Nguyên nhân gây cường giáp

Có nhiều nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến cường giáp nhưng phổ biến nhất là bệnh Graves – một rối loạn tự miễn. Trong bệnh Graves, hệ miễn dịch tấn công nhầm vào tuyến giáp, khiến tuyến này hoạt động quá mức và tiết ra quá nhiều hormone. Bệnh có thể xảy ra ở cả nam và nữ nhưng thường gặp ở phụ nữ nhiều hơn, đặc biệt là trong độ tuổi từ 40 đến 60. Phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao gấp tám lần so với nam giới.

Bệnh Graves cũng có yếu tố di truyền. Nếu trong gia đình bạn có người từng được chẩn đoán mắc bệnh tuyến giáp, bạn nên thông báo cho bác sĩ để được kiểm tra và tầm soát sớm.

Bên cạnh đó, một số nguyên nhân khác cũng có thể gây ra cường giáp, bao gồm:

• Tiêu thụ quá nhiều iốt (qua thực phẩm hoặc thuốc)
• Dùng các chế phẩm bổ sung chứa tetraiodothyronine
• Viêm tuyến giáp, có thể do nhiễm virus hoặc rối loạn miễn dịch
• U buồng trứng hoặc tinh hoàn
• Khối u lành tính ở tuyến yên hoặc tuyến giáp
• Ai có nguy cơ cao bị cường giáp?

Một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc cường giáp bao gồm:

• Có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp
• Tiêu thụ quá nhiều iốt trong khẩu phần ăn hoặc thuốc
• Đã từng xạ trị vùng đầu, cổ hoặc ngực
• Trên 60 tuổi
• Phụ nữ mới sinh con
• Mắc bệnh tự miễn khác như tiểu đường tuýp 1 hoặc lupus

Tiến sĩ Maria Papaleontiou thuộc Đại học Michigan Health khẳng định: “Điều đáng mừng là nếu được chẩn đoán kịp thời, bệnh tuyến giáp hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả và người bệnh vẫn duy trì được lối sống khỏe mạnh, không bị hạn chế đáng kể.”

Dấu hiệu nhận biết bệnh cường giáp

Cường giáp ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể và các triệu chứng thường gặp gồm:

• Sụt cân nhanh dù ăn uống bình thường
• Hồi hộp, lo lắng, khó ngủ
• Nhịp tim nhanh hoặc không đều
• Run tay, đổ mồ hôi nhiều, không chịu được nóng
• Đi tiêu thường xuyên hoặc tiêu chảy
• Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt
• Mắt lồi, đỏ hoặc nhìn đôi
• Cổ sưng (do tuyến giáp phì đại)

Tuy nhiên, không phải ai cũng xuất hiện đầy đủ các triệu chứng. Một số người chỉ có biểu hiện mờ nhạt hoặc chỉ gặp một vài triệu chứng chính, chẳng hạn như tim đập nhanh, điều không nên xem nhẹ vì có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ.

Điều đáng chú ý là cường giáp không phải lúc nào cũng dễ nhận ra. Bạn có thể không bị sụt cân hay hồi hộp, nhưng vẫn mắc bệnh. Theo bác sĩ Alejandra Borensztein từ Penn Medicine, đôi khi người bệnh chỉ phát hiện ra một khối u nhỏ ở cổ trong lúc soi gương, hoặc bác sĩ vô tình phát hiện ra khi khám tổng quát.

Nhiều nốt tuyến giáp được phát hiện tình cờ trong các lần chụp X-quang, CT hoặc MRI vì lý do khác. Chính vì thế, việc khám sức khỏe định kỳ hàng năm là điều quan trọng, ngay cả khi bạn cảm thấy khỏe mạnh.

Cường giáp và suy giáp: Khác nhau như thế nào?

Hai tình trạng này đều liên quan đến hoạt động của tuyến giáp, nhưng bản chất lại trái ngược nhau:

• Cường giáp: Tuyến giáp hoạt động quá mức → tăng trao đổi chất → sụt cân, lo lắng, tim đập nhanh.
• Suy giáp: Tuyến giáp hoạt động kém → giảm trao đổi chất → mệt mỏi, tăng cân, không chịu được lạnh.

Một biến chứng nghiêm trọng của suy giáp là phù niêm, có thể dẫn đến lú lẫn, suy tim, thiếu máu và hôn mê. Nguyên nhân gây suy giáp bao gồm phẫu thuật tuyến giáp, viêm tuyến giáp Hashimoto (một bệnh tự miễn có tính di truyền) và thiếu iốt trong khẩu phần ăn.

Ở chiều ngược lại, cơn bão giáp (thyroid storm) là biến chứng nguy hiểm nhất của cường giáp. Đây là tình trạng bệnh diễn tiến đột ngột, dẫn đến sốt cao, nhịp tim nhanh, mê sảng và cần cấp cứu ngay lập tức.

