia một câu lạc bộ tập chạy để duy trì động lực

Bất kỳ ai muốn ngăn ngừa bệnh tiểu đường thai kỳ nên cố gắng tập thể dục cường độ trung bình khoảng 30 phút vào 4–5 ngày trong tuần. Tập thể dục cường độ vừa phải sẽ khiến cơ thể đổ mồ hôi.

Các bài tập tốt cho tim mạch bao gồm đạp xe tại chỗ, đi bộ, bơi lội và sử dụng máy tập hình elip. Tuy nhiên phụ nữ mang thai nên nói chuyện với bác sĩ về chế độ tập thể dục và thảo luận xem chế độ nào là an toàn ở mỗi giai đoạn của thai kỳ.

Chế độ ăn uống điều độ khi mang thai

Trong thời kỳ mang thai, ốm nghén, thèm ăn và chán ăn có thể khiến bạn khó ăn, kể cả chế độ ăn giàu dinh dưỡng. Tuy nhiên ăn uống đầy đủ là điều kiện giúp ngăn ngừa bệnh tiểu đường thai kỳ và đảm bảo mức tăng cân hợp lý trong mỗi tam cá nguyệt.

Các lựa chọn thực phẩm lành mạnh bao gồm:

• Protein nạc như đậu, cá, đậu phụ, thịt gia cầm trắng,…
• Chất béo lành mạnh từ các loại hạt, dầu ô liu, dầu dừa và các nguồn chất béo thực vật khác
• Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, bột yến mạch, mì và bánh mì nguyên cám,…
• Các sản phẩm từ sữa ít béo, chẳng hạn như sữa chua
• Rau củ quả ít tinh bột: các loại củ như cà rốt, su su, cà tím,… rau xanh như rau dền, rau muống, bông cải xanh,…

Thực phẩm nên tránh: Thực phẩm chế biến sẵn như đồ uống có đường, bao gồm đồ uống cà phê mua tại cửa hàng, nước tăng lực, nước trái cây và nước ngọt.

Khám thai định kỳ đầy đủ

Thai phụ nên đi khám bác sĩ thường xuyên khi mang thai để được chăm sóc định kỳ. Trong những lần thăm khám này, bác sĩ sẽ hỏi về thai kỳ và bất kỳ triệu chứng mới nào, khám phụ khoa và siêu âm để xem thai nhi đang phát triển. Bác sĩ có thể nhận ra một số dấu hiệu ban đầu của bệnh tiểu đường thai kỳ và đề xuất các giải pháp giúp ngăn ngừa.

Trong khoảng thời gian từ 24 đến 28 tuần, thai phụ sẽ được kiểm tra tiểu đường thai kỳ. Nếu kết quả dương tính, bác sĩ sẽ tư vấn cách ngăn ngừa các biến chứng sau này.

Các yếu tố nguy cơ của bệnh tiểu đường thai kỳ

Có một số yếu tố chính làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường thai kỳ bao gồm:

• Thừa cân hoặc béo phì
• Từng bị tiểu đường thai kỳ trong lần mang thai trước
• Có một thành viên gần gũi trong gia đình mắc bệnh tiểu đường type 2
• Là người Mỹ gốc Phi, người Mỹ da đỏ, thổ dân Alaska, gốc Tây Ban Nha hoặc cư dân trên đảo Thái Bình Dương

Các dấu hiệu và triệu chứng ban đầu của tiểu đường thai kỳ

Nhiều phụ nữ bị tiểu đường thai kỳ không gặp phải các triệu chứng đáng kể. Các triệu chứng cũng có thể khó phân biệt với những triệu chứng xảy ra do thay đổi bình thường trong thai kỳ.

