Ngày nay, sức khỏe tâm lý đang ngày càng được quan tâm như một yếu tố thiết yếu định hình chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, trong khi các chứng rối loạn lo âu hay trầm cảm đã dần trở nên quen thuộc, các chứng rối loạn nhân cách vẫn còn là khái niệm khá mơ hồ. Đây là những mô hình hành vi và cảm xúc sâu sắc kéo dài, ảnh hưởng mạnh mẽ đến cách một cá nhân nhìn nhận và ứng xử với bản thân, người khác cũng như thế giới xung quanh. Bài viết này sẽ giúp bạn nhận diện 10 chứng rối loạn nhân cách phổ biến nhất cùng các triệu chứng đặc trưng để hiểu và phân biệt rõ hơn về các vấn đề tâm lý phức tạp nhưng dễ bị bỏ qua này.

Rối loạn nhân cách là gì?

Rối loạn nhân cách là một tình trạng sức khỏe tâm thần liên quan đến các kiểu suy nghĩ, hành vi, tâm trạng và mối quan hệ với người khác kéo dài, toàn diện và gây rối loạn. Những kiểu suy nghĩ, hành vi, tâm trạng và mối quan hệ này gây ra sự đau khổ đáng kể và/hoặc làm suy giảm khả năng hoạt động của một người.

Tính cách đóng vai trò thiết yếu trong việc định hình con người chúng ta. Nó bao gồm sự kết hợp độc đáo của các đặc điểm — bao gồm thái độ, suy nghĩ và hành vi — cũng như cách chúng ta thể hiện những đặc điểm này trong tương tác với người khác và với thế giới xung quanh.

Rối loạn nhân cách có thể gây ra nhận thức sai lệch về thực tế, hành vi bất thường và đau khổ trong nhiều khía cạnh của cuộc sống, bao gồm công việc, các mối quan hệ và hoạt động xã hội. Ngoài ra, người mắc chứng rối loạn nhân cách có thể không nhận ra những hành vi gây phiền toái của mình hoặc tác động tiêu cực của chúng đối với người khác.

Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM-5) , ấn phẩm tham khảo tiêu chuẩn cho các bệnh tâm thần được công nhận, phân loại 10 loại rối loạn nhân cách thành ba nhóm chính (thể loại). Mỗi nhóm có các triệu chứng chung khác nhau.

Rối loạn nhân cách nhóm A

Rối loạn nhân cách nhóm A liên quan đến suy nghĩ hoặc hành vi bất thường và lập dị. Bao gồm:

• Rối loạn nhân cách hoang tưởng: Đặc điểm chính của tình trạng này là hoang tưởng, tức là sự ngờ vực và ngờ vực dai dẳng đối với người khác mà không có lý do chính đáng. Người mắc chứng rối loạn nhân cách hoang tưởng thường tin rằng người khác đang cố gắng hạ thấp, làm hại hoặc đe dọa họ.
• Rối loạn nhân cách phân lập: Tình trạng này được đặc trưng bởi sự xa lánh và thờ ơ thường trực trong các mối quan hệ giữa các cá nhân. Người mắc chứng rối loạn nhân cách phân liệt có phạm vi cảm xúc hạn chế khi tương tác với người khác.
• Rối loạn nhân cách phân liệt: Người mắc chứng rối loạn này thường xuyên cảm thấy khó chịu dữ dội và ít có nhu cầu về các mối quan hệ thân thiết. Các mối quan hệ có thể bị cản trở bởi quan điểm sai lệch về thực tế, mê tín dị đoan và hành vi bất thường.

Rối loạn nhân cách nhóm B

Rối loạn nhân cách nhóm B bao gồm các hành vi kịch tính và thất thường. Những người mắc các loại rối loạn này thường biểu hiện cảm xúc mãnh liệt, không ổn định và hành vi bốc đồng. Rối loạn nhân cách nhóm B bao gồm:

• Rối loạn nhân cách chống đối xã hội (ASPD): Người mắc chứng ASPD thể hiện sự thiếu tôn trọng người khác và không tuân theo các chuẩn mực hoặc quy tắc được xã hội chấp nhận. Người mắc chứng ASPD có thể vi phạm pháp luật hoặc gây tổn hại về thể chất hoặc tinh thần cho người xung quanh. Họ có thể từ chối chịu trách nhiệm về hành vi của mình và/hoặc tỏ ra coi thường hậu quả tiêu cực do hành động của mình gây ra.
• Rối loạn nhân cách ranh giới (BPD): Tình trạng này biểu hiện bằng khó khăn trong việc điều chỉnh cảm xúc, dẫn đến lòng tự trọng thấp, thay đổi tâm trạng, hành vi bốc đồng và khó khăn trong các mối quan hệ sau này.
• Rối loạn nhân cách kịch tính: Tình trạng này được đặc trưng bởi những cảm xúc mãnh liệt, không ổn định và hình ảnh bản thân bị bóp méo. Đối với những người mắc chứng rối loạn nhân cách kịch tính, lòng tự trọng của họ phụ thuộc vào sự chấp thuận của người khác chứ không phải xuất phát từ cảm giác tự trọng thực sự. Họ có một khao khát mãnh liệt được người khác chú ý, và có thể thể hiện những hành vi kịch tính và/hoặc không phù hợp để thu hút sự chú ý.
• Rối loạn nhân cách ái kỷ: Tình trạng này liên quan đến một khuôn mẫu nhất quán về cảm giác vượt trội và tự cao, nhu cầu được khen ngợi và ngưỡng mộ quá mức, và thiếu sự đồng cảm với người khác. Những suy nghĩ và hành vi này thường xuất phát từ lòng tự trọng thấp và thiếu tự tin.

Rối loạn nhân cách nhóm C

Rối loạn nhân cách nhóm C liên quan đến lo lắng và sợ hãi nghiêm trọng. Chúng bao gồm:

• Rối loạn nhân cách né tránh: Người mắc chứng rối loạn này có cảm giác bất lực mãn tính và rất nhạy cảm với việc bị người khác đánh giá tiêu cực. Mặc dù họ muốn giao tiếp với người khác, nhưng họ có xu hướng tránh giao tiếp xã hội do nỗi sợ bị từ chối mãnh liệt.
• Rối loạn nhân cách phụ thuộc: Tình trạng này được đặc trưng bởi nhu cầu liên tục và quá mức được người khác chăm sóc. Nó cũng bao gồm sự phục tùng, nhu cầu được trấn an liên tục và không có khả năng đưa ra quyết định. Người mắc chứng rối loạn nhân cách phụ thuộc thường rất gần gũi với người khác và dành nhiều nỗ lực để làm hài lòng người đó. Họ có xu hướng thể hiện hành vi thụ động, bám víu và sợ bị chia cắt.
• Rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế (OCPD): Tình trạng này được đặc trưng bởi nhu cầu liên tục và cực đoan về sự ngăn nắp, cầu toàn và kiểm soát (không có chỗ cho sự linh hoạt), cuối cùng làm chậm hoặc cản trở việc hoàn thành nhiệm vụ. Nó cũng có thể ảnh hưởng đến các mối quan hệ. Đây là một tình trạng riêng biệt với rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), được phân loại là một rối loạn lo âu . Trong khi những người mắc OCD thường nhận thức được rằng OCD đang gây ra hành vi của họ và chấp nhận rằng họ cần phải thay đổi, thì những người mắc OCPD thường ít hoặc không có nhận thức về hành vi của mình.

Mọi người có thể có các triệu chứng hỗn hợp của nhiều hơn một rối loạn nhân cách.

Nguyên nhân gây ra chứng rối loạn nhân cách

Rối loạn nhân cách là một trong những tình trạng sức khỏe tâm thần ít được hiểu biết nhất. Các nghiên cứu đã được thực hiện về chứng rối loạn nhân cách đã xác định được một số yếu tố có thể dẫn đến sự phát triển của chứng rối loạn nhân cách là:

Di truyền học : Các nhà khoa học đã xác định được một gen bất thường có thể là yếu tố gây ra rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế. Các nhà nghiên cứu cũng đang tìm hiểu mối liên hệ di truyền với tính hung hăng, lo lắng và sợ hãi, những đặc điểm có thể đóng vai trò trong các rối loạn nhân cách.

Thay đổi não bộ : Các nhà nghiên cứu đã xác định được những khác biệt tinh tế trong não bộ ở những người mắc một số rối loạn nhân cách. Ví dụ, những phát hiện trong các nghiên cứu về rối loạn nhân cách hoang tưởng chỉ ra sự thay đổi chức năng của hạch hạnh nhân. Hạch hạnh nhân là phần não bộ liên quan đến việc xử lý các kích thích gây sợ hãi và đe dọa. Trong một nghiên cứu về rối loạn nhân cách thể phân liệt, các nhà nghiên cứu phát hiện thấy thùy trán của não họ bị giảm thể tích.

Chấn thương thời thơ ấu : Một nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa chấn thương thời thơ ấu và sự phát triển của rối loạn nhân cách. Ví dụ, những người mắc chứng rối loạn nhân cách ranh giới có tỷ lệ chấn thương tình dục thời thơ ấu đặc biệt cao. Những người mắc chứng rối loạn nhân cách ranh giới và chống đối xã hội thường gặp vấn đề về sự thân mật và lòng tin, cả hai đều có thể liên quan đến lạm dụng và chấn thương thời thơ ấu.

Lạm dụng bằng lời nói : Trong một nghiên cứu, những người từng bị lạm dụng bằng lời nói khi còn nhỏ có nguy cơ mắc chứng rối loạn nhân cách ranh giới, tự luyến, ám ảnh cưỡng chế hoặc hoang tưởng cao gấp ba lần khi trưởng thành.

Yếu tố văn hóa : Yếu tố văn hóa cũng có thể đóng một vai trò trong sự phát triển của rối loạn nhân cách, thể hiện qua tỷ lệ rối loạn nhân cách khác nhau giữa các quốc gia. Ví dụ, tỷ lệ mắc rối loạn nhân cách chống đối xã hội ở Đài Loan, Trung Quốc và Nhật Bản rất thấp, trong khi tỷ lệ mắc rối loạn nhân cách nhóm C lại cao hơn đáng kể.

Rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế (OCPD)

Rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế (Obsessive-Compulsive Personality Disorder – OCPD) là một dạng rối loạn nhân cách đặc trưng bởi sự cứng nhắc, cầu toàn cực đoan và khao khát kiểm soát mọi khía cạnh của cuộc sống. Không giống với chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), OCPD không bao gồm những hành vi cưỡng chế để xoa dịu lo âu mà thể hiện qua phong cách sống, lối suy nghĩ và hành vi lâu dài.

Người mắc chứng OCPD thường dành sự chú ý quá mức vào các chi tiết nhỏ nhặt, quy tắc và lịch trình đến mức mất đi sự linh hoạt cần thiết trong các mối quan hệ và công việc. Họ tin rằng chỉ có một cách “đúng đắn” để làm mọi việc và thường cảm thấy khó chịu, lo lắng hoặc tức giận nếu mọi thứ không diễn ra đúng như kế hoạch.

Người mắc chứng OCPD thường không nhận ra rằng hành vi của họ là vấn đề. Trái lại, họ có thể tự hào về sự nguyên tắc và trách nhiệm đến mức cực đoan của bản thân, điều này khiến họ khó tìm đến sự giúp đỡ. Việc điều trị OCPD cần thời gian và sự kiên trì để áp dụng các liệu pháp trị liệu tâm lý nhằm thay đổi những niềm tin cứng nhắc và giúp người mắc chứng OCPD học cách chấp nhận sự linh hoạt trong cuộc sống.

Các triệu chứng của OCPD

Dấu hiệu chính của rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế là sự ám ảnh lan tỏa (ám ảnh) về trật tự, chủ nghĩa hoàn hảo, sự kiểm soát và những cách thức làm việc cụ thể. Những hành vi này khiến việc hoàn thành nhiệm vụ trở nên khó khăn và gây ra vấn đề trong các mối quan hệ.

Các triệu chứng của OCPD thường bắt đầu ở giai đoạn đầu của tuổi trưởng thành. Người mắc chứng rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế (OCPD) có thể:

• Quá chú ý và nhấn mạnh vào các chi tiết, quy tắc, danh sách, thứ tự và tổ chức.
• Có tính cầu toàn gây cản trở việc hoàn thành nhiệm vụ.
• Quá tập trung vào công việc và năng suất. Điều này dẫn đến việc bỏ bê sở thích và ít dành thời gian cho những người thân yêu.
• Có sự nghi ngờ và thiếu quyết đoán quá mức.
• Quá mức thận trọng để tránh những điều mà họ cho là thất bại.
• Cứng nhắc và cố chấp trong niềm tin và cách làm việc.
• Không muốn thỏa hiệp.
• Không thể vứt bỏ những đồ vật bị hỏng hoặc vô giá trị, ngay cả khi chúng không có giá trị tình cảm.
• Gặp khó khăn khi làm việc với người khác hoặc phân công nhiệm vụ trừ khi họ đồng ý làm mọi việc chính xác như người đó muốn.
• Thường xuyên quá tập trung vào một ý tưởng, nhiệm vụ hoặc niềm tin duy nhất.
• Nhận thức mọi thứ là “đen hoặc trắng” (suy nghĩ phân cực).
• Gặp khó khăn khi đối phó với những lời chỉ trích.
• Quá chú trọng vào khuyết điểm của người khác.

Nhìn bề ngoài, người mắc OCPD thường có vẻ tự tin, ngăn nắp và đạt thành tích cao. Những tiêu chuẩn khắt khe của họ thậm chí có thể có lợi cho họ trong một số công việc nhất định. Tuy nhiên, việc không thể thỏa hiệp hoặc thay đổi hành vi thường ảnh hưởng tiêu cực đến các mối quan hệ của họ.

Sự khác biệt giữa OCD và OCPD là gì?

Mặc dù nghe có vẻ giống nhau, nhưng rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế (OCPD) và rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là hai tình trạng khác nhau.

OCD là một rối loạn lo âu , trong đó bạn thường xuyên có những suy nghĩ không mong muốn và xâm nhập (ám ảnh) khiến bạn thực hiện các hành vi lặp đi lặp lại (cưỡng chế). Ví dụ về hành vi cưỡng chế bao gồm bật công tắc đèn một số lần nhất định hoặc rửa tay liên tục.

Người mắc chứng OCD thường nhận thức được tình trạng này gây ra hành vi của họ và chấp nhận rằng họ cần sự trợ giúp chuyên môn để điều trị. Người mắc chứng OCPD thường ít hoặc không có nhận thức về hành vi của mình.

Rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD)

Rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder – NPD) là một dạng rối loạn nhân cách thể hiện qua cảm giác tự cho bản thân đặc biệt và vượt trội hơn người khác cùng với nhu cầu được ngưỡng mộ và công nhận. Người mắc NPD thường sử dụng người khác để củng cố giá trị của bản thân nhưng lại thiếu đi sự đồng cảm thật sự. Họ có thể quyến rũ, khéo léo trong giao tiếp xã hội nhưng mối quan hệ của họ thường dễ đổ vỡ khi không thỏa mãn nhu cầu được tán dương.

NPD lấy tên từ Narcissus, một nhân vật trong thần thoại Hy Lạp. Theo thần thoại, Narcissus bị ám ảnh bởi vẻ đẹp của chính mình đến mức không thể ngừng nhìn hình ảnh phản chiếu của mình trong một hồ nước. Chàng không làm gì khác ngoài việc nhìn chằm chằm vào hình ảnh phản chiếu đó cho đến khi chết.

Mặc dù mọi người thường liên hệ thuật ngữ “ái kỷ” với ngoại hình — giống như trong truyền thuyết — nhưng NPD không chỉ liên quan đến ngoại hình. Nó còn bao gồm các đặc điểm hoặc khả năng khác mà bạn có, chẳng hạn như trí thông minh, sức hút, kỹ năng nghệ thuật, khả năng thể thao, sự giàu có, quyền lực, thành công, v.v.

