Chất sắt có vai trò gì?

Sắt đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các tế bào hồng cầu vận chuyển các phân tử oxy đi khắp cơ thể. Sắt cũng cần thiết để chuyển hóa các chất dinh dưỡng chúng ta ăn vào và biến chúng thành năng lượng. Hơn nữa, nó góp phần vào việc truyền các tín hiệu thần kinh đến và đi từ não.

Thiếu máu thiếu sắt ảnh hưởng thế nào tới sức khỏe?

Mặc dù nhìn chung bạn sẽ nhận được đủ chất sắt từ thực phẩm ăn vào hàng ngày, nhưng đôi khi bạn có thể bị thiếu sắt. Điều này thường xảy ra khi mang thai hoặc kinh nguyệt ra nhiều.

Có một số nhóm đối tượng dễ bị thiếu sắt, bao gồm trẻ sinh non, trẻ nhỏ, thiếu nữ và những người mắc bệnh đặc biệt như suy tim, bệnh Crohn, bệnh celiac (không dung nạp gluten) hoặc viêm loét đại tràng. Thuốc bổ sung sắt cũng thường được kê đơn cho phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ để giúp ngăn ngừa bệnh thiếu máu.

Lợi ích sức khỏe của việc bổ sung sắt

Thuốc bổ sung sắt được sử dụng để điều trị thiếu sắt và bệnh thiếu máu thiếu sắt. Chúng thường không được sử dụng để điều trị các dạng thiếu máu khác (chẳng hạn như thiếu máu do thiếu vitamin, thiếu máu tán huyết, thiếu máu bất sản hoặc thiếu máu của bệnh mãn tính) nếu nguyên nhân không phải do thiếu sắt. Phản ứng của cơ thể với các chất bổ sung sắt đường uống có thể khác nhau tùy theo nguyên nhân gây thiếu sắt.

Ngăn ngừa và điều trị thiếu sắt

Thiếu sắt (Iron-deficiency hoặc sideropenia), là tình trạng cơ thể bạn thiếu chất sắt cần thiết để duy trì chức năng bình thường. Thiếu sắt khá phổ biến ở các nước đang phát triển, với hơn 1/4 dân số có thể bị ảnh hưởng (chủ yếu là do nghèo đói và thiếu dinh dưỡng), mặc dù ít phổ biến hơn ở các nước phát triển nhưng vẫn có xảy ra.

Thiếu sắt cũng có thể xảy ra do những thay đổi sinh lý khiến cơ thể sử dụng chất sắt nhiều hơn mức nạp vào. Ví dụ như thiếu sắt có thể xảy ra ở trẻ em do cơ thể chúng phát triển quá nhanh, hay nhu cầu sắt của nữ giới bắt đầu từ tuổi vị thành niên sẽ tăng lên do chu kỳ kinh nguyệt hàng tháng.

Dù nguyên nhân là gì, thiếu sắt có thể dẫn đến thiếu máu nếu không được điều trị. Thuốc bổ sung sắt không chỉ được dùng để bù lại sự thiếu hụt chất sắt mà còn ngăn ngừa xảy ra tình trạng thiếu sắt sau này.

Thiếu máu do thiếu sắt và những biến chứng nguy hiểm:

Chất bổ sung sắt thường được sử dụng ở những người có nguy cơ cao bị thiếu sắt, bao gồm phụ nữ mang thai, người đang chạy thận hoặc những người bị bệnh viêm ruột hoặc bệnh tuyến giáp. Ở những đối tượng này, bổ sung sắt giúp ngăn ngừa hoặc điều trị nhiều triệu chứng phổ biến của thiếu sắt như:

• Mệt mỏi
• Yếu sức
• Chóng mặt
• Tim đập loạn nhịp
• Da nhợt nhạt
• Rụng tóc
• Móng tay giòn hoặc có rãnh
• Vết loét ở khóe miệng
• Đau lưỡi
• Co giật
• Cáu gắt
• Nhiễm trùng thường xuyên
• Hội chứng chân không yên

Điều trị bệnh thiếu máu thiếu sắt

Khi được sử dụng để điều trị bệnh thiếu máu thiếu sắt, các chất bổ sung sắt thường có hiệu quả và được dung nạp tốt nhưng một số trường hợp có thể gặp tác dụng phụ hoặc khó dung nạp.