Các dấu hiệu và triệu chứng ban đầu có thể gặp của bệnh tiểu đường thai kỳ bao gồm:

• Cảm giác khát nước nhiều
• Mệt mỏi
• Đi tiểu thường xuyên, số lượng nhiều
• Xét nghiệm có đường glucose trong nước tiểu
• Mắc bệnh nhiễm trùng bàng quang, âm đạo hoặc da
• Mờ mắt
• Buồn nôn

Trao đổi với bác sĩ là điều cần thiết

Thông thường bạn có thể thảo luận về bệnh tiểu đường thai kỳ khi khám thai định kỳ với bác sĩ chuyên khoa. Tuy nhiên nếu bạn gặp phải những thay đổi trong các triệu chứng hoặc các biến chứng khác nên nói chuyện với bác sĩ càng sớm càng tốt. Bác sĩ có thể hỏi bạn về các triệu chứng và xác định xem có cần thiết phải làm thêm các xét nghiệm khác hay không.

Nhìn chung, không phải lúc nào cũng có thể ngăn ngừa được bệnh tiểu đường thai kỳ. Một số yếu tố nguy cơ làm cho phụ nữ có nhiều khả năng mắc bệnh trong khi mang thai. Tuy nhiên, duy trì cân nặng hợp lý trước và sau khi thụ thai, ăn uống điều độ và tập thể dục thường xuyên trong thai kỳ là những cách có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh.

Nếu bạn lo lắng rằng về tiểu đường thai kỳ thì nên thảo luận vấn đề này với bác sĩ khi đi khám thai.

Trên đây là những thông tin liên quan đến bệnh tiểu đường thai kỳ. Hy vọng bài viết đã giúp ích cho bạn. Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• Tiểu đường thai kỳ: Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán và chế độ ăn phù hợp
• Bệnh đái tháo đường: Những dấu hiệu sớm, triệu chứng và biến chứng nguy hiểm cần chú ý

Tiểu đường thai kỳ là gì?

Trong thời kỳ mang thai, một số người có thể mắc tình trạng lượng đường trong máu tăng cao, được gọi là tiểu đường thai kỳ. Bệnh thường xuất hiện từ tuần thứ 24 đến 28 của thai kỳ.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Mỹ (CDC) ước tính bệnh tiểu đường thai kỳ xảy ra với tỷ lệ 2% đến 14% các trường hợp mang thai ở Mỹ.

Tiểu đường thai kỳ không có nghĩa là người phụ nữ đã bị tiểu đường trước khi mang thai hoặc sẽ mắc tiểu đường sau khi sinh, nhưng nó sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 trong tương lai.

Nếu không được kiểm soát, tiểu đường thai kỳ cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường của em bé sau này, tăng khả năng xảy ra các biến chứng cho mẹ và bé trong quá trình mang thai và sinh nở.

Triệu chứng của bệnh tiểu đường thai kỳ là gì?

Bệnh tiểu đường thai kỳ hiếm khi gây ra triệu chứng rõ. Bác sĩ có thể kiểm tra nếu thai phụ có một số yếu tố nguy cơ.

Các triệu chứng tiểu đường có thể bao gồm:

• Mệt mỏi
• Mờ mắt
• Khát
• Đi tiểu nhiều
• Nhiễm nấm

Nguyên nhân nào gây ra bệnh tiểu đường thai kỳ?

Tiểu đường thai kỳ xảy ra khi cơ thể người mẹ không sản xuất insulin cần thiết trong thai kỳ. Trong thời gian mang thai, cơ thể sẽ tạo ra một số hormone với nồng độ cao như lactogen nhau thai người (hPL) và các hormone khác làm tăng kháng insulin.

Những hormone này ảnh hưởng đến nhau thai và giúp duy trì thai kỳ bình thường. Theo thời gian, lượng hormone này tăng lên và có thể làm cho cơ thể người mẹ kháng insulin.

Insulin giúp đưa glucose trong máu vào các tế bào để sử dụng tạo năng lượng. Trong thời kỳ mang thai, cơ thể người mẹ trở nên kháng insulin một cách tự nhiên để có nhiều glucose hơn trong máu để truyền cho em bé. Nếu tình trạng kháng insulin trở nên quá mạnh, lượng đường trong máu người mẹ có thể tăng lên bất thường và có thể gây ra bệnh tiểu đường thai kỳ.