Triệu chứng của rối loạn nhân cách ái kỷ

Các triệu chứng của NPD đều xoay quanh suy nghĩ, cảm xúc và hành động. Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ , phiên bản sửa đổi lần thứ năm (còn được gọi là “DSM-5-TR” hoặc đơn giản là “DSM-5®”) có một danh sách chín triệu chứng của NPD. Đối với một số người khác, các triệu chứng thuộc các tiêu chí này có thể trông giống như sau:

1. Cảm giác tự tôn thái quá.

• Đánh giá quá cao khả năng của mình hoặc đặt ra những tiêu chuẩn quá cao một cách vô lý.
• Khoe khoang hoặc phóng đại thành tích của mình.

2. Thường xuyên tưởng tượng về việc có hoặc xứng đáng với: Thành công, quyền lực, trí thông minh, sắc đẹp, tình yêu của mọi người, sự tự hoàn thiện.

3. Niềm tin vào sự vượt trội

• Nghĩ rằng mình đặc biệt hoặc độc đáo.
• Tin rằng họ chỉ nên kết giao với những người mà họ cho là xứng đáng.

4. Nhu cầu được ngưỡng mộ

• Lòng tự trọng mong manh.
• Thường xuyên tự nghi ngờ, tự chỉ trích hoặc cảm thấy trống rỗng.
• Sự bận tâm muốn biết người khác nghĩ gì về mình.
• Yêu cầu lời khen.

5. Quyền được hưởng

• Cảm giác tự tôn quá mức.
• Mong đợi sự đối xử thuận lợi (ở mức độ không hợp lý).
• Tức giận khi mọi người không chiều chuộng hoặc xoa dịu họ.

6. Sẵn sàng lợi dụng người khác

• Có ý thức hoặc vô thức lợi dụng người khác.
• Xây dựng tình bạn hoặc mối quan hệ với những người giúp nâng cao lòng tự trọng hoặc địa vị của mình.
• Cố ý lợi dụng người khác vì mục đích ích kỷ.

7. Thiếu sự đồng cảm

• Nói những điều có thể làm tổn thương người khác.
• Xem cảm xúc, nhu cầu hoặc mong muốn của người khác là dấu hiệu của sự yếu đuối.
• Không đáp lại lòng tốt hoặc sự quan tâm mà người khác dành cho mình.

8. Thường xuyên ghen tị

• Cảm thấy ghen tị với người khác, đặc biệt là khi họ thành công.
• Mong đợi sự ghen tị từ người khác.
• Coi thường hoặc hạ thấp thành tích của người khác.

9. Sự kiêu ngạo

• Hành vi ra vẻ bề trên.
• Có hành vi kiêu ngạo hoặc khinh thường.
• Nói năng khinh thường hoặc hành động hạ thấp người khác.

Rối loạn nhân cách ranh giới (BPD)

Rối loạn nhân cách ranh giới (BPD) là một tình trạng sức khỏe tâm thần ảnh hưởng đến khả năng điều chỉnh cảm xúc của bạn. Bạn có thể trải qua những giai đoạn cảm xúc mãnh liệt và thường không thể kiểm soát sau một sự kiện kích hoạt. Kết quả là, nó có thể ảnh hưởng đến cách bạn nhìn nhận bản thân và khiến bạn hành động bốc đồng, từ đó làm gián đoạn các mối quan hệ trong cuộc sống.

Trải nghiệm của mỗi người với rối loạn nhân cách ranh giới là khác nhau. Bạn có thể không nhìn nhận bản thân một cách tích cực hoặc tự tin. Bạn có thể tự hủy hoại bản thân bằng cách cố tình trượt bài kiểm tra hoặc không đi làm. Bạn có thể nhìn nhận người khác một cách cực đoan và nhanh chóng thay đổi quan điểm. Bạn có thể bám víu vào người khác vì nỗi sợ bị bỏ rơi mãnh liệt. Hoặc bạn có thể lái xe liều lĩnh hoặc tự làm hại bản thân mà không nghĩ đến hậu quả. Người mắc chứng BPD có thể yêu mù quáng, rồi ngay lập tức cảm thấy bị phản bội hoặc bỏ rơi dẫn đến những phản ứng dữ dội như tức giận, hoảng loạn, thậm chí có ý định tự hại hoặc tự tử. Họ thường trải qua cảm giác trống rỗng sâu sắc và sợ hãi khi bị cô lập.

Các triệu chứng của rối loạn nhân cách ranh giới

Các dấu hiệu và triệu chứng của BPD có thể dao động từ mức độ dễ kiểm soát đến rất nghiêm trọng. Chúng bao gồm bất kỳ sự kết hợp nào sau đây:

• Sợ bị bỏ rơi: Bạn có thể cảm thấy những cảm xúc rất mạnh mẽ khi ở một mình. Điều này có thể khiến bạn tìm kiếm người thân yêu hoặc đẩy mọi người ra xa để tránh bị từ chối.
• Mối quan hệ không ổn định: Các mối quan hệ lành mạnh có thể khó quản lý vì bạn có thể nhanh chóng thay đổi quan điểm về ai đó từ yêu sang ghét một cách khó lường.
• Rối loạn nhận dạng: Bạn có thể có cái nhìn tiêu cực về bản thân. Bạn có thể đột nhiên thay đổi cách người khác nhìn nhận mình bằng cách chọn một nhóm bạn mới, sở thích mới hoặc quan điểm mới.
• Hành vi bốc đồng: Bạn có thể hành động mà không nghĩ đến hậu quả, chẳng hạn như lái xe quá tốc độ cho phép, chi tiêu quá mức hoặc sử dụng quá nhiều chất gây nghiện .
• Ý định tự tử: Bạn có thể công khai nói về hoặc đe dọa hành vi tự tử với người khác hoặc thực hiện hành vi tự làm hại bản thân .
• Thay đổi tâm trạng: Bạn có thể cảm thấy những cảm xúc mãnh liệt như tức giận không thể kiểm soát, sợ hãi, lo lắng, căm ghét, buồn bã và yêu thương. Những tâm trạng này thay đổi thường xuyên và nhanh chóng. Chúng thường chỉ kéo dài vài giờ và hiếm khi quá vài ngày.
• Cảm thấy trống rỗng: Bạn có thể liên tục cảm thấy buồn bã, chán nản hoặc không được thỏa mãn. Cảm giác vô giá trị và tự ghét bản thân cũng rất phổ biến.
• Tức giận dữ dội: Bạn có thể gặp khó khăn trong việc kiểm soát tính khí. Điều này có thể dẫn đến đánh nhau hoặc thường xuyên bùng nổ. Bạn có thể cảm thấy xấu hổ hoặc tội lỗi sau đó.
• Sự phân ly liên quan đến căng thẳng: Căng thẳng quá mức có thể gây ra những suy nghĩ rời rạc, cảm giác như thoát xác và ảo giác .

Không phải ai mắc chứng rối loạn nhân cách ranh giới cũng đều trải qua tất cả các triệu chứng này. Mức độ nghiêm trọng, tần suất và thời gian kéo dài của các triệu chứng là khác nhau ở mỗi người.

Rối loạn nhân cách hoang tưởng (PPD)

PPD là một trong nhóm các tình trạng được gọi là Nhóm A, hay rối loạn nhân cách lập dị. Những người mắc chứng rối loạn này có suy nghĩ hoặc hành vi bất thường và lập dị.

Rối loạn nhân cách hoang tưởng (Paranoid Personality Disorder – PPD) là chứng rối loạn nhân cách đặc trưng bởi sự nghi ngờ quá mức và thiếu tin tưởng người khác, ngay cả khi không có căn cứ rõ ràng. Người mắc chứng PPD thường trải qua cảm giác người khác đang cố tình làm hại, lừa dối hoặc phản bội mình, dẫn đến thái độ cảnh giác cao độ và phản ứng phòng thủ thái quá. Những người mắc chứng rối loạn nhân cách hoang tưởng thường không nghĩ rằng hành vi và cách suy nghĩ của họ có vấn đề.

Họ có xu hướng hiểu sai ý định của người khác, thường xuyên nghi ngờ lòng trung thành của bạn bè, người thân hoặc đồng nghiệp và khó chia sẻ thông tin cá nhân vì sợ bị lợi dụng. Sự hoài nghi này khiến họ cô lập, khó thiết lập hoặc duy trì các mối quan hệ thân thiết.

Rối loạn nhân cách hoang tưởng (PPD) là một tình trạng sức khỏe tâm thần đặc trưng bởi kiểu nghi ngờ và mất lòng tin kéo dài đối với người khác mà không có lý do chính đáng (hoang tưởng). Người mắc PPD thường tin rằng người khác đang cố gắng hạ thấp, làm hại hoặc đe dọa họ.

Người mắc chứng rối loạn nhân cách hoang tưởng (PPD) luôn cảnh giác, tin rằng người khác luôn tìm cách hạ thấp, làm hại hoặc đe dọa họ. Những niềm tin vô căn cứ này, cùng với thói quen đổ lỗi và ngờ vực, cản trở khả năng xây dựng các mối quan hệ gần gũi hoặc thậm chí là khả thi. Người mắc PPD bị hạn chế nghiêm trọng trong đời sống xã hội.

Dấu hiệu của người mắc PPD

• Nghi ngờ sự cam kết, lòng trung thành hoặc độ tin cậy của người khác, tin rằng người khác đang lợi dụng hoặc lừa dối họ.
• Không muốn tâm sự với người khác hoặc tiết lộ thông tin cá nhân vì sợ thông tin đó sẽ được sử dụng để chống lại họ.
• Không tha thứ và giữ mối hận thù.
• Hãy quá nhạy cảm và không tiếp nhận lời chỉ trích.
• Đọc được ý nghĩa ẩn giấu trong những lời nhận xét ngây thơ hoặc cái nhìn bình thường của người khác.
• Nhận thấy những cuộc tấn công vào tính cách của họ mà người khác không nhận thấy.
• Luôn nghi ngờ, không có lý do chính đáng, rằng vợ/chồng hoặc người yêu của mình đang không chung thủy.
• Lạnh lùng và xa cách trong các mối quan hệ với người khác và có thể trở nên kiểm soát và ghen tuông để tránh bị phản bội.
• Không thấy được vai trò của mình trong các vấn đề hoặc xung đột, tin rằng họ luôn đúng.
• Gặp khó khăn trong việc thư giãn.
• Có thái độ thù địch, bướng bỉnh và hay cãi vã.

Rối loạn nhân cách phân liệt (STPD)

Rối loạn nhân cách phân liệt (Schizotypal Personality Disorder – STPD) là một dạng rối loạn nhân cách đặc trưng bởi những suy nghĩ và hành vi kỳ lạ cùng với sự khó khăn trong việc thiết lập và duy trì các mối quan hệ xã hội thân mật. Người mắc chứng STPD có xu hướng sống khép kín, xa lánh xã hội và thể hiện những niềm tin, nhận thức hoặc cách giao tiếp không giống với người bình thường.

Họ có thể tin vào những hiện tượng siêu nhiên, tin rằng bản thân đọc vị được người khác hoặc cho rằng các sự kiện ngẫu nhiên có ý nghĩa đặc biệt dành riêng cho mình. Ngoài ra, họ thường có vẻ ngoài, cách ăn nói hoặc ngôn ngữ cơ thể lập dị khiến người khác khó tiếp cận hoặc khó thấu hiểu.

Triệu chứng của rối loạn nhân cách phân liệt

Người mắc chứng rối loạn nhân cách phân liệt thường cảm thấy khó chịu và đau khổ tột độ trong các tình huống xã hội. Bạn có thể gặp rất nhiều khó khăn trong việc xây dựng và duy trì các mối quan hệ thân thiết, một phần do cách hiểu sai lệch về các tương tác xã hội, cũng như hành vi xã hội kỳ quặc.

• Có chứng lo âu xã hội nghiêm trọng và các mối quan hệ xã hội kém.
• Không có bạn bè thân thiết hoặc người tâm giao, ngoại trừ họ hàng cấp một.
• Có hành vi và phong cách kỳ lạ.
• Có suy nghĩ và lời nói kỳ lạ, chẳng hạn như sử dụng cụm từ quá trừu tượng hoặc cụ thể hoặc sử dụng cụm từ hoặc từ theo cách không bình thường.
• Có những trải nghiệm nhận thức khác thường và niềm tin kỳ diệu, chẳng hạn như nghĩ rằng họ có năng lực siêu nhiên đặc biệt.
• Hiểu sai các tình huống hoặc sự việc bình thường có ý nghĩa đặc biệt đối với họ (ý tưởng tham chiếu).
• Hay hoang tưởng và nghi ngờ ý định của người khác.
• Gặp khó khăn trong việc phản ứng phù hợp với các tín hiệu xã hội, chẳng hạn như duy trì giao tiếp bằng mắt.
• Thiếu động lực và không đạt được thành tích tốt trong học tập và công việc.

Người mắc STPD thường không nhận thức được suy nghĩ và hành vi của họ ảnh hưởng đến người khác như thế nào.

Rối loạn nhân cách chống đối xã hội (ASPD)

Rối loạn nhân cách chống đối xã hội (Antisocial Personality Disorder – ASPD) là một chứng rối loạn tâm lý nghiêm trọng, đặc trưng bởi sự thiếu đồng cảm, hành vi vi phạm chuẩn mực xã hội và coi thường quyền lợi của người khác. Người mắc chứng ASPD thường có hành vi dối trá, thao túng, xâm hại thể chất hoặc cảm xúc người khác mà không cảm thấy tội lỗi. Họ có thể rất quyến rũ và khôn khéo nhưng mục tiêu chủ yếu là trục lợi và kiểm soát đối phương.

Triệu chứng của rối loạn nhân cách chống đối xã hội

Một số hành vi thường thấy ở người mắc chứng rối loạn nhân cách chống đối xã hội có thể kể đến như:

• Hành vi xâm lược, thù địch hoặc bạo lực với người khác.
• Hành vi liều lĩnh hoặc bốc đồng.
• Vi phạm pháp luật hoặc coi thường các quy tắc và chuẩn mực xã hội.
• Cảm thấy tức giận, mạnh mẽ hơn hoặc tốt hơn người khác.
• Sử dụng trí thông minh, sự nịnh hót và sự quyến rũ để thao túng, nói dối hoặc lừa gạt người khác để đạt được lợi ích cá nhân hoặc hưởng thụ.
• Không chịu trách nhiệm về hành động hoặc hành vi của mình
• Không tỏ ra hối hận, tiếc nuối hoặc quan tâm đến hành vi của mình

Rối loạn nhân cách chống đối xã hội có thể biểu hiện khác nhau ở mỗi người. Bạn có thể có xu hướng thiên về một số hành vi nhất định hơn những hành vi khác.

Rối loạn nhân cách chống đối xã hội thường bắt đầu trước 15 tuổi. Chẩn đoán ban đầu là rối loạn hành vi . Trẻ em mắc chứng rối loạn hành vi biểu hiện hành vi hung hăng hoặc không vâng lời, có thể gây hại cho người khác. Trẻ có thể nói dối, ăn cắp, phớt lờ quy tắc hoặc bắt nạt trẻ khác. Hai hành vi là dấu hiệu cảnh báo của ASPD trong thời thơ ấu là đốt lửa và ngược đãi động vật.

Đôi khi cha mẹ hoặc nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe bỏ qua các dấu hiệu của rối loạn hành vi. Các dấu hiệu này có thể trùng lặp với các tình trạng khác, chẳng hạn như:

• Rối loạn thiếu chú ý/tăng động (ADHD)
• Trầm cảm
• Rối loạn chống đối thách thức (ODD)

Khi chẩn đoán rối loạn hành vi được thực hiện và bắt đầu điều trị từ sớm, có khả năng các hành vi này sẽ không tiếp tục đến tuổi trưởng thành. Nếu tiếp tục, chẩn đoán sẽ trở thành rối loạn nhân cách chống đối xã hội sau 18 tuổi.

Các nghiên cứu cho thấy các triệu chứng của ASPD thường nặng nhất ở độ tuổi từ 20 đến 40 và có xu hướng cải thiện sau tuổi 40.

Rối loạn nhân cách phân lập (SPD)

Rối loạn nhân cách phân lập (Schizoid Personality Disorder – SPD) là một dạng rối loạn nhân cách đặc trưng bởi sự tách biệt kéo dài khỏi các mối quan hệ xã hội và biểu hiện cảm xúc rất hạn chế trong các tình huống tương tác với người khác. Người mắc SPD thường không có nhu cầu gần gũi với người khác, kể cả gia đình và cảm thấy thoải mái khi sống cô lập.