Theo một đánh giá năm 2015 tổng hợp các nghiên cứu trên Tạp chí Y học Mỹ, có tới 27% người bị thiếu máu thiếu sắt sẽ không đáp ứng với việc bổ sung sắt bằng đường uống. Nói chung, phụ nữ bị thiếu máu sau sinh là những người có đáp ứng tốt nhất. Những người bị chảy máu kinh nguyệt nhiều hoặc những người bị thiếu máu do đường tiêu hóa có đáp ứng vừa phải. Tất cả những trường hợp còn lại thì đều thuộc nhóm không đáp ứng với thuốc.

Nếu chất bổ sung sắt không có hiệu quả, bệnh nhân có thể phải cần đến liệu pháp truyền sắt qua đường tĩnh mạch hoặc truyền máu.

Tác dụng phụ của việc bổ sung sắt có thể xảy ra

Thuốc bổ sung sắt nói chung là an toàn và được dung nạp tốt nếu dùng đúng liều lượng. Các thuốc này có thể gây ra tác dụng phụ ở một số người, bao gồm đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, ngất xỉu và nôn mửa. Phân sẫm màu cũng là hiện tượng rất phổ biến. Việc bổ sung thêm thực phẩm trong quá trình sử dụng thuốc thường có thể giúp giảm bớt nhiều triệu chứng khó chịu.

Bổ sung sắt có thể gây táo bón khi mang thai. Thêm chất xơ vào chế độ ăn uống hoặc sử dụng thuốc làm mềm phân thường giảm bớt được vấn đề này. Để giảm nguy cơ gây ra tác dụng phụ, hãy bắt đầu dùng với liều thấp và tăng dần liều khi cơ thể đã quen với lượng thuốc dung nạp được.

Uống quá nhiều thuốc sắt có thể dẫn đến tình trạng dư thừa sắt. Lượng sắt dư thừa trong máu có thể gây độc cho gan, tim, tuyến tụy và cũng có thể làm hại các khớp.

Liều lượng sắt quá cao có thể dẫn đến ngộ độc. Cho dù chỉ dùng duy nhất một liều cao (từ 60 mg sắt trở lên cho 1 kg trọng lượng cơ thể) cũng có thể dẫn đến tử vong. Các triệu chứng của ngộ độc sắt thường biểu hiện rõ trong vòng 6 đến 24 giờ sau khi dùng một liều, có thể bao gồm nôn mửa dữ dội, tiêu chảy, đau bụng, đôi khi kèm theo nôn ra máu hoặc phân có máu (đặc biệt là ở trẻ em).

Thừa sắt ảnh hưởng như thế nào đến cơ thể?

Tương tác thuốc

Uống bổ sung thuốc sắt có chứa từ 25 mg sắt nguyên tố trở lên có thể ảnh hưởng đến sự hấp thu kẽm và dẫn đến thiếu kẽm (“sắt nguyên tố” khác với liều bổ sung sắt, hãy kiểm tra thông tin sản phẩm hoặc trao đổi với bác sĩ để biết thêm chi tiết).

Chất bổ sung sắt cũng có thể tương tác với những loại thuốc sau:

• Levodopa được sử dụng để điều trị bệnh Parkinson
• Thuốc ức chế bơm proton điều trị viêm loét dạ dày, bao gồm Prevacid (lansoprazole) và Prilosec (omeprazole)
• Levothyroxine được sử dụng để điều trị bệnh tuyến giáp

Trong một số trường hợp, để tránh việc mất tác dụng của thuốc, bạn nên uống các liều cách nhau 2 giờ. Trong các trường hợp khác, có thể cần điều chỉnh liều. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ nếu bạn có ý định sử dụng chất bổ sung sắt hoặc bất kỳ loại thuốc mãn tính nào khác.