Ai có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường thai kỳ?

Bạn có thể có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nếu có các yếu tố sau:

• Bị cao huyết áp
• Có tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường
• Thừa cân trước khi mang thai
• Ít hoạt động thể chất
• Tăng cân trong thời kỳ mang thai nhiều hơn mức bình thường
• Đa thai
• Trước đó đã sinh em bé nặng hơn 4 kg
• Đã từng bị tiểu đường thai kỳ
• Đã bị sẩy thai hoặc thai chết lưu không rõ nguyên nhân
• Đã sử dụng steroid, như glucocorticoid
• Mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), acanthosis nigricans hoặc các tình trạng khác liên quan đến kháng insulin

Nguy cơ mắc bệnh tiểu đường thai kỳ tăng lên cùng với sự tăng chỉ số khối cơ thể (BMI), nhưng kể cả người có BMI thấp cũng có thể mắc bệnh.

Bệnh tiểu đường thai kỳ được chẩn đoán như thế nào?

Hiệp hội Tiểu đường Mỹ (ADA) khuyến cáo các bác sĩ nên kiểm tra định kỳ các dấu hiệu của bệnh tiểu đường thai kỳ cho phụ nữ mang thai. Nếu thai phụ không có tiền sử bệnh tiểu đường và duy trì mức đường huyết tối ưu khi bắt đầu mang thai, bác sĩ có thể kiểm tra bệnh tiểu đường thai kỳ khi mang thai được 24 đến 28 tuần.

Nghiệm pháp dung nạp glucose

Một số bác sĩ có thể bắt đầu bằng xét nghiệm thử đường uống. Đầu tiên thai phụ sẽ uống dung dịch glucose, sau 1 giờ sẽ được xét nghiệm máu. Nếu lượng đường trong máu tăng cao, bác sĩ có thể thực hiện xét nghiệm dung nạp đường uống trong 3 giờ. Đây được coi là xét nghiệm 2 bước.

Một số bác sĩ chỉ thực hiện kiểm tra dung nạp glucose trong 2 giờ. Đây được coi là xét nghiệm 1 bước.

Xét nghiệm 1 bước

Đầu tiên bác sĩ kiểm tra lượng đường trong máu lúc đói (nhịn ăn) của thai phụ, sau đó cho uống dung dịch chứa 75 gam glucoza và đo lại lượng đường trong máu của thai phụ sau 1 giờ và 2 giờ.

Bác sĩ có thể sẽ chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ nếu có một trong các kết quả sau đây:

• Đường huyết lúc đói ≥ 92 mg/dL
• Đường huyết sau 1 giờ ≥ 180 mg/dL
• Đường huyết sau 2 giờ ≥ 153 mg/dL

Xét nghiệm 2 bước

Thai phụ sẽ không cần phải nhịn ăn và được uống dung dịch chứa 50 g đường và kiểm tra lượng đường trong máu sau 1 giờ. Nếu kết quả dưới 135 mg/dL được coi là bình thường và không cần thực hiện thêm xét nghiệm nào nữa.

Nếu lượng đường trong máu từ 130 đến 140 mg/dL, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm lần thứ 2 vào một ngày khác, tùy thuộc vào các yếu tố nguy cơ của thai phụ.

Trong lần kiểm tra thứ hai, đầu tiên thai phụ sẽ được kiểm tra mức đường huyết lúc đói, sau đó uống dung dịch chứa 100 g đường và đo lượng đường trong máu sau 1 giờ, 2 giờ và 3 giờ.

Bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh tiểu đường thai kỳ nếu có ít nhất 2 trong số các kết quả sau:

• Đường huyết lúc đói ≥ 95 mg/dL hoặc 105 mg/dL
• Đường huyết sau 1 giờ ≥ 180 mg/dL hoặc 190 mg/dL
• Đường huyết sau 2 giờ ≥ 155 mg/dL hoặc 165 mg/dL
• Đường huyết sau 3 giờ ≥ 140 mg/dL hoặc 145 mg/dL

Thai phụ có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 1 và type 2 không?