Không giống như người nhút nhát hoặc tránh né vì lo lắng, người mắc chứng SPD thật sự không cảm thấy hứng thú với việc kết nối xã hội. Họ có xu hướng sống nội tâm, lặng lẽ và thường được mô tả là “lạnh lùng”, “thờ ơ” hoặc “khó gần”. Mặc dù họ vẫn có thể làm việc hiệu quả trong môi trường độc lập nhưng các mối quan hệ thân mật gần như không tồn tại.

Triệu chứng của rối loạn nhân cách phân lập (SPD)

Đặc điểm chính của chứng rối loạn nhân cách phân liệt là kiểu tách biệt liên tục và không quan tâm đến việc hình thành và duy trì các mối quan hệ xã hội.

Một người mắc chứng rối loạn nhân cách phân lập thường:

• Không muốn hoặc không thích có mối quan hệ thân thiết, ngay cả với các thành viên trong gia đình.
• Chọn sở thích, hoạt động và công việc có tính chất đơn độc.
• Ít hoặc không có ham muốn tình dục.
• Hiếm khi trải nghiệm hoặc thể hiện cảm xúc mạnh mẽ.
• Có vẻ thờ ơ với lời khen ngợi hoặc chỉ trích của người khác.

Rối loạn nhân cách tránh né (AvPD)

Rối loạn nhân cách tránh né (Avoidant Personality Disorder – AvPD) là một dạng rối loạn tâm lý đặc trưng bởi sự nhạy cảm cao độ với sự từ chối và phê bình, khiến người mắc phải luôn lo sợ bị đánh giá và có xu hướng né tránh các mối quan hệ xã hội, dù bản thân vẫn rất khao khát được kết nối.

Không giống người hướng nội đơn thuần, người mắc AvPD không tránh xa xã hội vì không thích giao tiếp, mà vì nỗi lo bị từ chối hoặc xem thường mạnh đến mức làm tê liệt khả năng mở lòng. Họ rất nhạy cảm với cảm giác xấu hổ, thiếu tự tin, cảm thấy bản thân không đủ tốt, kém hấp dẫn hoặc kém cỏi và cực kỳ dè dặt trong các mối quan hệ thân thiết, chỉ kết thân nếu chắc chắn bản thân nhận được chấp nhận hoàn toàn.

Triệu chứng của rối loạn nhân cách né tránh

Dấu hiệu chính của rối loạn nhân cách né tránh là nỗi sợ bị từ chối mạnh mẽ đến mức bạn chọn cách cô lập bản thân thay vì ở gần mọi người. Kiểu hành vi này có thể dao động từ nhẹ đến cực đoan.

Các dấu hiệu và hành vi khác của rối loạn nhân cách né tránh bao gồm:

• Có hình ảnh bản thân kém, coi mình là không đủ năng lực và thấp kém.
• Quá quan tâm đến những lời chỉ trích hoặc sự không tán thành.
• Có thể miễn cưỡng tham gia vào các hoạt động của người khác trừ khi họ biết chắc rằng người khác sẽ thích họ.
• Cảm thấy lo lắng tột độ (căng thẳng) và sợ hãi trong các bối cảnh xã hội và các mối quan hệ. Điều này có thể khiến họ tránh các hoạt động hoặc công việc cần tiếp xúc với người khác.
• Cảm thấy ngại ngùng và tự ti trong các tình huống xã hội vì sợ làm sai điều gì đó hoặc cảm thấy xấu hổ.
• Có xu hướng phóng đại các vấn đề tiềm ẩn hoặc hiểu sai phản hồi là tiêu cực.
• Ít khi thử bất cứ điều gì mới hoặc mạo hiểm.

Chứng rối loạn nhân cách kịch tính (HPD)

Chứng rối loạn nhân cách kịch tính (Histrionic Personality Disorder – HPD) đặc trưng bởi nhu cầu nhận được sự chú ý và công nhận từ người khác. Người mắc chứng HPD thường thể hiện cảm xúc một cách thái quá, kịch tính, thậm chí phô trương để thu hút sự quan tâm. Họ có thể sử dụng ngoại hình, cách ăn mặc, giọng nói hoặc hành vi để trở thành trung tâm của mọi cuộc trò chuyện.

Mặc dù có vẻ tự tin và sôi nổi, bên trong họ lại thường thiếu ổn định cảm xúc và phụ thuộc nặng nề vào sự xác nhận từ bên ngoài. Khi không nhận được sự chú ý như mong muốn, họ có thể trở nên thất vọng, lo lắng hoặc hành xử quá đà để lấy lại sự quan tâm từ những người xung quanh.

Triệu chứng của rối loạn nhân cách kịch tính

Đặc điểm chính của rối loạn nhân cách kịch tính là thể hiện cảm xúc và tình dục quá mức, hời hợt để thu hút sự chú ý vào bản thân.

Một người mắc chứng rối loạn nhân cách kịch tính có thể:

• Cảm thấy không được đánh giá cao hoặc chán nản khi họ không phải là trung tâm của sự chú ý.
• Có cảm xúc thay đổi nhanh chóng và nông cạn.
• Hãy kịch tính và biểu lộ cảm xúc một cách mạnh mẽ, thậm chí đến mức khiến bạn bè và gia đình xấu hổ trước mặt mọi người.
• Có sự hiện diện “lớn hơn cuộc sống”.
• Hãy kiên trì quyến rũ và tán tỉnh.
• Quá quan tâm đến ngoại hình của họ.
• Sử dụng ngoại hình để thu hút sự chú ý bằng cách mặc quần áo sáng màu hoặc quần áo hở hang.
• Có hành vi tình dục không đúng mực với hầu hết những người họ gặp, ngay cả khi họ không bị hấp dẫn tình dục bởi những người đó.
• Nói một cách kịch tính và bày tỏ quan điểm mạnh mẽ nhưng lại thiếu sự thật hoặc chi tiết để hỗ trợ cho quan điểm của mình.
• Dễ bị ảnh hưởng bởi người khác, đặc biệt là những người mà họ ngưỡng mộ.
• Nghĩ rằng mối quan hệ của họ với người khác gần gũi hơn bình thường.
• Gặp khó khăn trong việc duy trì các mối quan hệ, thường có vẻ giả tạo hoặc hời hợt khi tương tác với người khác.
• Cần sự thỏa mãn tức thời và rất dễ chán nản hoặc thất vọng.
• Liên tục tìm kiếm sự đảm bảo hoặc chấp thuận.

Rối loạn nhân cách phụ thuộc (DPD)

Rối loạn nhân cách phụ thuộc (DPD) là một tình trạng sức khỏe tâm thần liên quan đến nhu cầu được người khác chăm sóc quá mức. Người mắc chứng DPD phụ thuộc vào những người thân thiết về nhu cầu tình cảm hoặc thể chất. Những người khác có thể mô tả họ là người hay đòi hỏi hoặc bám víu.

Người mắc chứng rối loạn nhân cách ranh giới (DPD) tin rằng họ không thể tự chăm sóc bản thân. Họ có thể gặp khó khăn khi đưa ra các quyết định hàng ngày, chẳng hạn như mặc gì hay ăn gì, nếu không có sự trấn an của người khác. Họ thường không nhận ra rằng suy nghĩ và hành vi của mình đang có vấn đề.

Họ có xu hướng xây dựng các mối quan hệ mang tính lệ thuộc, đôi khi đến mức chịu đựng sự đối xử không công bằng chỉ để không bị bỏ rơi. Dù nhận ra sự bất bình đẳng trong mối quan hệ, họ vẫn khó tách mình khỏi vì lo sợ cô đơn hoặc không đủ năng lực sống độc lập. Họ dễ dàng rơi vào trạng thái bất lực, tuyệt vọng khi một mối quan hệ dần đi đến hồi kết và tan vỡ.

Triệu chứng của rối loạn nhân cách phụ thuộc

Người mắc chứng rối loạn nhân cách phụ thuộc có thể có một số triệu chứng về hành vi, bao gồm:

• Gặp khó khăn khi đưa ra quyết định hàng ngày, chẳng hạn như mặc gì, nếu không có sự trấn an và lời khuyên liên tục từ người khác.
• Khó khăn khi tự mình bắt đầu nhiệm vụ.
• Nỗi sợ hãi tột độ vì không thể tự chăm sóc bản thân.
• Làm hoặc tình nguyện làm những công việc khó khăn để nhận được sự hỗ trợ hoặc nuôi dưỡng từ người khác.
• Cần người khác chịu trách nhiệm về nhiều khía cạnh khác nhau trong cuộc sống của họ.
• Tránh thể hiện sự bất đồng quan điểm hoặc tạo ra xung đột trong các mối quan hệ vì sợ mất đi mối quan hệ.
• Cảm thấy không thoải mái khi ở một mình.
• Có nỗi sợ bị bỏ rơi và cảm giác bất lực khi mối quan hệ kết thúc.

Người mắc chứng rối loạn nhân cách ranh giới (DPD) có xu hướng chỉ tương tác với một số ít người mà họ phụ thuộc. Họ cũng dễ bị lạm dụng thể chất, tình dục hoặc tinh thần vì không muốn mất đi mối quan hệ đó.

Bạn không thể biết chắc chắn liệu một người có mắc chứng rối loạn nhân cách hay không trừ khi họ được chẩn đoán y tế chuyên nghiệp. Bởi vậy bạn phải hiểu rằng sự khác biệt giữa các loại tính cách và rối loạn nhân cách. Một người nhút nhát hoặc thích ở một mình không nhất thiết mắc chứng rối loạn nhân cách né tránh hoặc phân liệt.

Điều quan trọng cần nhớ là rối loạn nhân cách là một tình trạng sức khỏe tâm thần. Cũng như tất cả các tình trạng sức khỏe tâm thần khác, việc tìm kiếm sự hỗ trợ ngay khi các triệu chứng xuất hiện có thể giúp giảm thiểu những gián đoạn trong cuộc sống của bạn. Các chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể đưa ra các kế hoạch điều trị giúp bạn kiểm soát suy nghĩ và hành vi của mình.

FOMO có nghĩa là gì?

FOMO có thể tấn công bất kỳ ai, bất kỳ lúc nào, bất kỳ nơi đâu. Các nghiên cứu ước tính rằng gần 70% người lớn mắc phải FOMO.

FOMO là viết tắt của fear of missing out (sợ bỏ lỡ). Thuật ngữ này được một người đàn ông tên là Patrick McGinnis đặt ra vào năm 2004 trong một bài báo ông viết cho một tờ báo sinh viên trong thời gian học tại trường Kinh doanh Harvard. Kể từ đó, khái niệm này đã trở nên phổ biến và thịnh hành do sự gia tăng của phương tiện truyền thông xã hội. Từ điển tiếng Anh Oxford định nghĩa FOMO là “nỗi lo lắng rằng một sự kiện thú vị hoặc hấp dẫn có thể đang diễn ra ở nơi khác, thường được khơi dậy bởi các bài đăng được nhìn thấy trên phương tiện truyền thông xã hội”.

Một lời giải thích phổ biến cho lý do tại sao mọi người trải qua FOMO là nó được thúc đẩy bởi bản năng tránh mất mát tự nhiên của chúng ta, còn được gọi là sự sợ mất mát. Ví dụ, bạn có thể cảm thấy lo lắng về việc bạn bè của mình ở bên nhau mà không có bạn vì khả năng họ sẽ tạo ra những trò đùa hoặc ký ức mới mà bạn sẽ không được tham gia. Chúng ta có thể có động lực để tránh hoặc giảm khả năng mất mát thứ gì đó mà chúng ta cho là tốt hơn tình hình hiện tại của mình bằng mọi cách cần thiết, thậm chí là bằng chính tổn thất của mình.

Một yếu tố bổ sung có thể làm tăng FOMO của một người là sự tô hồng cuộc sống của mọi người trên phương tiện truyền thông xã hội và xu hướng so sánh bản thân với người khác của con người. Mọi người đăng nội dung họ muốn người khác xem và người ta biết rằng mọi người có xu hướng đăng nội dung tích cực hơn là nội dung tiêu cực. Do đó, mọi người đang lựa chọn và/hoặc tăng cường các khía cạnh hoặc sự kiện tích cực trong cuộc sống mà họ muốn chia sẻ, do đó, ảnh hưởng đến nhận thức của người xem về cuộc sống của người đó. Bây giờ, người xem bắt đầu so sánh thực tế của chính họ với một bài đăng mà họ thấy trên phương tiện truyền thông xã hội. Là một người xem, tất cả những gì chúng ta thấy là những khoảnh khắc “tốt đẹp” trong cuộc sống của người khác mà chúng ta không phải là một phần hoặc không được mời tham gia. Chưa kể, chúng ta thấy một luồng nội dung mới lạ liên tục, vì vậy chúng ta luôn được cập nhật về những gì người khác đang làm. FOMO mà chúng ta trải qua được thể hiện bằng việc bận tâm với ý tưởng rằng hoàn cảnh của chúng ta không tốt như nó có thể, điều này tạo ra sự lo lắng và không hài lòng ở thời điểm hiện tại cũng như với sự hài lòng chung về cuộc sống của chúng ta.

Một lời giải thích tiến hóa về khái niệm này thảo luận về FOMO như là một bản năng sinh tồn. Trong suốt chiều dài lịch sử, con người đã dựa vào việc trở thành một phần của cộng đồng hoặc bộ lạc để tồn tại. Trong xã hội hiện đại, chúng ta đã học cách tồn tại mà không cần cộng đồng hoặc bộ lạc do ưu tiên chủ nghĩa cá nhân. Tuy nhiên, mặc dù chúng ta đã thích nghi với cách sống này, nhưng nhu cầu cơ bản của cảm giác được hòa nhập và là một phần của cộng đồng vẫn chưa bị dập tắt. Do đó, khi chúng ta thấy mọi người tham gia vào các hoạt động mà không có chúng ta, điều đó kích hoạt bản năng sinh tồn mà chúng ta luôn có, cho chúng ta biết rằng chúng ta cần được hòa nhập để tồn tại.

Mặc dù FOMO có thể đóng vai trò là động lực để làm những việc như ra khỏi nhà, chọn một con đường sự nghiệp nhất định và thử các hoạt động mới, nhưng nó cũng có thể liên quan đến sự gia tăng trầm cảm, căng thẳng, lo âu. Với sự gia tăng các mối quan tâm về sức khỏe tâm thần do hiện tượng này gây ra, cũng như sự gia tăng sử dụng phương tiện truyền thông xã hội, khái niệm này nên được người dùng phương tiện truyền thông xã hội và các chuyên gia sức khỏe tâm thần coi trọng. Phương tiện truyền thông xã hội đã trở thành một phần nổi bật của xã hội, khiến FOMO khó có thể điều chỉnh nếu không có các công cụ phù hợp.

Các thuật ngữ liên quan đến FOMO

Lấy cảm hứng từ FOMO, một số khái niệm liên quan khác cũng đã xuất hiện. Một số trong số này có liên quan chặt chẽ đến trải nghiệm FOMO, trong khi một số khác có cách tiếp cận hơi khác một chút:

• FOBO (Fear of Better Options) : Đây là nỗi sợ rằng bạn đang bỏ lỡ những lựa chọn thay thế có khả năng tốt hơn.
• MOMO (Mystery of Missing Out) : Điều này ám chỉ nỗi sợ rằng bạn đang bỏ lỡ điều gì đó nhưng lại không có bất kỳ manh mối nào về việc bạn đang bỏ lỡ điều gì.
• FOJI (Fear of Joining In) : Nỗi sợ chia sẻ thông tin trên mạng xã hội nhưng không nhận được phản hồi nào.
• JOMO (Joy of Missing Out) : Đây là cảm giác trái ngược với FOMO và ám chỉ cảm giác tích cực khi bị bỏ lỡ hoặc ngừng sử dụng mạng xã hội.