Cách chẩn đoán bệnh cường giáp

Phát hiện sớm bệnh cường giáp đóng vai trò rất quan trọng. Bác sĩ có thể bắt đầu bằng việc hỏi về triệu chứng, tiền sử bệnh và tiến hành khám lâm sàng – bao gồm đo nhịp tim, huyết áp và kiểm tra cổ.

Các xét nghiệm cần thiết để chẩn đoán gồm có:

• TSH (hormone kích thích tuyến giáp): Nếu chỉ số này thấp, có thể là dấu hiệu cường giáp.
• T3 và T4 (hormone tuyến giáp): Chỉ số cao cho thấy tuyến giáp đang hoạt động quá mức.
• Siêu âm tuyến giáp: Kiểm tra hình dạng và kích thước tuyến giáp.
• Xét nghiệm iốt phóng xạ: Đánh giá mức độ hấp thu iốt của tuyến giáp.

Nếu phát hiện khối u hoặc nốt nghi ngờ, bác sĩ có thể yêu cầu chụp CT hoặc MRI để đánh giá chi tiết hơn.

Phương pháp điều trị bệnh cường giáp

Tùy vào mức độ bệnh, nguyên nhân và thể trạng của người bệnh, bác sĩ có thể đề xuất các phương pháp điều trị sau:

Thuốc kháng giáp

Các loại thuốc như methimazole hoặc propylthiouracil giúp ức chế sản xuất hormone tuyến giáp. Thuốc có thể giúp cải thiện triệu chứng trong vòng vài tuần, nhưng người bệnh thường cần duy trì điều trị lâu dài để ngăn ngừa tái phát.

Iốt phóng xạ

Đây là phương pháp phổ biến và đã được sử dụng hiệu quả từ nhiều thập kỷ qua. Iốt phóng xạ được uống vào cơ thể, sẽ phá hủy các tế bào tuyến giáp hoạt động quá mức. Khoảng 70% bệnh nhân điều trị bằng phương pháp này đạt kết quả tốt. Tuy nhiên, điều trị có thể gây suy giáp, yêu cầu người bệnh phải dùng hormone thay thế suốt đời.

Thuốc chẹn beta

Tuy không điều trị nguyên nhân cường giáp nhưng nhóm thuốc này giúp giảm nhanh các triệu chứng như tim đập nhanh, run tay, hồi hộp. Một số tác dụng phụ có thể gặp là chóng mặt, đau đầu hoặc rối loạn tiêu hóa.

Phẫu thuật

Trong những trường hợp đặc biệt – chẳng hạn như tuyến giáp quá lớn, có khối u nghi ngờ, hay người bệnh không đáp ứng với thuốc – bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp.

Cần phẫu thuật khi bị cường giáp không?

Trong hầu hết các trường hợp, cường giáp có thể được điều trị hiệu quả bằng các phương pháp ít xâm lấn, chẳng hạn như dùng thuốc. Phẫu thuật thường không phải là lựa chọn đầu tiên mà bác sĩ khuyến nghị. Tuy nhiên, nếu bạn không đáp ứng với thuốc kháng giáp hoặc thuốc chẹn beta, hoặc gặp tác dụng phụ nghiêm trọng khi sử dụng thuốc, thì phẫu thuật tuyến giáp có thể được cân nhắc.

Theo WebMD, phương pháp phẫu thuật phổ biến là cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp. Đây là một thủ thuật lớn và đi kèm với nhiều rủi ro. Ví dụ, trong quá trình phẫu thuật, tuyến cận giáp – những tuyến nhỏ nằm gần tuyến giáp và chịu trách nhiệm điều hòa lượng canxi trong máu – có thể bị ảnh hưởng hoặc vô tình cắt bỏ. Nếu điều đó xảy ra, bạn có thể phải bổ sung canxi suốt đời. Ngoài ra, dây thanh quản cũng có thể bị tổn thương, ảnh hưởng đến giọng nói.

Sau khi cắt bỏ tuyến giáp, bạn sẽ cần dùng hormone tuyến giáp thay thế suốt đời để duy trì chức năng trao đổi chất và các hoạt động bình thường của cơ thể. Vì vậy, nếu bác sĩ đề nghị phẫu thuật, bạn nên cân nhắc kỹ lưỡng, thậm chí tham khảo ý kiến của một bác sĩ khác, đồng thời thử các phương pháp điều trị ít xâm lấn trước nếu có thể.

Chế độ ăn uống khi bị cường giáp

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị và kiểm soát triệu chứng cường giáp. Theo Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ, người mắc cường giáp nên hạn chế tiêu thụ iốt vì iốt kích thích tuyến giáp sản xuất thêm hormone.