Liều lượng thuốc bổ sung sắt

Thuốc bổ sung sắt thường được bào chế dưới dạng viên nén hoặc viên nang. Liều lượng thuốc có thể thay đổi dựa trên mức độ thiếu sắt của từng người cũng như nguyên nhân cơ bản. Bác sĩ sẽ tính liều lượng dựa vào nhu cầu sắt theo tuổi, giới tính và tình trạng mang thai, cụ thể như sau:

• Trẻ sơ sinh đến 6 tháng tuổi: 0,27 mg/ngày
• Từ 7 đến 12 tháng: 11 mg/ngày
• 1 đến 3 tuổi: 7 mg/ngày
• 4 đến 8 tuổi: 10 mg/ngày
• 9 đến 14 tuổi: 8 mg/ngày
• Nam từ 14 đến 18 tuổi: 11 mg/ngày
• Nữ từ 14 đến 18 tuổi: 15 mg/ngày
• Nam giới từ 19 đến 50 tuổi: 8 mg/ngày
• Phụ nữ từ 19 đến 50 tuổi: 18 mg/ngày
• Phụ nữ mang thai từ 14 đến 18 tuổi: 27 mg/ngày
• Phụ nữ cho con bú từ 14 đến 18 tuổi: 10 mg/ngày
• Phụ nữ mang thai từ 19 đến 50 tuổi: 27 mg/ngày
• Phụ nữ cho con bú từ 19 đến 50 tuổi: 9 mg/ngày

Nên uống thuốc với một cốc nước lọc hoặc nước cam. Vitamin C trong nước cam được cho là giúp tăng cường hấp thu sắt. Nước giúp hòa tan sắt để cơ thể hấp thụ tốt hơn.

Khi uống thuốc sắt để điều trị bệnh thiếu máu thiếu sắt, thời gian điều trị có thể kéo dài đến 6 tháng. Người bệnh cần tiếp tục điều trị ngay cả khi đã cảm thấy khỏe hơn và không còn các triệu chứng.

Chất bổ sung sắt có thể bị phân hủy khi tiếp xúc với nhiệt độ quá cao và tia cực tím. Để tránh điều đó, hãy giữ thuốc sắt trong hộp chứa tránh được ánh sáng và bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát. Luôn kiểm tra hạn sử dụng và loại bỏ những thuốc đã hết hạn, đổi màu hoặc hư hỏng.

Nên uống bổ sung sắt vào thời điểm nào trong ngày?

Sắt được hấp thụ tốt nhất khi uống lúc đói. Nếu thuốc khó chịu cho dạ dày thì có thể dùng nó cùng với một lượng nhỏ thức ăn, nhưng tránh dùng với thức ăn giàu chất xơ hoặc caffeine.

Thực phẩm nào có hàm lượng sắt cao nhất?

Hầu hết mọi người không cần bổ sung sắt nếu áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng. Thay vì dùng thuốc, hãy bổ sung sắt bằng cách chọn các loại thực phẩm giàu chất sắt cho bữa ăn hằng ngày. Những loại thực phẩm có hàm lượng sắt cao bao gồm:

• Ngũ cốc ăn sáng có bổ sung sắt: 18 mg sắt cho mỗi 128g
• Hàu: 8 mg sắt cho mỗi 85g
• Đậu trắng (đóng hộp): 8 mg sắt cho mỗi 128g
• Sô cô la đen: 7 mg sắt cho mỗi 85g
• Gan bò: 5 mg sắt cho mỗi 85g
• Đậu lăng (nấu chín): 3 mg sắt cho mỗi 64g
• Rau bina (nấu chín): 3 mg sắt cho mỗi 64g
• Đậu phụ: 3 mg sắt cho mỗi 64g
• Đậu thận (đóng hộp): 2 mg sắt cho mỗi 64g
• Cá mòi đóng hộp: 2 mg sắt cho mỗi 64g
• Đậu gà (đóng hộp): 2 mg sắt cho mỗi 64g
• Cà chua hầm: 2 mg sắt cho mỗi 64g
• Thịt bò kho: 2 mg sắt cho mỗi 85g
• Khoai tây nướng: 1 mg sắt cho mỗi củ khoai tây cỡ vừa
• Hạt điều: 1 mg sắt cho mỗi 28g
• Đậu xanh (nấu chín): 1 mg sắt cho mỗi 64g
• Gà nướng: 1 mg sắt cho mỗi 85g

Trên đây là những lợi ích sức khỏe của việc bổ sung sắt và những điều cơ bản về chất sắt mà bạn cần biết. Đừng quên theo dõi BlogAnChoi để cập nhật thêm những thông tin bổ ích về sức khỏe nhé!

Mời bạn xem thêm những bài viết liên quan của BlogAnChoi:

• 5 điều quan trọng cần biết về vắc xin COVID-19 cho phụ nữ mang thai
• Top thực phẩm bổ sung sắt tốt nhất dành cho bà bầu
• Những thực phẩm được ví như mỏ sắt cực kỳ tốt cho người bị bệnh thiếu máu

Trong thời gian mang thai, sức khỏe của người mẹ là vô cùng quan trọng. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, thành phần dinh dưỡng của mẹ là yếu tố quyết định sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, thai phụ thiếu chất sắt là tình trạng rất phổ biến hiện nay. Vậy mẹ bầu thiếu máu nên ăn gì? Hãy cùng BlogAnChoi tìm hiểu nhé!

1. Súp lơ xanh – đáp án hàng đầu cho câu hỏi “mẹ bầu thiếu máu nên ăn gì?”

Súp lơ xanh (hay còn gọi là bông cải xanh) từ lâu đã là thực phẩm tốt cho sức khỏe nhờ hàm lượng dinh dưỡng ấn tượng. Vì vậy, loại rau củ này càng được khuyến khích sử dụng nhiều hơn khi đang trong quá trình mang thai. Cụ thể, súp lơ chứa vitamin A và C, protein, crom, carbohydrate, canxi và đặc biệt là rất nhiều sắt – chất mà mẹ bầu thiếu máu cần.

2. Thịt bò

Các chuyên gia cho biết sắt từ động vật dễ hấp thụ hơn sắt từ thực vật rất nhiều. Nguyên nhân là do sắt động vật chứa heme sắt- một loại chất làm cơ thể dễ hấp thụ hơn. Thịt bò cung cấp cho cơ thể từ 2,5 – 3 mg sắt qua mỗi phần ăn. Thai phụ nên sử dụng phần nạc, tránh phần gân, mỡ.

3. Bí ngô

Bí ngô là một loại thực phẩm chứa rất nhiều dưỡng chất tốt như canxi, protein, vitamin, carotene, amino axit, sắt,… Những thành phần và giá trị dinh dưỡng cao này của bí ngô sẽ giúp được mẹ bầu tránh nguy cơ thiếu máu. Bạn cần chú ý lựa chọn bí ngô chín với hàm lượng canxi, sắt và carotene cao hơn. Bí ngô non chủ yếu cung cấp vitamin C.

4. Lòng đỏ trứng gà

Tương tự với bí ngô, hàm lượng dinh dưỡng trong trứng gà vô cùng dồi dào. Các men, hormone và nhiều vitamin đều có lợi cho sự phát triển của thai nhi cũng như sức khỏe bà bầu. Hầu như các chất dinh dưỡng tập trung chủ yếu ở lòng đỏ như vitamin tan trong nước B1và B6, vitamin tan trong dầu như vitamin A, D và K đều rất tốt cho phụ nữ mang thai.