Nguyên nhân gây ra hội chứng FOMO

Kể từ khi mạng xã hội ra đời, FOMO đã trở nên rõ ràng hơn và được nghiên cứu thường xuyên hơn. Mạng xã hội đã thúc đẩy hiện tượng FOMO theo nhiều cách. Phương tiện truyền thông xã hội tạo ra tình huống mà bạn so sánh cuộc sống thường ngày của mình với những điểm nổi bật trong cuộc sống của người khác.

Do đó, cảm giác “bình thường” của bạn trở nên lệch lạc và bạn có vẻ tệ hơn những người bạn cùng trang lứa. Bạn có thể thấy những bức ảnh chi tiết về bạn bè đang tận hưởng khoảng thời gian vui vẻ mà không có bạn, đây là điều mà mọi người có thể không dễ dàng nhận ra ở các thế hệ trước.

Phương tiện truyền thông xã hội tạo ra một nền tảng để khoe khoang; đó là nơi mà mọi thứ, sự kiện và thậm chí cả hạnh phúc đôi khi dường như đang cạnh tranh. Mọi người đang so sánh những trải nghiệm hoàn hảo nhất, đẹp nhất của họ, điều này có thể khiến bạn tự hỏi mình đang thiếu điều gì.

Tác động tiêu cực của hội chứng FOMO

Nghiên cứu cho thấy rằng trải nghiệm của mỗi cá nhân có thể khác nhau. Những người cô đơn hoặc tránh giao tiếp xã hội có xu hướng trải qua nhiều FOMO hơn và mức độ căng thẳng, trầm cảm và lo lắng cao hơn. Những người thích dành thời gian một mình ít có khả năng trải qua FOMO hơn.

Tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần

Một trong những hệ quả nghiêm trọng nhất của FOMO là ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần. Khi kết hợp với thói quen sử dụng mạng xã hội quá mức, FOMO có thể làm gia tăng cảm giác lo âu và ngăn bạn sống trọn vẹn trong hiện tại. Ngoài ra, việc mải miết nghĩ về những điều mình đang bỏ lỡ và không ngừng so sánh bản thân với “cuộc đời đáng mơ ước” của người khác cũng dễ làm suy giảm lòng tự trọng của bạn. Kết quả là bạn càng cảm thấy căng thẳng và dần tin rằng mình không thể sánh bằng bạn bè hay những người cùng trang lứa.

FOMO còn có mối liên hệ hai chiều chặt chẽ với các cảm xúc tiêu cực khác như buồn chán và cô đơn. Do đó, nếu bạn đang cảm thấy mất kết nối với cuộc sống cá nhân hoặc công việc, bạn sẽ dễ bị cuốn vào nỗi sợ bỏ lỡ và cảm thấy lạc lõng, thiếu động lực hơn.

Dễ bị quá tải

Vì sợ bị bỏ lỡ, bạn có thể dễ dàng gật đầu với mọi lời mời – từ những buổi tụ họp nhỏ đến các sự kiện xã hội – chỉ để xua đi cảm giác bị đứng ngoài cuộc. Về lâu dài, điều này thường dẫn đến tình trạng quá tải, kiệt sức và làm bạn xao lãng việc chăm sóc sức khỏe.

Giảm khả năng tập trung

Tình trạng FOMO thường gắn liền với thói quen liên tục kiểm tra điện thoại để cập nhật thông tin từ người khác. Hành vi này không chỉ làm suy giảm khả năng tập trung, mà còn dễ dẫn đến sai sót và khiến bạn khó duy trì chất lượng công việc hoặc học tập như mong muốn.

Cách để giảm thiểu hội chứng FOMO

May mắn thay, có những bước bạn có thể thực hiện để hạn chế FOMO nếu đây là điều bạn thường xuyên gặp phải.

Nghiên cứu cho thấy nỗi sợ bỏ lỡ có thể bắt nguồn từ sự bất hạnh và không hài lòng với cuộc sống và những cảm xúc này có thể thúc đẩy chúng ta sử dụng mạng xã hội nhiều hơn. 8 Vấn đề là việc tương tác nhiều hơn với mạng xã hội có thể khiến chúng ta cảm thấy tồi tệ hơn về bản thân và cuộc sống của mình, chứ không phải tốt hơn.

Biết rằng những nỗ lực của chúng ta nhằm xoa dịu cảm giác FOMO thường có thể dẫn đến những hành vi làm trầm trọng thêm tình trạng này. Tuy nhiên, hiểu được vấn đề nằm ở đâu có thể là bước đầu tiên tuyệt vời để vượt qua nó. Những điều sau đây có thể giúp ích.

Phát triển khả năng tự nhận thức

Một trong những bước nền tảng để vượt qua FOMO là rèn luyện khả năng tự nhận thức – khả năng hiểu rõ cảm xúc, nhu cầu và động lực thực sự của mỗi người. Bạn có thể bắt đầu hành trình này bằng cách tự đặt những câu hỏi như: “Điều gì đang khiến mình cảm thấy sợ bỏ lỡ?”, “Mình thường dễ bị thu hút bởi những gì?”, “Đâu mới là những lĩnh vực quan trọng và xứng đáng để mình quan tâm?”.

Nghiêm túc trả lời những câu hỏi này sẽ giúp bạn nhận diện cảm xúc của mình, xác định những yếu tố hay hoàn cảnh dễ khơi dậy cảm giác FOMO, đồng thời làm rõ những điều thực sự quan trọng và có ý nghĩa đối với bạn. Từ đó, bạn có thể từng bước loại bỏ những yếu tố gây xao nhãng từ thế giới bên ngoài và chuyển sự chú ý trở lại với cuộc sống hiện tại cũng như những giá trị đích thực của riêng mình.

Thực hành chánh niệm

Chánh niệm (mindfulness) là nghệ thuật chú tâm và sống trọn vẹn trong thời khắc hiện tại. Đây có thể là người trợ thủ đắc lực của bạn trên hành trình vượt qua tình trạng FOMO, giúp bạn hướng sự tập trung vào những trải nghiệm của riêng mình thay vì mãi dõi theo cuộc sống của người khác.

Nếu bạn vừa bắt đầu làm quen với chánh niệm, thiền chánh niệm sẽ là một gợi ý lý tưởng. Bài tập này không yêu cầu quá nhiều thời gian hay kỹ thuật phức tạp, nhưng lại hỗ trợ hiệu quả trong việc kiểm soát căng thẳng và lo âu, xua tan suy nghĩ tiêu cực và mang lại sự bình yên cho tâm trí lẫn cơ thể. Ngoài thiền định, bạn cũng có thể đưa nghệ thuật chánh niệm vào cuộc sống hằng ngày bằng cách dành thời gian cảm nhận sâu sắc những gì đang diễn ra xung quanh. Nhắm mắt và lắng nghe âm thanh chữa lành từ thiên nhiên, cảm nhận làn gió mát lành khẽ lùa qua tóc, hay đơn giản là chậm rãi thưởng thức hương vị thơm ngon của món ăn – tất cả đều là những hành động đơn giản nhưng hữu ích, giúp bạn củng cố sự kết nối với bản thân khi tâm trí bắt đầu bị dao động trước những làn sóng thông tin dồn dập.

Hãy thử cai nghiện kỹ thuật số

Dành quá nhiều thời gian cho điện thoại hoặc ứng dụng mạng xã hội có thể làm tăng FOMO. Giảm mức sử dụng hoặc thậm chí thực hiện cai nghiện kỹ thuật số bằng cách tạm dừng sử dụng các thiết bị kỹ thuật số có thể giúp bạn tập trung hơn vào cuộc sống mà không cần phải so sánh liên tục.

Nếu không thể cai nghiện kỹ thuật số hoàn toàn, hãy cân nhắc hạn chế sử dụng một số ứng dụng mạng xã hội khiến bạn cảm thấy như mình đang bỏ lỡ điều gì đó. Tạm thời xóa các ứng dụng đó, đặt giới hạn hàng ngày về mức độ sử dụng chúng hoặc loại bỏ cảm xúc của bạn để loại bỏ những người khiến bạn cảm thấy tồi tệ về bản thân hoặc cuộc sống của mình.

Viết một cuốn nhật ký

Đăng lên mạng xã hội để ghi lại những điều thú vị bạn làm là điều bình thường. Tuy nhiên, bạn có thể thấy mình để ý quá nhiều đến việc mọi người có xác nhận trải nghiệm trực tuyến của bạn hay không. Nếu đúng như vậy, bạn có thể muốn lưu một số ảnh và kỷ niệm của mình ngoại tuyến và giữ một cuốn nhật ký cá nhân về những kỷ niệm đẹp nhất của bạn, trực tuyến hoặc trên giấy.

Việc ghi nhật ký có thể giúp bạn chuyển sự tập trung từ sự chấp thuận của công chúng sang sự đánh giá cao riêng tư về những điều làm nên cuộc sống tuyệt vời của bạn. Sự thay đổi này đôi khi có thể giúp bạn thoát khỏi chu kỳ của phương tiện truyền thông xã hội và FOMO.

Xây dựng những kết nối thực sự

Bạn có thể thấy mình đang tìm kiếm một mối liên kết lớn hơn khi bạn cảm thấy chán nản hoặc lo lắng, và điều này là lành mạnh. Cảm giác cô đơn hoặc bị loại trừ thực sự là cách não bộ của chúng ta nói với chúng ta rằng chúng ta muốn tìm kiếm mối liên kết lớn hơn với người khác và tăng cảm giác được thuộc về.

Thật không may, tương tác trên mạng xã hội không phải lúc nào cũng là cách để thực hiện điều này—bạn có thể đang chạy trốn khỏi một tình huống tồi tệ ngay đến một tình huống thậm chí còn tồi tệ hơn. Thay vì cố gắng kết nối nhiều hơn với mọi người trên mạng xã hội, tại sao không sắp xếp để gặp gỡ ai đó trực tiếp?

Lên kế hoạch với một người bạn tốt, tạo ra một chuyến đi chơi nhóm hoặc làm bất cứ điều gì xã hội khiến bạn ra ngoài với bạn bè có thể là một sự thay đổi nhịp độ thú vị và có thể giúp bạn thoát khỏi cảm giác rằng mình đang bỏ lỡ điều gì đó. Nó đặt bạn vào trung tâm của hành động.

Nếu bạn không có thời gian để lên kế hoạch, ngay cả một tin nhắn trực tiếp trên mạng xã hội gửi cho bạn bè cũng có thể tạo nên sự kết nối chặt chẽ và thân mật hơn là đăng bài cho tất cả bạn bè và hy vọng nhận được “lượt thích”.

Tập trung vào lòng biết ơn

Các nghiên cứu cho thấy việc tham gia vào các hoạt động nâng cao lòng biết ơn – như viết nhật ký biết ơn hoặc chỉ đơn giản là nói với người khác những gì bạn trân trọng ở họ – có thể nâng cao tinh thần của bạn và mọi người xung quanh bạn.

Một phần là vì bạn khó cảm thấy mình thiếu những thứ mình cần khi tập trung vào sự phong phú mà bạn đã có. Khiến người khác cảm thấy tốt cũng khiến chúng ta cảm thấy tốt.

Lòng biết ơn có thể là một cách mạnh mẽ để làm giảm cảm giác chán nản và lo lắng. Bởi vì bạn cảm thấy tốt hơn về những điều tốt đẹp trong cuộc sống của mình, bạn cũng ít bị cám dỗ đi vào hố thỏ của mạng xã hội và FOMO.

Củng cố lòng tự trọng

Lòng tự trọng thấp là một trong những tác nhân chính có khả năng làm tăng cảm giác FOMO. Vì thế, củng cố lòng tự trọng và điều chỉnh cách bạn nhìn nhận giá trị bản thân sẽ là chìa khóa giúp bạn vượt qua cảm giác sợ bỏ lỡ một cách hiệu quả.

Một số phương pháp bạn nên cân nhắc là thực hành đối thoại tích cực với chính mình và xác định rõ những điểm mạnh của bản thân. Thay vì tự nhấn chìm mình trong những tiếng nói nội tâm tiêu cực như “Ai cũng đang có cuộc sống tuyệt vời hơn mình”, bạn nên học cách thay thế chúng bằng những lời khẳng định tích cực, giúp bạn lấy lại tinh thần và nuôi dưỡng sự tự tin. Đồng thời, hãy thử liệt kê những thành tựu, thế mạnh và lời khen bạn từng nhận được nhằm hướng sự chú ý vào giá trị thật sự của bản thân. Khi liệt kê các thành tựu, đừng quên bổ sung những hành động bạn đã thực hiện để đạt được kết quả đó, ví dụ như “Tôi đã hoàn thành một dự án khó nhờ biết cách quản lý thời gian thông minh và lựa chọn chiến lược làm việc phù hợp”.

Một số thông tin khác:

• Hội chứng hoang tưởng người khác yêu mình (Erotomania) là gì?
• Hội chứng ăn cắp vặt (Kleptomania) là gì: Rối loạn tâm lý hay hành vi lệch lạc?
• Hội chứng Hikikomori: Tình trạng tự cô lập và những hệ lụy đáng báo động
• Hội chứng mệt mỏi mãn tính là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách khắc phục
• Hội chứng sợ côn trùng (Entomophobia) là gì? Nguyên nhân, tác động và cách khắc phục

Định nghĩa về chữa lành

Đối với mỗi cá nhân sẽ có định nghĩa khác nhau về sự chữa lành nhưng chung quy lại cái gốc của sự chữa lành thực sự chính là hành trình đi tìm hạnh phúc, sự bình yên cho tâm hồn sau những tổn thương về mặt tâm lý.

Vì đâu mà con người thời nay cần phải chữa lành

Đặt ra một câu trả hỏi rằng vì sao nhu cầu được chữa lành của con người trong xã hội ngày nay tăng cao đến như vậy? Sự xuất hiện của hàng loạt những áp lực và nhu cầu cởi mở về mặt cảm xúc đã đưa con người đến một nhận thức mới. Những nguyên nhân phổ biến có thể kể đến như áp lực cuộc sống, công việc, các bệnh tâm lý hay gánh nặng xã hội.

Trong thời đại hiện nay, khi căn bệnh trầm cảm ngày càng trở nên phổ biến thì tầm quan trọng của sức khỏe tâm lý được quan tâm hơn bao giờ hết. Theo Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1, tỷ lệ mắc 10 chứng rối loạn tâm thần phổ biến trong năm 2014 là 14,2%, trong đó 2,45% là rối loạn trầm cảm. Trong năm 2015, tỷ lệ tự sát là 5,87 trên 100.000 dân.

Bên cạnh đó, chính áp lực từ những khuôn khổ xã hội như phải thành công trước tuổi 30, phải kết hôn để có thể an cư lạc nghiệp…. cho đến gánh nặng kinh tế như thuế tăng hay giá nhà đất tăng chóng mặt cùng với sự suy thoái của nền kinh tế trong nhiều năm qua. Những áp lực trên đã dần bào mòn đi sức khỏe tâm lý của rất nhiều người trẻ.

Những biện pháp chữa lành phổ biến

Chính vì ngày càng có nhiều áp lực cuộc sống như vậy, con người thời nay đã phát triển thêm một nhu cầu mới về mặt cảm xúc. Họ lựa chọn các phương pháp chữa lành khác nhau để giải tỏa căng thẳng. Ngày nay, tuy có nhiều phương pháp chữa lành với những lợi ích khác nhau, chung quy lại có những phương pháp phổ biến như:

Vận động cơ thể

Tập thể dục giúp cơ thể loại bỏ độc tố, thanh lọc cơ thể, tăng cường hệ miễn dịch và cải thiện sức khỏe tổng thể. Một số bộ môn khác như ngồi thiền, yoga giúp thư giãn tinh thần, giảm căng thẳng, tăng cường sự tập trung, cải thiện giấc ngủ và nâng cao nhận thức.

Nương nhờ sự chở che từ các tôn giáo

“Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”. Đây là câu nói của Karl Marx, ông cho rằng tôn giáo có thể được sử dụng như một công cụ để kiểm soát và thao túng con người. Chính vì vậy, những lời nói của tôn giáo cực kỳ có giá trị trong việc tác động đến cảm xúc cũng như nhận thức của con người. Đối với một số người, niềm tin vào tôn giáo có thể mang lại sức mạnh tinh thần và giúp họ vượt qua những khó khăn trong cuộc sống.