Những thực phẩm giàu iốt nên tránh gồm có:

• Hải sản
• Sữa và các sản phẩm từ sữa
• Lòng đỏ trứng
• Các loại thịt đỏ và gia cầm với số lượng lớn
• Ngũ cốc tăng cường iốt
• Muối i-ốt

Ngoài ra, một số thực phẩm chức năng và thảo dược cũng chứa iốt, vì vậy bạn nên kiểm tra nhãn kỹ lưỡng trước khi sử dụng.

Ngược lại, có nhiều loại thực phẩm có thể hỗ trợ làm giảm hoạt động tuyến giáp. Các loại rau họ cải như súp lơ, cải xoăn, cải bắp và đặc biệt là bông cải xanh là lựa chọn lý tưởng. Theo Endocrine Web, bông cải xanh chứa goitrogen – hợp chất có khả năng ức chế sự sản xuất hormone tuyến giáp.

Bên cạnh đó, trái cây giàu chất chống oxy hóa như dâu tây, việt quất, mâm xôi đen cũng giúp cải thiện sức khỏe tổng thể.

Cường giáp lâu dài có thể khiến xương trở nên yếu và dễ gãy, vì vậy, việc bổ sung canxi và vitamin D là điều cần thiết. Hãy thêm một chút sữa vào cà phê buổi sáng, ăn một miếng phô mai trong bữa ăn nhẹ hoặc bổ sung cá hồi – nguồn thực phẩm giàu vitamin D – để giúp duy trì mật độ xương ổn định.

Tập thể dục hỗ trợ điều trị cường giáp

Tập thể dục đều đặn không chỉ giúp cải thiện sức khỏe tim mạch mà còn hỗ trợ kiểm soát loãng xương và giấc ngủ – những vấn đề thường gặp ở người bị cường giáp. Tuy nhiên, vì hormone tuyến giáp cao có thể khiến nhịp tim tăng nhanh, bạn cần theo dõi sát sao khi bắt đầu tập luyện.

Nếu bạn không quen vận động, hãy bắt đầu với các bài tập nhẹ như:

• Đi bộ
• Đạp xe chậm
• Yoga
• Dùng máy tập elip

Theo Verywell Health, các bài tập nhẹ nhàng sẽ giúp cơ thể vận động mà không gây áp lực quá lớn lên tim và hệ thần kinh.

Một số mẹo giúp duy trì thói quen luyện tập:

• Nghe nhạc hoặc podcast yêu thích khi tập
• Tập cùng bạn bè hoặc người thân để tạo động lực
• Lên lịch tập cố định trong ngày
• Biến hoạt động thể chất thành thói quen gia đình

Trước khi bắt đầu bất kỳ chế độ tập luyện nào, đặc biệt nếu bạn ít vận động trước đó, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ, để đảm bảo an toàn cho sức khỏe tim mạch và tuyến giáp.

Quản lý bệnh cường giáp lâu dài

Cường giáp thường diễn tiến chậm nhưng nếu không kiểm soát tốt có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm, bao gồm cả suy giáp thậm chí là tử vong, trong trường hợp nghiêm trọng. Vì vậy, sau khi được chẩn đoán, bạn sẽ cần kiểm tra định kỳ nồng độ hormone tuyến giáp bằng xét nghiệm máu. Điều này giúp đánh giá xem phương pháp điều trị hiện tại có hiệu quả hay không.

Hãy ghi chú lại các triệu chứng mới xuất hiện, hoặc bất kỳ thay đổi nào về sức khỏe, đặc biệt nếu bạn thấy khác biệt so với những lần trước. Việc giữ nhật ký triệu chứng, duy trì lối sống lành mạnh, quản lý căng thẳng và ăn uống khoa học sẽ giúp bạn kiểm soát bệnh tốt hơn.

Kết luận

Cường giáp là một rối loạn nội tiết phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và các lựa chọn điều trị sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và người thân. Trong đa số trường hợp, phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tiên và những thay đổi trong lối sống như chế độ ăn, vận động, theo dõi sức khỏe định kỳ,…đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình hồi phục.

Nếu bạn nghi ngờ mình có vấn đề về tuyến giáp – dù chỉ là một dấu hiệu nhỏ – hãy đừng ngần ngại đến gặp bác sĩ để được tư vấn và kiểm tra. Sức khỏe luôn bắt đầu từ sự chủ động.