Bạn có thể xem thêm bài viết “5 thành phần dinh dưỡng của trứng gà giúp bồi bổ sức khỏe cực tốt” tại đây.

5. Chuối

Lượng sắt và khoáng chất khác dồi dào trong chuối là vô cùng hữu ích trong việc hỗ trợ điều trị tình trạng thiếu máu. Ăn chuối đúng cách mang lại nhiều lợi ích về sức khỏe như tốt cho hệ tiêu hóa, trị táo bón và cả bổ sung sắt cho cơ thể.

Bạn có thể tham khảo bài viết “5 nguyên tắc ăn chuối đúng cách mang lại lợi ích không ngờ” tại đây.

6. Cháo bột yến mạch

Cháo bột yến mạch có giá thành tương đối cao, nhưng đi song song là những tác dụng trên cả tuyệt vời với sức khỏe. Cụ thể, yến mạnh dự trữ các chất xơ hòa tan, protein và các vitamin nhóm B, thiamin, riboflavin và B6.

Không chỉ vậy, loại thực phẩm này còn cung cấp sắt, canxi, magie, selen và phốt pho. Có thể thấy, cháo bột yến mạch vừa tốt cho hệ tiêu hóa, vừa cải thiện tình trạng thiếu máu vô cùng hiệu quả.

Tìm mua bột yến mạch tại đây bạn nhé!

7. Các loại hạt

Sử dụng hạt để thay thế bữa ăn sáng hằng ngày sẽ có giúp chống lại tình trạng thiếu máu khi mang thai. Thai phụ có thể lựa chọn các lại hoạt phổ biến và đa dạng trên thị trường như hạnh nhân, hướng dương, hạt bí, óc chó, hạt lanh,…

8. Mật ong

Đừng bỏ lỡ mật ong nếu muốn ngăn ngừa thiếu máu khi đang mang thai nhé. Loại thực phẩm này chưa hàng loạt các khoáng chất tốt cho sức khỏe như kali, canxi, sắt, natri, clo, magie, photpho, iot,… Hãy lồng ghép mật ong vào các món ăn hằng ngày, hiệu quả sẽ rất tuyệt vời.

9. Nước cam

Cam chứa rất nhiều vitamin C, giúp cơ thể hấp thụ sắt đến mức tối đa. Vắt thành nước vừa mang lại lợi ích cho sức khỏe, vừa là thức uống giải khát tuyệt vời cho các thai phụ. Tuy nhiên, bạn chỉ nên dùng cam vào ban ngày để tránh tình trạng mất ngủ vào ban đêm.

10. Nho

Nho chứa rất nhiều đường glucose, can-xi, phốt-pho, sắt, vitamin, amino axit,… Nhờ đó, loại trái cây này sẽ giúp tăng cường, bổ sung máu cho người già và phụ nữ mang thai đang mệt mỏi vì thiếu máu.

Bạn có thể tham khảo thêm các bài viết cùng chủ đề tại đây:

• 8 loại thức ăn bổ máu não giúp cơ thể mạnh khỏe
• Người thiếu máu không nên ăn gì để tránh bệnh tình trầm trọng hơn?
• Thiếu máu ăn hoa quả gì để phục hồi nhanh chóng?
• 5 món ăn chữa thiếu máu từ gan giúp bạn hồi phục sức khỏe

BlogAnChoi hi vọng danh sách 10 thực phẩm trên đã giúp bạn giải quyết vấn đề “mẹ bầu thiếu máu nên ăn gì?”. Hãy ghi chú và bổ sung vào thực đơn cho các thai phụ để tăng cường sức khỏe trong thời gian mang thai. Đừng quên chia sẻ bài viết của BlogAnChoi để gia đình, người thân và bạn bè có thể cập nhật những thông tin hữu ích này nhé!