Những hoạt động vui chơi khác

Tùy vào tính cách mỗi người thường chọn những hoạt động vui chơi mang tính chất khác nhau. Một số người sẽ chọn cắm trại, hòa mình cùng thiên nhiên. Từ đó, giúp con người kết nối với thiên nhiên, thư giãn tinh thần và cải thiện sức khỏe tổng thể. Bên cạnh đó, đi du lịch giúp con người khám phá những địa điểm mới, học hỏi những điều mới mẻ và giải tỏa căng thẳng. Hay niềm vui gắn kết cùng bạn bè giúp con người chia sẻ hạnh phúc, nỗi buồn, và xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp. Một số người sẽ chọn kết hợp cả hai hoạt động như cắm trại cùng bạn bè, số khác lại chọn những nơi vui chơi sôi nổi như hộp đêm, club sau một ngày làm việc mệt mỏi.

Sự hiệu quả của những phương pháp chữa lành

Với những phương pháp trên, sẽ không có một thang đo cố định thế nên mức độ hiệu quả sẽ tùy thuộc vào mức độ áp lực của mỗi cá nhân. Một số người có thể nhờ sự trợ giúp từ các yếu tố bên ngoài để giảm thiểu áp lực cuộc sống, một số khác lại cho rằng dù đã thực hiện tất cả mọi phương pháp trên nhưng vẫn không thể kiểm soát sự hỗn độn của cảm xúc trong lòng để tìm về chốn bình an. Vậy thì chính lúc này, chúng ta thực sự cần phải nhìn nhận lại khi các liệu pháp bên ngoài không còn hiệu quả nữa sẽ là lúc phải cân nhắc về các liệu pháp giúp đỡ từ “bên trong”.

Vì sao thực hiện tất cả các biện pháp trên mà vẫn không được chữa lành đúng nghĩa?

Nhưng trước khi hiểu hơn về sự chữa lành từ bên trong, cần phải đặt ra một câu hỏi rằng “Liệu sự chữa lành từ bên ngoài đôi khi có thực sự phù hợp với những người trầm cảm nặng hay không?”

Trong Phật giáo, Tham – Sân – Si hay còn gọi Tam độc chỉ 3 trạng thái tinh thần có hại của chúng sinh. Đạo Phật cho rằng nguồn cội của mọi khổ đau trên đời đều từ 3 việc Tham Sân Si mà ra.

Cái tâm tham chính là muốn tồn tại niềm vui mãi để không phải chịu đựng sự dày vò của cảm xúc đau khổ bên trong. Điều này là bất khả thi. Đối với những người tìm kiếm niềm vui từ bên ngoài, hay cụ thể hơn ở những người xung quanh. Nhìn từ thực tế, ai cũng có cuộc sống riêng của họ, nên không thể chạy theo để an ủi cảm xúc cho một người mãi được. Vậy nên tìm kiếm sự chữa lành từ bên ngoài là một liệu pháp không bền vững cho những người có cái tâm tham to lớn.

Một trong những giáo lý quan trọng của nhà Phật mà chúng ta cần phải nhớ nếu muốn đạt được sự bình an trong tâm hồn chính là “Không có gì có thể làm hại bạn nhiều như những suy nghĩ của chính bạn”. Nhìn một cách tổng quát, suy nghĩ chính là thứ gieo rắc đau khổ hoặc mang lại niềm vui. Tất cả các sự vật, sự việc đều sẽ diễn ra như đúng cái cách mà nó phải diễn ra và chính con người chúng ta sẽ nhìn nhận nó theo những chiều hướng như thế nào.

Nếu là một người suy nghĩ đơn giản, thì họ sẽ nhìn nhận sự việc ấy một cách đơn giản, không lo lắng, u sầu, thuận theo tự nhiên để nó đến và đi. Nhưng nếu một người có tâm hồn nhạy cảm thì sẽ có xu hướng suy diễn từ một vấn đề chính thành nhiều các vấn đề phụ. Họ sẽ dễ lo lắng dù cho những lo lắng đó chỉ mới là những suy tưởng trong đầu và thậm chí còn chưa xảy ra ngoài đời thực.

Thực tế từ câu nói trên của Đức Phật, chúng ta hãy nhìn nhận lại được rằng việc đi du lịch có thực sự hoàn toàn chữa lành được hay không? Với một số người chắc có lẽ là không. Khi đầu chúng ta bị bủa vây bởi những suy nghĩ tiêu cực thì cho dù đến đâu vẫn không bao giờ tìm được sự chữa lành đúng nghĩa.

Đứng trước vẻ đẹp thơ mộng của núi rừng Đà Lạt hay ngồi ngắm mặt trời lặn trên biển Vũng Tàu. Hoặc thậm chí là chìm đắm trong sự lãng mạn của thành phố Paris và sững sờ trước sự hùng vĩ của những kim tự tháp Ai Cập cổ đại. Nhưng trong những khoảnh khắc vui vẻ đó, chỉ cần một ý nghĩ nhỏ của những chuyện không vui lúc trước bỗng vụt qua thì liệu rằng chính người đang đi du lịch ấy, có thực sự vui vẻ toàn diện trong những chuyến đi hay không. Hay những suy nghĩ bất chợt ấy vẫn kéo theo đám mây đen giông bão đến Đà Lạt, Vũng Tàu thậm chí là đến tận Paris, Ai Cập.

Khi suy nghĩ của con người không được tự do thì dù cho cơ thể vật lý này có đi khắp năm châu bốn bể để tìm sự chữa lành cũng chẳng thể đạt được hiệu quả vì chính những suy nghĩ tiêu cực ấy mới là xiềng xích thực sự của tâm hồn chúng ta.

Vậy phải làm sao để tâm hồn chúng ta hoàn toàn được chữa lành từ bên trong?

Đối với câu hỏi giải quyết vấn đề như thế này cần xác định chính xác nguyên nhân sâu xa để nhổ tận gốc vấn đề. Theo như lời Đức Phật, nguyên nhân gây đau khổ cho con người là những suy nghĩ của chính chúng ta. Vậy nên đối với những biện pháp tìm kiếm niềm vui từ bên ngoài thì chỉ hiệu quả trong thời gian ngắn và sẽ không có hiệu quả với những người trầm cảm nặng.

Tập trung nhìn sâu vào chính bản thân

Đầu tiên, con người không nên trông đợi niềm vui từ môi trường bên ngoài vì môi trường luôn biến động và thay đổi. Hơn thế nữa, môi trường bên ngoài bao gồm nhiều yếu tố như bạn bè, những nhân tố bất khả kháng,… Và có rất nhiều yếu tố ngoài kia mà chính bản thân con người không có khả năng kiểm soát chúng. Chính vì vậy, chúng ta không thể nào ép buộc tất cả mọi người, mọi thứ làm những điều bản thân mong muốn để có được niềm vui và sự hạnh phúc.

Như trong câu chuyện cổ tích “Nhà vua và đôi chân đau”. Câu chuyện kể về một nhà vua đi vi hành và bị đau chân vì những con đường gập ghềnh. Bực mình, ông ra lệnh cho tất cả con đường trong vương quốc được bọc da súc vật. Tuy nhiên, một người hầu khôn ngoan đã khuyên nhà vua nên cắt da bò làm giày để đi thay vì lãng phí tiền bạc và công sức. Nhà vua nghe theo và đôi giày đầu tiên trong lịch sử ra đời.

Chính từ câu chuyện trên cho chúng ta thấy một bài học rằng đôi khi vấn đề không nằm ở thế giới mà chính chúng ta. Nhà vua không thể nào sát sanh tất cả con bò để lót đường cho cả một vương quốc rộng lớn được. Đây chắc chắn là một cách làm phi thực tế vì không thể nào có đủ bò để làm thảm và những con đường gập ghềnh cũng sẽ không biến mất. Mặt khác, nhà vua vẫn có thể giải quyết vấn đề từ chính bản thân mình bằng cách thay đổi lối tư duy cũng như thay đổi đôi chân trần thành một đôi giày để có thể đi vi hành khắp thế giới.

Cảm xúc cũng chính là như vậy. Vì cảm xúc là cái cá nhân nên chúng ta không thể ép buộc thế giới chiều chuộng theo cảm xúc của chính mình được. Thay vào đó, để có thể “đi khắp nơi” mà không bị “đau chân” bởi những con đường gập ghềnh như nhà vua, chúng ta cần tập trung đánh giá lại cảm xúc và tính cách của chính mình. Xác định những đặc điểm, tính cách nào góp phần làm cho chính con người đau khổ: sự ích kỷ, sự yếu đuối, hay sự sân hận,…

Sau khi đánh giá, việc chúng ta cần học đó chính là yêu bản thân. Nhưng yêu bản thân ở đây đề cập đến việc chấp nhận khuyết điểm của chính mình. Với những người hay suy nghĩ nhiều, hãy chấp nhận “sự nhạy cảm” nhưng không cần phải gượng ép xem nó như một món quà. Vì hơn chính ai hết, người sở hữu đặc điểm tính cách này hiểu được sự rối rắm mà một trái tim nhạy cảm đem lại. Đôi khi chính chúng ta phải chấp nhận rằng bản thân chỉ là một người bình thường giữa sa mạc mênh mông.

Tuy nhiên chỉ khi tập trung nhìn nhận bản thân, con người mới nhìn thấu được bản thân thực sự muốn gì, cần gì và phù hợp nhất với điều gì? Bởi vì, chỉ có chúng ta mới là người hiểu rõ bản thân nhất.

Chấp nhận đau khổ là một phần của thân thể

Tính chất của sự chữa lành sẽ không tồn tại mãi mãi, bởi nó thuộc phạm trù cảm xúc, mang tính trừu tượng và sẽ linh hoạt thay đổi. Chính vì vậy để có thể hoàn toàn hiểu được tính chất của sự chữa lành thì ta phải hiểu tính chất của cảm xúc và học cách chấp nhận điều này trước tất cả. Con người cần nhận thức rằng “đau khổ” cũng là một loại cảm xúc. Vậy nên phải hiểu rằng, “đau khổ” cũng sẽ linh hoạt thay đổi.

Trong đạo Phật có một câu rất hay: ”Có sinh ắt có diệt, có hợp ắt có tan, có thịnh ắt có suy”. Vậy nên, khi con người cảm thấy vui nên hiểu rằng niềm vui này không là mãi mãi. Khi con người đau khổ, thì nỗi đau này cũng không phải là vĩnh hằng. Chỉ khi chấp nhận “đau khổ” như một phần của thân thể, ngụ ý rằng chấp nhận sự tồn tại của nó và hiểu được bản chất chất của nó, con người sẽ thực sự có được bước đầu của sự bình yên.

Từ bỏ những suy nghĩ tiêu cực

Trong tất cả những phương pháp trên, đây ắt hẳn là một phương pháp khó thực hành nhất. Các biểu hiện của tư duy tiêu cực thường gặp có là:

• Suy nghĩ tiêu cực về bản thân như tự chỉ trích hay so sánh bản thân với người khác. Trong đó bao gồm việc tự hạ thấp giá trị bản thân, không công nhận chính bản thân mình và có xu hướng tiêu cực về các khuyết điểm nhiều hơn là suy nghĩ về các ưu điểm.
• Suy nghĩ tiêu cực về thế giới như tập trung vào những điều tiêu cực trong cuộc sống, tin rằng mọi thứ sẽ luôn tồi tệ. Những hành vi bao gồm hay dễ dàng bị lo lắng, sợ hãi, khó tin tưởng người khác, luôn nghi ngờ ý đồ của họ, dẫn đến những mối quan hệ khó khăn và cô lập bản thân.
• Suy nghĩ tiêu cực về tương lai như tin rằng mọi thứ sẽ luôn tồi tệ hơn trong tương lai hay khó khăn trong việc đặt ra mục tiêu và kế hoạch cho tương lai do lo lắng và thiếu hy vọng.

Tất cả những điều tiêu cực trên, chúng ta ai cũng đã từng nghĩ đến ít nhất một lần trong đời. Nhưng đối những người mắc bệnh tâm lý thì mức độ suy nghĩ tiêu cực hoàn toàn có khả năng như một lưỡi dao gián tiếp đẩy họ đến cái chết.

Chính vì vậy, phương pháp này còn tùy thuộc vào khả năng tự kiểm soát suy nghĩ của bản thân mỗi người. Tuy nhiên, cũng nên nhớ rằng, đối với cơ thể vật lý này, những hành vi, thói quen là các yếu tố có thể luyện tập được. Việc thường xuyên suy nghĩ đến những điều tiêu cực thuộc phạm trù thói quen. Vậy nên, chúng ta hoàn toàn có thể sửa các thói quen này bằng rất nhiều cách chẳng hạn như:

Chặt đứt những suy nghĩ tiêu cực bằng cách viết chúng ra giấy. Với phương pháp này, sẽ nhanh chóng giúp chúng ta điều hòa lại cảm xúc. Vì vậy, khi cảm xúc trở nên bất ổn, hãy viết chúng ra giấy nhưng đừng đọc lại để giữ một tâm trạng thật bình tĩnh, tránh bị dao động bởi những dòng chữ tiêu cực trên giấy.

Thay thế suy nghĩ tiêu cực bằng suy nghĩ tích cực: Để tiêu diệt suy nghĩ tiêu cực, chúng ta hãy thay thế chúng bằng những suy nghĩ tích cực và thực tế hơn. Việc tận hưởng và ghi nhớ những điều tích cực trong cuộc sống nên được rèn luyện thường xuyên, biến nó thành thói quen cho não bộ. Chúng ta có thể bắt đầu luyện tập với lòng biết ơn vì những gì ta đã có. Và con người nên học cách xoay chiều góc nhìn sự việc.

Tránh xa nguồn năng lượng tiêu cực khác: khi tiếp xúc những người tiêu cực có thể khiến chúng ta suy nghĩ tiêu cực hơn. Bởi vì cảm xúc có thể lây lan về cả tích cực lẫn tiêu cực. Vậy nên, nếu muốn từ bỏ các suy nghĩ tiêu cực hãy tránh tiếp xúc với những người mang nguồn năng lượng xấu.

Trước đây, Đức Phật từng dạy rằng, “Quý vị không nên theo đuổi quá khứ và mơ tưởng tương lai”. Với những điều không vui xảy ra trong quá khứ, hãy học cách buông xả vì quá khứ sẽ không bao giờ quay trở lại. Với những điều ở tương lai càng không nên vọng tưởng vì tương lai là những điều chưa đến, không thể dự đoán. Vậy nên, trong tâm trí chúng ta hãy nên tập trung cho những điều ở hiện tại. Sự chú tâm vào hiện tại giúp con người tránh được những phiền muộn không cần thiết và sống một cuộc đời ý nghĩa hơn. Đây cũng là nền tảng của thiền định, giúp tâm trí thanh thản và tập trung vào những gì đang diễn ra.

Thực hành các bài tập thể dục

Một phương pháp cải thiện cảm xúc khác cũng mang đến nhiều lợi ích đó chính là tập thể dục. Điều này giúp tăng cường sản xuất endorphin và serotonin, những hormone có tác dụng cải thiện tâm trạng và giảm bớt các triệu chứng trầm cảm. Hơn thế nữa, vận động thường xuyên giúp tăng cường lưu thông máu đến não, giúp tập trung tốt hơn và cải thiện khả năng ghi nhớ. Điều này sẽ tạo nên một giấc ngủ sâu và ngon hơn, cải thiện đáng kể cho sức khỏe tinh thần.

Một số động tác Yoga tham khảo giúp cải thiện sức khỏe tâm thần:

Chung quy lại, với câu hỏi “ giới hạn của sự chữa lành thực sự nằm ở đâu?” có thể thấy, giới hạn thực sự nằm ở trong suy nghĩ của chính chúng ta. Khi chúng ta tự do trong suy nghĩ, mỗi vùng trời con người đi qua dù là bất kể nơi đâu là điều là niềm vui và sự hạnh phúc. Nhưng khi trái tim chúng ta bị xiềng xích bởi những suy nghĩ tiêu cực, dù là đi khắp bốn bể năm châu, dù là nơi xa lạ hay trở về ngôi nhà thân thuộc, những cảm xúc gò bó, bức bối, đau khổ, khó chịu vẫn sẽ đeo bám theo từng ngày, từng giờ. Thế thì, con người sẽ chẳng thể nào hoàn toàn đặt được sự chữa lành cả.