Nhiều người bị tiểu đường thai kỳ sẽ phát triển thành bệnh tiểu đường type 2 sau khi kết thúc thai kỳ. Có hai dạng bệnh tiểu đường khác nhau:

• Tiểu đường type 1: tuyến tụy không sản xuất đủ insulin một cách tự nhiên.
• Tiểu đường type 2: tuyến tụy sản xuất insulin nhưng tế bào không phản ứng hiệu quả với insulin, được gọi là kháng insulin.

ADA cũng khuyến cáo tầm soát bệnh tiểu đường type 2 khi bắt đầu mang thai. Nếu bạn có các yếu tố nguy cơ của bệnh tiểu đường type 2, bác sĩ có thể kiểm tra trong lần khám tiền sản đầu tiên của bạn.

Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Thừa cân
• Ít vận động
• Huyết áp cao
• Mức cholesterol HDL (tốt) trong máu thấp
• Lượng chất béo triglyceride cao trong máu
• Có tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường
• Có tiền sử tiểu đường thai kỳ, tiền tiểu đường hoặc các dấu hiệu kháng insulin
• Trước đó đã sinh một em bé nặng hơn 4 kg

Các phân loại khác nhau của bệnh tiểu đường thai kỳ

Bệnh tiểu đường thai kỳ được chia thành hai loại:

• Loại A1: bệnh tiểu đường thai kỳ có thể được kiểm soát thông qua chế độ ăn uống
• Loại A2: bệnh tiểu đường thai kỳ cần dùng insulin hoặc thuốc uống để kiểm soát.

Điều trị tiểu đường thai kỳ như thế nào?

Nếu bạn được chẩn đoán mắc bệnh, kế hoạch điều trị sẽ phụ thuộc vào mức đường huyết của bạn trong suốt cả ngày.

Thông thường bác sĩ sẽ yêu cầu kiểm tra lượng đường trong máu trước và sau bữa ăn, đồng thời kiểm soát tình trạng bệnh bằng chế độ ăn giàu chất dinh dưỡng và tập thể dục thường xuyên. Bạn nên thực hiện 30 phút tập thể dục hiếu khí cường độ trung bình từ 5 đến 7 ngày mỗi tuần.

Bác sĩ cũng có thể chỉ định tiêm insulin cho đến khi bạn sinh con, hướng dẫn thời điểm tiêm insulin, cách tiêm và cách tập thể dục để tránh hạ đường huyết. Bác sĩ cũng có thể tư vấn cho bạn những việc cần làm nếu lượng đường trong máu xuống quá thấp hoặc liên tục tăng cao hơn mức bình thường.

Bị tiểu đường thai kỳ nên ăn gì?

Chế độ ăn uống cân bằng có thể giúp kiểm soát bệnh tiểu đường thai kỳ, đặc biệt chú ý đến lượng carbohydrate, protein và chất béo, ngoài ra cũng phải kiêng một số loại thực phẩm nhất định.

Carbohydrate – Tinh bột

ADA cùng với Viện Dinh dưỡng và Chế độ ăn Mỹ khuyến cáo tất cả những người mang thai nên ăn tối thiểu 157 g carbohydrate – tinh bột và 28 g chất xơ mỗi ngày.

Đối với những người bị tiểu đường thai kỳ, Đại học Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) khuyến cáo nên ăn các loại tinh bột phức hợp thay cho những loại đơn giản. Tinh bột phức hợp được tiêu hóa chậm hơn, ít có khả năng làm tăng đường huyết và có thể giúp giảm tình trạng kháng insulin.

Bác sĩ có thể hướng dẫn bạn nên ăn bao nhiêu tinh bột mỗi ngày. Các nguồn carbs lành mạnh gồm:

• Ngũ cốc
• Gạo lứt
• Các loại đậu
• Các loại rau nhiều tinh bột
• Trái cây ít đường

Protein

Lượng protein được khuyến cáo trong thai kỳ thay đổi theo 3 tháng và nhu cầu cá nhân của mỗi người. Trong 3 tháng đầu của thai kỳ, nhu cầu khoảng 46 g protein mỗi ngày. Trong 3 tháng thứ hai và thứ ba khoảng 71 g mỗi ngày.