Vì vậy, sự chữa lành không chỉ là một hành trình vượt qua những rào cản bên ngoài, mà còn là quá trình giải phóng bản thân khỏi những ràng buộc tinh thần bên trong. Khi chúng ta học cách buông bỏ những suy nghĩ tiêu cực và nuôi dưỡng tâm hồn với tình yêu thương và sự lạc quan, chúng ta mới có thể tìm thấy sự bình yên và chữa lành đích thực. Hãy nhớ rằng, mỗi bước đi trên hành trình chữa lành là một bước tiến về phía ánh sáng của sự tự do và hạnh phúc, nơi mà không gian và thời gian không còn là những giới hạn của tâm hồn ta.

Nguyên nhân và triệu chứng của overthinking

Nguyên nhân của overthinking có thể bao gồm các yếu tố như căng thẳng, áp lực công việc, sự tự ti, hoài nghi và lo lắng về tương lai. Một số người có tính cách nghiêm túc và cẩn trọng dễ dàng rơi vào trạng thái suy nghĩ quá mức. Ngoài ra, các trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ như mất mát, thất bại hoặc tổn thương cũng có thể góp phần vào việc phát triển overthinking.

Triệu chứng của overthinking có thể bao gồm suy nghĩ liên tục về một vấn đề, không thể dừng lại hoặc chuyển sang suy nghĩ khác, phân tích quá mức và tìm ra các kịch bản tưởng tượng xấu nhất, cảm giác lo lắng và căng thẳng không cần thiết, khó tập trung và quên mất những việc quan trọng khác trong cuộc sống.

Biện pháp giảm thiểu chứng tâm lý overthinking

1. Nhận ra và chấp nhận overthinking

Đầu tiên, hãy nhận ra rằng overthinking không giúp ích gì cho bạn và chấp nhận rằng suy nghĩ quá nhiều không phải lúc nào cũng có lợi. Nhận thức về vấn đề là một bước quan trọng để bắt đầu giảm thiểu overthinking.

2. Thực hiện thiền và chánh niệm

Thiền và mindfulness có thể giúp bạn tập trung vào hiện tại và giảm bớt suy nghĩ về quá khứ hoặc tương lai. Thực hiện thiền hàng ngày và thực hành mindfulness trong các hoạt động hàng ngày để tăng cường sự tập trung và giảm căng thẳng.

3. Tạo ra một lịch trình và ưu tiên công việc

Sắp xếp công việc và tạo ra một lịch trình rõ ràng để bạn biết những gì cần làm và khi nào. Điều này giúp giảm bớt suy nghĩ về những việc chưa hoàn thành và giúp bạn tập trung vào một nhiệm vụ một cách hiệu quả hơn.

4. Tìm hiểu về kỹ thuật quản lý stress

Học cách quản lý stress và áp dụng các kỹ thuật như thể dục, yoga, tai chi, hoặc các hoạt động giải trí khác để giảm căng thẳng và tăng cường sức khỏe tinh thần.

5. Tìm sự hỗ trợ từ người thân và bạn bè

Chia sẻ suy nghĩ và cảm xúc với người thân và bạn bè tin cậy có thể giúp giảm bớt áp lực và cung cấp một góc nhìn khác. Họ có thể cung cấp lời khuyên và hỗ trợ để giúp bạn vượt qua overthinking.

6. Giới hạn thời gian dành cho mạng xã hội và thông tin

Mạng xã hội và thông tin không ngừng làm cho suy nghĩ của chúng ta trở nên quá tải. Hãy cố gắng giới hạn thời gian dành cho mạng xã hội và thông tin và tạo ra khoảng thời gian yên tĩnh để thư giãn và không suy nghĩ.

7. Tìm hiểu về kỹ thuật quản lý suy nghĩ

Có nhiều kỹ thuật quản lý suy nghĩ như viết nhật ký, ghi chú, hoặc viết ra những suy nghĩ để giúp bạn xử lý và giảm bớt overthinking.

8. Tìm sự giúp đỡ từ chuyên gia tâm lý

Nếu overthinking gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hàng ngày của bạn, hãy xem xét việc tìm sự giúp đỡ từ một chuyên gia tâm lý. Một nhà tâm lý có thể cung cấp các phương pháp và kỹ thuật cụ thể để giúp bạn vượt qua overthinking.

Nhớ rằng mỗi người có cách giảm thiểu overthinking riêng của mình. Hãy thử và tìm ra những biện pháp phù hợp nhất với bạn và không ngần ngại tìm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Kết luận

Trong cuộc sống hiện đại, overthinking đã trở thành một vấn đề phổ biến và cần được chú ý. Bằng cách nhận ra và áp dụng các phương pháp giảm căng thẳng và tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia, chúng ta có thể vượt qua overthinking và tận hưởng cuộc sống một cách tự do và hạnh phúc hơn.

Đoạn video giúp bạn hiểu sâu hơn về chứng tâm lý overthinking:

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• 7 mẹo thiền đơn giản giúp giải tỏa căng thẳng và cơ thể nhẹ nhàng hơn
• 10 cách đơn giản giúp bạn có thể ngừng overthinking và sẵn sàng vui sống

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật những thông tin mới nhất nhé!

1. Lo lắng

Một số người có xu hướng nói nhiều khi họ lo lắng về một vấn đề gì đó hoặc đang nỗ lực trông bình thường trong mắt những người xung quanh. Nhưng khi nói chuyện trong căng thẳng thì chúng ta sẽ ít kiểm soát được những gì mình nói và thời gian nói chuyện. Ngoài ra, một số người cảm thấy lúng túng khi tham gia các sự kiện xã hội và nghĩ rằng cách duy nhất để hòa nhập là bắt đầu nói về cuộc sống của bản thân mình. Đây chính là nguyên nhân khiến bạn tiết lộ những điều quá riêng tư về cuộc sống của mình, điều này có thể sẽ khiến người khác cảm thấy kỳ lạ.

2. Cô đơn hoặc nỗ lực tạo ra sự thân mật

Thông thường, mọi người tự thuyết phục bản thân rằng họ không cô đơn thay vì tìm đến ai đó. Vậy nên khi họ ra ngoài và gặp gỡ mọi người thì đó là lúc họ bắt đầu chia sẻ quá mức theo cách khó kiểm soát nhất. Nhu cầu kết nối và giải tỏa cảm xúc của họ lớn đến mức khiến người khác cảm thấy khó chịu.

Tuy nhiên, đây là cách chúng ta đến gần hơn với mọi người và tạo ra những mối quan hệ mới. Nhưng vì đi sâu quá sớm trong các mối quan hệ của mình nên thay vì kéo mọi người lại gần, chúng ta lại đẩy mọi người ra xa hơn.

3. Không nhận biết được ranh giới trong mối quan hệ

Mọi mối quan hệ, bất kể bản chất của nó là gì, thì đều cần phải có ranh giới vì tất mọi người luôn cần không gian cá nhân. Tuy nhiên, đôi khi mọi người không thể nhận ra những ranh giới đó và không thể hiểu được các tín hiệu yêu cầu khoảng cách mà chúng ta gửi cho nhau. Giao tiếp không lời đôi khi còn mạnh hơn thông điệp bằng lời nói, nhưng những người có xu hướng chia sẻ quá mức lại không thể dễ dàng đọc được chúng. Đó là lý do tại sao họ có xu hướng chia sẻ quá nhiều, điều này có thể khiến người nghe cảm thấy khó xử và không biết phải phản ứng thế nào.

4. Sử dụng mạng xã hội theo cách cực đoan

Thật là sốc khi các nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 40% người dùng mạng xã hội trong độ tuổi từ 18 đến 35 đã hối hận khi đăng tải các nội dung cá nhân. Mọi người có xu hướng chia sẻ quá mức trên các tài khoản mạng xã hội, cho dù là tin tốt hay tin buồn. Nhiều người chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng trước khi chia sẻ với những người thân quen trong cuộc sống thực. Điều này có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng vì chúng ta không biết ai sẽ đọc các bài đăng này và những người đó sẽ hành động như thế nào khi có được các thông tin đó.

Làm thế nào để biết bạn đang chia sẻ quá đà về bản thân?

• Bạn muốn kết nối với những người khác thật nhanh chóng. Nhưng hãy nhớ là cho dù đó là mối quan hệ lãng mạn hay thân thiện, tất cả các mối quan hệ đều cần thời gian để phát triển. Nếu bạn muốn mối quan hệ này tiến triển với tốc độ nhanh thì bạn sẽ vô thức chia sẻ những điều rất riêng tư ngay từ đầu. Đó là cách bạn kết nối với người khác nhưng kết quả là bạn lại có thể khiến người đó cảm thấy khó chịu.
• Bạn đang khát khao được cảm thông. Nhiều người nói nhiều về vấn đề của bản thân không phải vì họ muốn trốn tránh nó mà chỉ để khiến những người xung quanh cảm thông với họ. Có được sự đồng cảm là một trong những cách tốt nhất để được chú ý.
• Không có gì xấu khi chia sẻ về cuộc sống của bạn trên các mạng xã hội, nhưng đi quá sâu vào các chi tiết lại có thể có hại. Ví dụ: phân tích cảm xúc cá nhân, nói về mọi khía cạnh nhỏ trong mối quan hệ, chia sẻ mọi khoảnh khắc đời thường của con bạn.
• Bạn có thể cảm thấy hối tiếc khi chia sẻ quá nhiều ngay sau khi thực hiện. Điều này có nghĩa là bạn hiểu rằng thông tin mình vừa chia sẻ với ai đó là quá nhiều với người khác. Có thể bạn chỉ hơi căng thẳng hoặc lo lắng thôi, nhưng đó cũng có thể là dấu hiệu của việc chia sẻ quá đà rồi đấy.

Làm thế nào để ngừng việc này lại?

• Đầu tiên, bạn cần nhận ra vấn đề của bản thân. Bạn phải tìm hiểu gốc rễ của vấn đề và lý do tại sao bạn có xu hướng nói quá nhiều về cá nhân mình. Bạn cần tiếp xúc với cảm xúc bên trong trước khi giải quyết vấn đề này.
• Bạn có chia sẻ quá mức để thu hút sự chú ý không? Có rất nhiều cuốn sách để giúp bạn tìm hiểu xem liệu mình có tự ti hay không. Có thể đó là gốc rễ vấn đề của bạn và tại sao bạn cần sự thông cảm của người khác.
• Một bác sĩ tâm lí có thể là sự lựa chọn tốt nhất. Các vấn đề mà bạn gặp có thể nghiêm trọng hơn bạn nghĩ nên bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn xác định vấn đề và giúp bạn vượt qua nó. Nó có thể là một vấn đề trong quá khứ mà bạn chưa bao giờ nhận ra là cần phải giải quyết và vượt qua cả.

Vạch xuất phát nào để đón nhận những tổn thương?

“Giờ em đã trưởng thành rồi, dù có muốn bảo vệ em đến mức nào đi nữa, em cũng không thể tránh khỏi việc bị tổn thương được nữa. Bây giờ em muốn biết tất cả và chịu tổn thương từ những vết thương cần thiết. Và sau đó, em mong vết thương của em sẽ dần lành lại theo cách mà em cho là đúng”.

Đó là một câu thoại của nhân vật thầy giáo Lee Sun Woo trong bộ phim Nobody Knows của Hàn Quốc, phát sóng năm 2020. Khi xem bộ phim lần đầu tiên, tôi đã lướt qua đoạn đối thoại này mà không đọng lại ấn tượng gì sâu sắc. Tuy nhiên cũng như nhiều bộ phim khác của Ryu Deok Hwan, tôi luôn xem nhiều hơn 1 lần mới có thể thật sự hiểu và cảm nhận được hết tâm lý của nhân vật. Và có thể cũng là một sự trùng hợp, câu thoại ngắn của thầy giáo Lee Sun Woo, trong lúc này dường như lại rất phù hợp để chúng ta nhắc nhở nhau, về những tổn thương – đôi khi là cần thiết.

“3 tháng biết lẫy, 7 tháng biết bò, 9 tháng lò dò biết đi”, đó là những cột mốc phát triển thể chất tự nhiên mà tạo hóa đã vạch ra cho con người, ngay từ khi mới lọt lòng. Tuy nhiên không có vạch xuất phát nào để một đứa trẻ “khởi động” trước khi biết đến cảm giác mà những tổn thương mang lại.

Chúng ta có thể muốn cho con mình biết viết, biết đọc ngay cả trước khi bước vào lớp 1, chứ có ai muốn chúng phải rèn luyện bằng những mất mát, đau thương trước cả khi biết đánh vần, ghép chữ.

Hầu hết chúng ta đều coi 18 tuổi là tuổi trưởng thành, là lúc một đứa trẻ trở thành người lớn, đủ khả năng chịu trách nhiệm cho hành vi và các quyết định của bản thân. Trẻ con đều háo hức khi bước sang tuổi 18, vì khi đó chúng sẽ được phép làm rất nhiều thứ và dường như cha mẹ, thầy cô đều chuẩn bị hành trang rất kĩ để những đứa trẻ bước vào tuổi trưởng thành.

Nhưng chúng ta có thể sắp xếp trước được một công việc, có thể mai mối sắp đặt trước một cuộc hôn nhân, nhưng những tổn thương thì không thể nào trốn tránh.

Những biến cố có thể xảy đến ở bất kỳ thời điểm nào của cuộc đời. Đừng nghĩ chỉ khi qua tuổi 18, hay khi học xong đại học, ra trường đi làm thì mới được biết đến “mùi đời”. Đừng vội coi những sự việc xảy ra khi con em mình vẫn đang trong độ tuổi thiếu niên chỉ là “chuyện của trẻ con” và chọn cách giải quyết theo cách nhìn của người lớn. Đó hoàn toàn có thể trở thành một sự tổn thương trong tâm hồn nhạy cảm và còn nhiều non nớt của một đứa trẻ.

“Chuyện của trẻ con” cần phải được nhìn từ góc độ của trẻ con và nếu có thể, hãy để trẻ con “chịu tổn thương từ những vết thương cần thiết”. Hãy ở bên quan sát, lắng nghe để thấu hiểu và giảng giải, chứ đừng vội gạt đi hay áp đặt.

Góc nhìn của trẻ con và người lớn chắc hẳn là khác nhau. Nhưng, người lớn có thể hiểu được trẻ con, bởi người lớn cũng trưởng thành từ những tổn thương của một đứa trẻ. Chỉ cần, người lớn đừng bao giờ quên đi điều đó.

Ai cũng trưởng thành từ những tổn thương của một đứa trẻ

“Trẻ con thì biết cái gì…”

Nếu có thể chỉ cần ăn ngoan, ngủ khỏe, học chăm và bình yên lớn lên thì đó sẽ là mong mỏi lớn nhất của tất cả những người làm cha, làm mẹ. Cha mẹ nào cũng sẽ luôn cố gắng tạo mọi điều kiện tốt nhất để bao bọc những đứa trẻ trong vòng an toàn đó mà quên đi rằng, đứa trẻ của họ rồi đến lúc sẽ biết “đau” – những nỗi đau không nhìn thấy được trên da thịt.

Tại sao ngày càng có nhiều những đứa trẻ đang tuổi ăn học vui chơi mắc trầm cảm và những bệnh lý khác về tâm lý? Cha mẹ thắc mắc, bối rối thậm chí bàng hoàng, sững sờ khi phát hiện, đôi khi là đã quá muộn, đứa trẻ của mình… bị trầm cảm.

Một phần lý do, có thể nhỏ thôi, đến từ những bao bọc, tránh né mà người lớn dành cho trẻ con. Quan tâm quá mức nhưng lại áp đặt hay phớt lờ những tâm tư “vớ vẩn” của những đứa trẻ đang lớn, đều có thể gây hại như nhau.

Lại một lần nữa, người lớn đừng quên rằng mình cũng trưởng thành từ một đứa trẻ. Có thể bạn đã “may mắn” trở thành một người lớn khi vượt qua được những tổn thương đến từ những rắc rối tâm lý của tuổi dậy thì. Bạn có nhớ, chúng đã lành lại như thế nào không?

Có thể bạn nhớ, nhưng mỗi đứa trẻ sẽ được chữa lành theo cách khác nhau. Một lần nữa, nếu có thể, hãy ở bên quan sát, thấu hiểu và giảng giải, hãy cho những đứa trẻ được tự chữa lành những vết thương theo cách mà chúng cho là đúng. Nếu được quan tâm, yêu thương đúng và đủ, tôi tin trẻ con sẽ lớn lên từ những tổn thương cần thiết.

Chỉ cần người lớn đừng quên, ai cũng phải trưởng thành từ một đứa trẻ.

• Giá như ta nhận ra sớm hơn một cơn cảm lạnh trong tâm trí
• Bâng khuâng khoảnh khắc giao mùa

Những cơn đau không nhìn thấy

Một cơn cảm lạnh diễn ra như thế nào?

Một cơn đau đầu là cảm giác ra sao?

Ai cũng từng trải qua những cơn đau bụng, những trận sốt, đau nhức răng… Hay thậm chí rất nhiều người có thể còn từng trải qua một vài cuộc phẫu thuật, ngã gãy tay, gãy chân…

Những căn bệnh đó, những chấn thương đó, sự khó chịu do những cơn đau gây ra đó thật dễ dàng để hình dung, thật dễ dàng có thể “nhìn thấy” qua vài xét nghiệm siêu âm, chụp X quang… Dễ hình dung, dễ thấy nên cũng thật dễ để cảm thông và chia sẻ.

Nhưng khi mắc một hội chứng bệnh tâm lý, mọi thứ thật khác.

Nếu bạn nhức đầu dữ dội, hoặc cảm thấy một cơn đau bụng bất thường cũng sẽ khiến bạn không thể không đến ngay bệnh viện để khám bệnh. Vì đó là những triệu chứng có thể “cân đong đo đếm” được rất rõ ràng.

Nhưng khi những dấu hiệu của một chứng bệnh tâm lý dần xuất hiện, hay thậm chí là đã xuất hiện trong một thời gian dài, đáng sợ thay, ngay lập tức tâm trí ta muốn đầu hàng, còn cơ thể thì muốn “buông xuôi”.

Khi mắc những căn bệnh “thông thường”, ta dễ dàng được phép nghỉ học, nghỉ làm, tạm dừng lại mọi hoạt động và công việc. Dễ dàng được nhận những lời động viên, thăm hỏi. Vì những căn bệnh đó, những sự đau đớn hay khó chịu đó, đa số tất cả mọi người đều đã từng trải qua, thế nên chẳng cần ta phải giãi bày cảm giác, họ đều hiểu ta đang phải trải qua những gì.

Nhưng mắc một căn bệnh tâm lý, mọi thứ thật khác.

Những cơn cảm lạnh trong tâm trí chẳng do một cơn mưa rào hay một cơn gió mạnh nào gây ra. Vậy nên ta cũng chẳng sốt hay nhức đầu, viêm họng.

Ngày trước tôi từng thắc mắc, tại sao trong những bộ phim chiếu trên TV, người ta thường hay giả điên để trốn tội? Thì ra, vì người ta nghĩ rằng nó dễ “giả vờ”. Đó là khi, tôi cố giãi bày những bất ổn trong suy nghĩ của mình với một người và nhận lại lời khuyên: “Thôi đừng tự tưởng tượng nữa, mọi việc không nghiêm trọng như vậy đâu.”

Đó chính là vách ngăn đầu tiên giữa người mắc bệnh tâm lý với phần còn lại của cuộc sống xung quanh họ. “Mọi thứ là do bản thân tưởng tượng” hay “nó là sự thật?”

Không một bản chụp X quang nào cho ta được câu trả lời. Thứ chẩn đoán cho căn bệnh trầm cảm hay bất kỳ căn bệnh thuộc về tâm lý nào khác, là những bài trắc nghiệm. Chỉ bản thân người đang mắc bệnh mới hiểu được sức nặng của những dấu tích X vào những câu trả lời: “đôi khi”, “thường xuyên”, “rất thường xuyên”.

Những biểu hiện về bệnh tâm lý luôn rất dễ bị quy kết rằng chúng thuộc về tính cách. Những biểu hiện như cáu gắt, ít nói, lầm lì… thường được đánh giá là “người khó tính” hơn là “người đang mắc bệnh tâm lý”.

Có không chỉ một mà là rất nhiều những hội chứng bệnh tâm lý, nhưng điểm chung giữa chúng đều là những biểu hiện ngại giao tiếp hay nói cách khác là những hành động khiến người khác ngần ngại đến gần họ, thay vì muốn chia sẻ hay giúp đỡ.

Đó chính là vách ngăn thứ hai, khiến thế giới thực cũng như thế giới nội tâm của những người đang bất ổn tâm lý ngày càng thu hẹp lại và tối tăm hơn.

Giá như có thể nhận ra sớm hơn một cơn cảm lạnh trong tâm trí

Tôi còn nhớ rõ, rất rõ câu nói đầu tiên mà tôi được nghe khi bước chân vào căn phòng khám bệnh tại Viện sức khỏe tâm thần Bạch Mai: “Khi tự bản thân nhận ra và đồng ý đến đây chữa trị là đã khỏi bệnh được 50% rồi.”

Nhưng điều đầu tiên là phải “nhận ra”.

Oái oăm thay, căn bệnh mà chúng ta đang nói đến, chẳng nhìn rõ bằng mắt thường. Nó dễ che giấu và cũng rất dễ giả vờ. Giả vờ rằng mình đang ổn.

Cứ khi nào xảy ra một vụ việc đau lòng, chúng ta mới lại giật mình nhận ra, không phải cứ nằm liệt giường mới là ở trong giai đoạn cuối của một căn bệnh trầm trọng. Và những người xung quanh lại ước: “Giá như nhận ra sớm hơn…”

Tôi không biết nên kết thúc những dòng viết này như thế nào, có lẽ bởi vì tôi cũng đang ước “giá như…”

• Bâng khuâng khoảnh khắc giao mùa
• “Fall in love with cây”: Trồng một cây nhài sẽ mang đến cho bạn điều gì?

1. Vincent Van Gogh

Vincent Van Gogh (1853-1890) là họa sĩ thiên tài người Hà Lan nổi tiếng với các bức tranh phong cảnh, tĩnh vật và chân dung tự họa. Ông là ví dụ nổi tiếng nhất về nghệ sĩ mắc bệnh tâm lý từ trước đến nay. Van Gogh đã phải chịu đựng chứng lo âu và trầm cảm trong suốt cuộc đời ngắn ngủi của mình, và ông từng viết, “Tôi đặt cả trái tim và tâm hồn mình vào công việc của mình, và mất trí trong quá trình này”.

Cái chết của ông vào năm 1890 thường được chấp nhận là một vụ tự sát. Có nhiều giả thuyết được đặt ra về các bệnh tâm lý mà ông mắc phải như động kinh, rối loạn lưỡng cực, rối loạn nhân cách ranh giới, rối loạn chuyển hóa porphyrin từng đợt cấp tính, nhiễm độc chì, bệnh Ménière, tâm thần phân liệt, rối loạn phân liệt, rối loạn sử dụng chất kích thích, rối loạn tự gây thương tích và rối loạn lo âu.

Sau khi qua đời, Van Gogh được biết đến nhiều hơn và ngày nay được coi là một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng nhất trong lịch sử nghệ thuật phương Tây. Tác phẩm của ông với những nét vẽ và màu sắc đậm nét không chỉ cho thấy một trí óc bị hành hạ bởi bệnh tật mà còn cho thấy tài năng kiệt xuất.

Van Gogh đã có một thời gian sống trong bệnh viện tâm thần, tại đó ông đã tạo ra các kiệt tác như bức tranh Đêm đầy sao và nhiều bức chân dung tự họa nổi tiếng của mình. Một số chuyên gia tin rằng Van Gogh cũng bị quá liều xanthophyll và điều đó ảnh hưởng đến nghệ thuật của ông, vì ông có thể nhìn thấy nhiều màu vàng hơn, tăng cường màu vàng trong các bức tranh của mình.

2. Edvard Munch

Danh họa người Na Uy, Edvard Munch (1863-1944), tác giả của bức tranh “Tiếng thét” nổi tiếng, một trong những tượng đài của trường phái biểu hiện, đã từng viết: “Tôi không thể giũ bỏ những bệnh tật của mình, bởi nhiều điều trong tâm hồn nghệ thuật của tôi chỉ nhờ những chứng bệnh ấy mà tồn tại.”

Nguyên nhân gây ra các vấn đề về tâm thần của Edvard Munch chính là hoàn cảnh gia đình. Mẹ và một em gái của ông đã mất vì bệnh lao khi ông còn rất trẻ, còn cha bị trầm cảm. Một người chị em gái khác của ông cũng mắc chứng tâm thần phân liệt. Đến năm 1908 Munch đã suy sụp tinh thần và chứng nghiện rượu càng làm bệnh tình của ông nặng hơn. Ông được đưa vào điều trị tại một trung tâm sức khỏe tâm thần tại Đan Mạch.

Bên cạnh những căn bệnh tâm lý, danh họa này còn phải trải qua nhiều khó khăn khác. Năm 1937, các tác phẩm của ông bị chính quyền độc tài chiếm đoạt và kết tội là “Nghệ thuật suy đồi”. Edvard Munch đã viết rằng “Bệnh tật, sự điên rồ, và cái chết là những thiên thần đen tối trông giữ cho cái cũi của tôi.”

Ông đã được chẩn đoán mắc chứng suy nhược thần kinh, một bệnh lý có liên quan đến chứng loạn thần và rối loạn lo âu về sức khỏe. Điểm đặc trưng dễ nhận thấy trong tranh vẽ của ông là cảm giác tuyệt vọng và đau khổ khôn cùng, với các nét vẽ và màu sắc thường thể hiện trạng thái tâm lý của chính tác giả.

3. Louis Waine

Louis Wain (1860-1939) là một họa sĩ người Anh, nổi tiếng với những bức tranh vẽ mèo theo hướng nhân hóa. Mặc dù ngày nay còn ít người nhớ tới nhưng Louis Wain từng rất nổi tiếng hồi đầu thế kỷ 20. Sau này ông thường bị coi là sa sút “thảm hại” do sức khỏe tâm thần, bằng chứng là sự thay đổi rõ rệt về phong cách nghệ thuật.

Những chú mèo trong tranh của Wain có đôi mắt to tròn, thường tham gia các hoạt động xã hội như vui chơi hay hẹn hò. Ban đầu chúng được Wain vẽ ra chỉ để làm vui lòng người vợ, mặc dù lúc đó ông đã gây dựng được tên tuổi đối với công chúng. Bất hạnh thay, chỉ một thời gian ngắn sau khi kết hôn, người vợ mà ông yêu thương đã qua đời vì ung thư.

Sự ra đi của người vợ dẫn đến đau buồn và tuyệt vọng cùng cực trong suốt cuộc đời vị họa sĩ này. Ở tuổi 57, ông được chẩn đoán mắc chứng tâm thần phân liệt, một căn bệnh không những tác động lên tư duy mà còn ảnh hưởng đến hành vi của con người. Wain bắt đầu hành xử hung bạo và phải sống trong các viện tâm thần suốt 15 năm cuối đời.

Không chỉ tính cách bị ảnh hưởng bởi bệnh tật, mà các bức tranh của Louis Wain cũng dần dần thay đổi phong cách khác với ban đầu. Những chú mèo tươi cười và hạnh phúc dần chuyển sang phong cách khác: Hình khối và sặc sỡ. Hầu hết các bức tranh mang dấu ấn ảo giác này được vẽ trong thời gian Wain ở Bệnh viện Napsbury, cũng là nơi ông qua đời.

4. Francisco de Goya

Francisco de Goya (1746-1828) được coi là nghệ sĩ Tây Ban Nha quan trọng nhất ở cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19. Các bức tranh, bản vẽ và điêu khắc của ông phản ánh những biến động lịch sử đương thời và ảnh hưởng đến các họa sĩ tên tuổi trong thế kỷ 19 và 20.

Vào năm 46 tuổi, Goya bị mất thính giác và bị bệnh nặng chưa được chẩn đoán vào thời đó. Việc ông bị điếc có một số cách lý giải, chẳng hạn như do bệnh giang mai hoặc nhiễm độc chì. Tuy nhiên cũng có dấu hiệu rối loạn tâm thần khiến sự nghiệp nghệ thuật của ông bị ảnh hưởng. Ngày nay nhiều người suy đoán rằng Goya đã mắc phải “Hội chứng Susac”, một tình trạng gây mất thính lực và thị lực, ngoài ra còn ảnh hưởng đến não và thăng bằng.

Ảo giác và mê sảng cũng thường xuyên xảy ra trong giai đoạn bệnh nặng nhất của Francisco de Goya. Các yếu tố bên ngoài như Chiến tranh Napoléon cũng có tác động rất mạnh. Trong các tác phẩm của mình, Goya thường khắc họa nỗi sầu muộn của con người, những bức tranh miêu tả nỗi đau khổ ngày càng xuất hiện nhiều hơn.

5. Mark Rothko

Mark Rothko (1903-1970), là một họa sĩ tranh trừu tượng người Mỹ. Ông bị trầm cảm từng đợt và nghiện rượu nặng. Tận mắt chiêm ngưỡng những màu sắc rung động trong các bức tranh khổ lớn của Rothko tại bảo tàng là một trải nghiệm mang cảm giác huyền bí mà bạn không nên bỏ qua.

Đầu năm 1968, Rothko được chẩn đoán mắc chứng phình động mạch chủ nhẹ. Ông bỏ qua lời khuyên của bác sĩ và tiếp tục uống rượu, hút thuốc và lối sống không lành mạnh. Bạn của ông là nhà phê bình nghệ thuật Dore Ashton lúc đó đã nói rằng Rothko “rất lo lắng, gầy gò, bồn chồn”.

Ngày 25/02/1970, trợ lý của Rothko phát hiện ông nằm chết trên sàn nhà bếp với đầy máu. Ông đã dùng quá liều thuốc an thần và dùng lưỡi dao cạo cắt một động mạch ở tay phải. Không có thư tuyệt mệnh. Đến nay Mark Rothko vẫn được coi là một trong những họa sĩ trừu tượng hiện đại có ảnh hưởng nhất.

6. Yannoulis Chalepas

Yannoulis Chalepas (1851–1938) là nhà điêu khắc và là một nhân vật quan trọng của nghệ thuật Hy Lạp hiện đại. Năm 1878, Chalepas bị suy nhược thần kinh đến nỗi tự phá hủy một số tác phẩm điêu khắc của mình và cố tự sát vài lần. Tình trạng ngày càng tồi tệ hơn và từ ngày 11/7/1888 đến ngày 6/6/1902, ông được đưa vào Bệnh viện Tâm thần Corfu.

Năm 1901 cha ông qua đời và năm sau đó mẹ ông đến Corfu đưa ông đến Tinos. Sau khi trở về, Chalepas sống dưới sự giám sát nghiêm ngặt của mẹ, người cho rằng điêu khắc chính là nguyên nhân gây nên bệnh tật của con trai mình và do đó ngăn cản ông tạc tượng, phá hủy mọi thứ ông tạo ra.

Chalepas bắt đầu sự nghiệp nghệ thuật của mình một cách tương đối lặng lẽ và thậm chí còn mở một xưởng may ở Athens sau khi học ở Munich. Tuy nhiên, vào khoảng năm 1878, ông bắt đầu xuất hiện những triệu chứng đầu tiên của bệnh tâm thần. 10 năm sau ông được chẩn đoán mắc chứng mất trí nhớ khi mới 36 tuổi.

Mẹ của Chalepas tin rằng nghệ thuật thực sự có liên quan tới bệnh của con trai mình, vì vậy bà đã cố gắng không cho ông điêu khắc. Chỉ sau khi bà qua đời năm 1916, ông mới thực sự trở lại làm việc. Các nhà nghiên cứu cho rằng trong giai đoạn này ông bắt đầu tạo ra các tác phẩm điêu khắc tự do hơn và không quá gò bó bởi những lý tưởng tân cổ điển.