Các nguồn protein tốt bao gồm:

• Thịt nạc
• Thịt gia cầm
• Cá
• Đậu hũ

Tuy nhiên ACOG liệt kê một số loại cá nên tránh do hàm lượng thủy ngân cao, bao gồm cá ngừ và cá kiếm.

Chất béo

Nguồn chất béo lành mạnh có thể cung cấp chất dinh dưỡng như vitamin và khoáng chất. Chất béo lành mạnh cho chế độ ăn là:

• Các loại hạt không tẩm muối
• Dầu ô liu
• Trái bơ

Những biến chứng liên quan đến bệnh tiểu đường thai kỳ

Nếu bệnh không được kiểm soát tốt hoặc không được điều trị, lượng đường trong máu có thể tăng cao trong suốt thai kỳ, có thể dẫn tới các biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và bé trước, trong và sau khi sinh.

Các biến chứng cho mẹ bao gồm:

• Huyết áp cao
• Tiền sản giật
• Trầm cảm
• Sinh non
• Thai chết lưu
• Sinh mổ

Các biến chứng cho thai nhi bao gồm:

• Trọng lượng khi sinh cao
• Chấn thương khi sinh, như chứng loạn sản vai
• Các vấn đề về hô hấp, bao gồm cả hội chứng suy hô hấp
• Lượng đường trong máu thấp (hạ đường huyết)
• Vàng da
• Nguy cơ mắc bệnh tiểu đường cao hơn khi lớn lên

Để tránh những biến chứng này, bạn có thể thực hiện các bước kiểm soát bệnh tiểu đường thai kỳ như khám sức khỏe đều đặn trước khi sinh và tuân theo kế hoạch điều trị của bác sĩ.

Triển vọng cho người bị tiểu đường thai kỳ như thế nào?

Lượng đường trong máu của người mẹ sẽ trở lại mức bình thường sau khi sinh con, nhưng bệnh tiểu đường thai kỳ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 sau này. Bác sĩ có thể xét nghiệm bệnh tiểu đường cho người mẹ từ 6 đến 12 tuần sau khi sinh con, và tiếp tục cứ sau 1 đến 3 năm.

Bệnh tiểu đường thai kỳ có thể phòng ngừa được không?

Không thể ngăn ngừa hoàn toàn bệnh này, tuy nhiên thay đổi lối sống có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

Nếu bạn đang mang thai và có một trong những yếu tố nguy cơ của bệnh tiểu đường thai kỳ, hãy cố gắng áp dụng chế độ ăn cân bằng và tập thể dục thường xuyên. Kể cả hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ cũng có lợi.

Nếu bạn dự định mang thai trong tương lai gần và đang bị thừa cân hoặc béo phì, hãy hỏi bác sĩ về cách giảm cân an toàn khi chuẩn bị mang thai. Bác sĩ có thể giúp bạn lập kế hoạch giảm cân và duy trì cân nặng vừa phải. Chỉ cần giảm một lượng cân nhỏ cũng có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường thai kỳ.

Hơn nữa, điều quan trọng là bạn phải đi khám thai đều đặn để được sàng lọc và đánh giá cần thiết trong thời kỳ mang thai.

Đừng quên theo dõi BlogAnChoi để luôn cập nhật thông tin sức khỏe mới nhất nhé!

Một số bài viết mà bạn có thể quan tâm:

• Chế độ ăn cho người bệnh đái tháo đường: Nên ăn gì và nên tránh gì?
• Bệnh đái tháo đường: Những dấu hiệu sớm, triệu chứng và biến chứng nguy hiểm cần chú ý
• Làm thế nào để bảo vệ đôi mắt khỏi biến chứng của bệnh đái tháo đường?