Căn bệnh tâm thần mà Chalepas mắc phải không ảnh hưởng trực tiếp đến phong cách của ông, nhưng đã lấy đi của ông vài thập kỷ không có tác phẩm nào được tạo ra hoặc chúng bị phá hủy ngay sau khi ra đời.

7. Michelangelo Buonarroti

Tên đầy đủ của ông là Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (1475-1564), thường được gọi là Michelangelo, là một họa sĩ, nhà điêu khắc, kiến trúc sư, nhà thơ và kỹ sư thời kỳ Phục hưng ở nước Ý. Các bức tranh và tác phẩm điêu khắc của Michelangelo nằm trong số những tác phẩm đẹp nhất trên thế giới và hầu như ai cũng muốn một lần đến Ý để xem tác phẩm của ông.

Michelangelo đã tạo ra một lượng lớn tác phẩm với các chi tiết vô cùng tỉ mỉ, khiến một số nhà sử học nghệ thuật suy đoán rằng ông mắc chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Ông cũng bị trầm cảm và lo lắng, khép mình với thế giới trong nhiều ngày liền để làm việc, quên cả ăn hoặc thay quần áo.

Trong một bức thư gửi cho cha mình, Michelangelo viết: “Con sống trong một cuộc sống khốn khổ và không nghĩ đến cuộc sống cũng như danh dự – đó là của thế giới này; Con sống mệt mỏi bởi những lao động tuyệt vời và bị bủa vây bởi hàng ngàn nỗi lo lắng. Và như vậy, con đã sống mười lăm năm nay và chưa bao giờ có được hạnh phúc bằng một giờ.”

Những người yêu nghệ thuật đến ngày nay vẫn cảm thấy biết ơn sâu sắc rằng Michelangelo và những nghệ sĩ đại tài khác đã kiên trì bất chấp bệnh tật để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật để đời.

Những chủ đề xoay quanh các bệnh lý tâm thần và nghệ thuật thường được bàn luận rất nhiều, đặc biệt là trong những năm gần đây. Rất nhiều người đã phải sống chung với bệnh tâm thần và ngay cả những nhân vật nổi tiếng cũng vậy.

Hãy để lại suy nghĩ dưới phần bình luận và theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều tin tức thú vị.

Đọc thêm những bài viết khác tại đây:

• Rối loạn tâm lý tuổi dậy thì ? Tưởng không hại mà thực ra hại không tưởng
• Trầm cảm không chỉ là “tâm bệnh” – 6 triệu chứng rõ ràng của cơ thể cho thấy tác hại của trầm cảm
• 10 hội chứng tâm lý kỳ lạ mà có thật, bạn có đang mắc phải không?

Hội chứng Stendhal

Đây là một hội chứng khá kì lạ và buồn cười, tuy nhiên nếu cực đoan nó cũng có thể gây ra hậu quả không mong muốn. Hội chứng này xảy ra ở những người bị choáng ngợp, hoảng loạn, ngẩn ngơ quá mức khi nhìn thấy quá nhiều những cảnh đẹp, những tác phẩm nghệ thuật xuất sắc cùng một lúc.

Hội chứng này được đặt theo bút danh của một nhà văn người Pháp – người đã phát hiện ra nó vào thế kỷ 19. Những người dễ mắc phải hội chứng này thường giàu tình cảm, nhạy cảm với mọi thứ xung quanh và còn độc thân. Tỉ lệ mắc hội chứng này ở nữ giới cũng cao hơn nam giới, và tỉ lệ này cũng cao hơn ở những người từng điều trị các bệnh liên quan đến rối loạn cảm xúc hoặc tâm thần

Hội chứng Alice ở xứ sở thần tiên

Một cái tên dễ thương như câu chuyện cổ tích, tuy nhiên những người mắc chứng này sẽ bị rối loạn trong việc nhận thức mọi thứ xung quanh, đặc biệt là về không gian và thời gian. Họ luôn có cảm giác sợ hãi trước mọi thứ vì có ảo giác chúng to hơn hoặc nhỏ hơn một cách bất thường. Đặc biệt, những người này cũng có thể cảm thấy bản thân họ hoặc các bộ phận trên cơ thể có kích thước bất thường.

Hội chứng này thường xảy ra ở trẻ em, đặc biệt ở độ tuổi từ 5-10, có thể tự khỏi khi lớn lên và không để lại di chứng gì. Nguyên nhân vẫn chưa được làm rõ, nhưng các bác sĩ nhận thấy nó thường xảy ra ở trẻ em bị u não, tâm thần hoặc đã điều trị với thuốc kháng sinh.

Hội chứng thây ma

Hội chứng thây ma (hay Hội chứng Cotard) là một dạng rối loạn tâm thần, dùng để chỉ những người luôn có ảo giác họ đã chết và không còn tồn tại trên cõi đời nữa. Một số người lại có cảm giác cơ thể họ đang bị thối rữa từ từ hoặc mất đi một vài cơ quan nội tạng, từ đó dẫn đến một vài hậu quả nghiêm trọng như chế độ sinh hoạt bị đảo lộn, chán đời, thậm chí người bệnh không ăn uống và ngủ nghỉ đúng thời gian, vì họ cho rằng chăm sóc một người đã chết là vô ích và tốn thời gian.

Loại bệnh này cho thấy sự phát triển không đầy đủ của bộ máy tâm thần kết hợp với các biểu hiện của triệu chứng trầm cảm. Bệnh chỉ gặp ở chưa đến 1% dân số thế giới nhưng để lại hậu quả nặng nề và dễ dàng huỷ hoại đi ý chí sinh tồn của một con người. Nếu cực đoan, người bệnh có thể sẽ cố tìm cách tự tử để thoát khỏi “sự sống tạm bợ”.

Hội chứng bàn tay vô chủ

Đây là một hiện tượng do sự tổn thương não bộ hoặc rối loạn điều khiển thần kinh gây nên. Những người mắc bệnh này sẽ không thể điều khiển được một trong số các chi của họ. Nghĩa là, họ nghĩ một đằng và tay họ làm một nẻo. Hơn thế, “bàn tay vô chủ” này đôi khi còn thực hiện những hành động gây tổn thương đến người bệnh như cào cấu chính bản thân mình.

Loại bệnh này vô cùng hiếm gặp, tuy nhiên tuỳ từng trường hợp mà có thể để lại những hậu quả nặng nề. Nhiều người bệnh cho biết họ rất tức giận với “bàn tay vô chủ” trên cơ thể mình và thường xuyên phải chiến đấu với nó nếu không sẽ bị chính tay mình làm bị thương. Bên cạnh đó, một bộ phận ít hơn lại nói rằng họ có thể trung hoà được bàn tay này và chung sống hoà bình với nó.

Hội chứng sợ giấy

Nghe cái tên có lẽ ai cũng cảm thấy buồn cười, tuy nhiên hội chứng này là có thật. Người bệnh có nỗi sợ cực đoan với giấy và không bao giờ dám chạm vào giấy hoặc tất cả các đồ vật có hình dạng giống tờ giấy. Họ luôn cảm giác giấy có thể khiến họ bị đau, chảy máu hoặc doạ nạt khiến họ sợ hãi. Nếu tiêu cực hơn nữa, những người này có thể tức giận và muốn bùng nổ, có những hành vi bạo lực mỗi khi người khác nhắc đến giấy.

Hội chứng Zoanthropy

Đây là một tình trạng hiếm gặp và những người mắc phải sẽ có ảo giác bản thân là một loại động vật như bò, gà… và có những hành động giống như loài vật đó. Sau khi trải qua một biến cố như một cơn sốc hay cơn động kinh, họ sẽ trở lại bình thường và không nhớ những việc mình đã làm trước đó. Nguyên nhân gây ra hội chứng này vẫn chưa được làm rõ, nhưng các chuyên gia nhận định có liên quan đến biểu hiện tâm thần tiềm ẩn.

Hội chứng rối loạn nhận diện

Hội chứng rối loạn nhận diện (Hội chứng Capgras) dùng để chỉ những người luôn nghĩ rằng mọi người xung quanh không phải là chính họ và buộc tội những người đó là kẻ mạo danh. Ví dụ như khi nhìn thấy bạn, họ sẽ rơi vào trạng thái khủng hoảng kích động, nói rằng bạn là kẻ giả mạo và đã cướp đi con người thật của chính bạn lúc trước. Hiện tượng này có nguyên nhân từ các tổn thương bên trong não bộ, dẫn tới bệnh nhân không thể nhận diện được người thân của họ.

Hội chứng loạn thần giả bệnh

Người mắc chứng này cho rằng bản thân họ bị bệnh và tin tưởng tuyệt đối vào điều đó, trong khi sự thực là không phải. Họ cũng bắt mọi người xung quanh phải tin rằng loại bệnh họ đang mắc phải là có thật, đôi khi họ còn nói dối với bác sĩ về các triệu chứng hoặc tự làm bản thân bị thương để được mọi người tin rằng mình đang mắc bệnh. Nguyên nhân có thể do chấn thương tâm lý, bị lạm dụng, bỏ rơi… khiến họ thực hiện những hành vi tự thương tổn bản thân để lôi kéo sự thương hại của người khác.

Hội chứng đầu nổ tung

Hội chứng này dù kì lạ nhưng lại khá phổ biến. Người mắc phải sẽ có cảm giác nghe thấy tiếng nổ hoặc tiếng chuông rất to trong đầu, đặc biệt khi chuẩn bị đi ngủ. Tần số biểu hiện tuỳ thuộc vào từng người, có người chỉ bị một lần trong đời, nhưng có những người sẽ dính phải vài lần mỗi đêm, gây mất ngủ và tâm lý bực tức, khó chịu. Các chuyên gia nhận định hiện tượng này có lẽ là hậu quả của chứng đói ngủ hoặc các cơn động kinh.

Hội chứng Hikikomori

Cái tên mang tiếng Nhật tuy hơi lạ – nhưng chắc chắn đây là bệnh lý rất phổ biến trong cuộc sống ngày nay. Đây là hội chứng của những người tự giam mình trong nhà – nghĩa là họ sẽ không đi đâu cả và cũng có tâm lý chán ghét việc giao tiếp với mọi người. Những người này thường xuyên ở trong phòng và thực hiện tất cả mọi hoạt động sống của họ trong một không gian kín.

Hội chứng này còn được gọi là “căn bệnh hiện đại”. Sự phát triển của công nghệ thông tin đã làm chất lượng cuộc sống thực tế giảm xuống. Các bạn trẻ ngày nay ít nhiều đều có triệu chứng của căn bệnh này – giam mình trong thế giới ảo, ngại giao tiếp, ngại các vận động ngoài trời, lười lao động. Việc này rất dễ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng nếu không có sự điều chỉnh phù hợp.

Bạn có thể tham khảo thêm các bài viết cùng chủ đề trên BlogAnChoi:

• 5 triệu chứng trầm cảm cần được phát hiện và điều trị trước khi quá muộn
• 8 điều cần biết về chứng rối loạn tự kỷ ở trẻ nhỏ

Trên đây là top 10 các hội chứng tâm lý hiếm gặp và có vẻ hơi kì lạ nhưng đang thật sự diễn ra trong một bộ phận người trên thế giới. Những hội chứng này đôi khi sẽ bị coi là trò đùa và bị coi thường về mức độ nghiêm trọng của nó, từ đó có thể dẫn đến hậu quả khôn lường nếu không có sự điều trị hợp lý.

1. Nguyên nhân gây ra PTSD

PTSD (Post Traumatic Stress Disorder, tức rối loạn căng thẳng sau sang chấn) được gây ra bởi rất nhiều lý do và nguyên nhân có thể khôn lường nếu không được điều trị kịp thời. Chứng rối loạn căng thẳng này có thể xuất hiện nếu người bệnh:

• Trải qua sự kiện đau thương như là sự ra đi của người thân
• Trải qua sự kiện kinh hoàng như bạo lực gia đình, chiến tranh
• Bị xâm hại tình dục
• Trải qua sự kiện tai nạn
• Trẻ em/ người lớn từng bị gia đình bỏ rơi, hắt hủi

  

2. Triệu chứng của PTSD

Những triệu chứng này đều sẽ gây ra những phản ứng và thói quen về dài lâu có thể ảnh hưởng đến cuộc sống cũng như gián đoạn những hoạt động bình thường của người mắc bệnh bao gồm sốc, giận dữ, căng thẳng và sợ hãi. Tất cả những phải ứng này đều rất bình thường trong 1-3 tháng đầu sau khi những sự kiện nêu trên được xảy ra.

Nếu sau khoảng 3 tháng người bị ảnh hưởng vẫn có những phản ứng như trên thì cần đến gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Sau đây sẽ là chi tiết về những triệu chứng của bệnh:

Có dấu hiệu hồi tưởng

Không chỉ là những suy nghĩ về sự kiện gây sang chấn mà còn bao gồm cả ảo giác, ác mộng và những biểu tượng làm người bệnh liên tưởng hoặc nhớ đến sự kiện đó.

Nhạy cảm với môi trường xung quanh

Người bệnh lúc này sẽ dần mất đi hứng thú với những sở thích và thờ ơ với những hoạt động hàng ngày của họ. Kèm theo đó là những cơn mất ngủ liên miên, tức giận, cáu gắt, mất tập trung, dễ giật mình và tăng huyết áp.

Rối loạn nhận thức

Đối với những người bị rối loạn căng thẳng một thời gian dài sẽ có thể ảnh hướng đến nhận thức của người mắc bệnh này. Đối với trẻ nhỏ, PTSD có thể gây chậm phát triển nhận thức và phản xạ.

3. Phương pháp trị liệu

Hiện nay ở Việt Nam những dịch vụ điều trị các bệnh tâm lý còn khá ít và cũng rất đắt, hơn thế nữa cũng chưa được phổ biến nên sẽ rất khó khăn để chẩn đoán và trị liệu. Ngoài uống thuốc, hiện nay có khá nhiều cách và đa dạng hình thức tâm lý trị liệu được áp dụng cho những người có triệu chứng PTSD.

1. Phương pháp nhận thức hành vi (Cognitive behavioral therapy)

• Học cách nhận thức bản thân
• Thay đổi tư duy để tránh cảm xúc và hành vi tiêu cực

2. Liệu pháp tiếp xúc dài hạn (Prolonged exposure therapy)

Cho người bệnh tiếp xúc với đồ vật hoặc tình huống gây ra lo lắng trong môi trường được kiểm soát. Điều này giúp người bệnh trở nên thoải mái hơn khi tiếp xúc nhiều với những trường hợp gây ra lo lắng.

3. Tâm động học (Psychodynamic therapy)

Giúp người bệnh nhận ra giá trị của bản thân và cảm xúc khi sự kiện được xảy ra.

4. Liệu pháp gia đình (Family therapy)

Tất cả thành viên trong gia đình sẽ tham gia vì người mắc PTSD có thể ảnh hưởng tới những thành viên khác trong gia đình.

5. Giải mẫn cảm bằng cử động nhãn cầu và tái nhận thức (Eye movement desensitization and reprocessing – EMDR)

Phương pháp giúp người bệnh giảm bớt lo âu, căng thẳng liên quan đến những sự kiện, ký ức gây ra PTSD. Hiện nay phương pháp này được áp dụng rất nhiều để điều trị ám ảnh và các rối loạn khác.

PTSD là một bệnh tâm lý nghiêm trọng nếu không được phát hiện và chữa trị sớm vì nó có thể gây ảnh hướng đến cuộc sống đời thường của người mắc phải. Thường xuyên tập thể dục và duy trì chế độ ăn uống cũng như nghỉ ngơi sẽ giảm đáng kể những bệnh tâm lý có thể xảy ra với bạn. Bạn hãy tham khảo thêm video dưới đây để hiểu rõ về PTSD hơn nhé:

Mời bạn đọc tiếp những bài viết bổ ích khác trong chuyên mục Sức khỏe của BlogAnChoi:

• 8 dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang bị thiếu sắt mà bạn cần biết
• 8 thói quen bạn nên bỏ nếu muốn kiểm soát đường huyết một cách tối ưu

Hãy đón xem nhiều thông tin thú vị được BlogAnChoi cập nhật mỗi ngày bạn nhé!