Nguồn tham khảo: Hyperthyroidism Explained: Causes, Symptoms, And Treatments – Health Digest

Bạn có thể quan tâm:

• 8 loại thực phẩm cần hạn chế ăn nếu bạn bị suy giáp
• 11 dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý tuyến giáp mà bạn cần lưu ý
• 7 loại thực phẩm giúp tuyến giáp khỏe mạnh hơn mỗi ngày
• Cách giảm đau cơ sau khi tập luyện: 10 mẹo hiệu quả giúp bạn phục hồi nhanh hơn
• Rối loạn trầm cảm kéo dài (Dysthymia) là gì? Triệu chứng và cách phân biệt với trầm cảm thông thường
• 6 loại thực phẩm giúp làm dịu triệu chứng hội chứng ruột kích thích (IBS) một cách tự nhiên
• Khô mắt sau khi thức dậy: Nguyên nhân và cách khắc phục hiệu quả

Tiến sĩ, Bác sĩ Scott Purinton, Trưởng khoa Ung thư phụ khoa và Giám đốc phẫu thuật bằng robot tại Trung tâm Y tế Geisinger ở Danville, Pennsylvania, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện các triệu chứng ung thư cổ tử cung trong một bài viết năm 2023: “Điều quan trọng là phải có mối quan hệ cởi mở và trung thực với bác sĩ phụ khoa của bạn trong suốt cả năm, không chỉ trong cuộc hẹn khám hàng năm. Họ có thể giúp bạn xác định nguyên nhân gây ra bất kỳ triệu chứng mới nào mà bạn nhận thấy”.

Chủ động và cập nhật thông tin về sức khỏe của bạn là điều vô cùng quan trọng, đặc biệt là khi nhận biết các dấu hiệu ban đầu của ung thư cổ tử cung. Các tổ chức ung thư hàng đầu và các chuyên gia sản phụ khoa đã xác định bảy chỉ số không bao giờ được bỏ qua.

7 dấu hiệu sớm của ung thư cổ tử cung

1. Chảy máu âm đạo bất thường

Được Viện Ung thư Quốc gia công nhận là dấu hiệu ban đầu của ung thư cổ tử cung, chảy máu âm đạo bất thường là một triệu chứng quan trọng cần lưu ý. Điều này có thể biểu hiện dưới dạng chảy máu giữa các kỳ kinh nguyệt, sau khi quan hệ tình dục hoặc trong thời kỳ hậu mãn kinh. Mặc dù thỉnh thoảng ra máu có thể là bình thường nhưng bất kỳ thay đổi đáng kể nào về kiểu chảy máu, chẳng hạn như kinh nguyệt ra nhiều hơn bình thường hoặc ra máu ngẫu nhiên, đều cần được bác sĩ chăm sóc sức khỏe tư vấn ngay lập tức.

2. Khí hư bất thường

Sự thay đổi này có thể bao gồm lượng khí hư tăng bất thường, độ đặc khác nhau (có thể trở nên loãng hoặc đặc hơn bình thường) hoặc thay đổi màu sắc đáng chú ý, có thể có máu hoặc có mùi hôi. Mặc dù khí hư thay đổi tự nhiên ở phụ nữ và trong suốt chu kỳ kinh nguyệt nhưng vẫn cần phải chú ý đến bất kỳ thay đổi bất thường hoặc dai dẳng nào. Báo cáo những thay đổi như vậy với bác sĩ chăm sóc sức khỏe của bạn là điều cần thiết, vì họ có thể cung cấp đánh giá sâu hơn và có khả năng phát hiện ung thư cổ tử cung ở giai đoạn đầu, tăng cơ hội điều trị thành công.

3. Đau khi giao hợp

Theo thuật ngữ y khoa, đau khi giao hợp có thể là dấu hiệu sớm của ung thư cổ tử cung, thường chỉ ra những thay đổi hoặc bất thường ở cổ tử cung. Tiến sĩ Purinton nhấn mạnh mối liên hệ giữa hoạt động tình dục và nguy cơ phơi nhiễm HPV. Ông cảnh báo, “Tôi thường nói với bệnh nhân rằng nếu bạn hoạt động tình dục, vấn đề không phải là bạn có tiếp xúc với HPV hay không mà là khi nào bạn sẽ tiếp xúc với HPV. Đối với hầu hết mọi người, hệ thống miễn dịch của bạn thường sẽ xử lý loại virus này mà bạn không hề biết mình bị nhiễm”. Nếu bạn bị đau khi giao hợp, điều quan trọng là phải thảo luận vấn đề này với bác sĩ chăm sóc sức khỏe của bạn.

4. Đau vùng chậu

Không giống như các cơn đau quặn bụng thông thường liên quan đến kinh nguyệt, cơn đau này có thể âm ỉ và liên tục hoặc dữ dội và ngắt quãng, xảy ra ở vùng bụng dưới hoặc vùng chậu. Nó thường báo hiệu rằng ung thư đã phát triển đến kích thước ảnh hưởng đến các mô hoặc cơ quan xung quanh, gây khó chịu hoặc đau đớn. Loại đau vùng chậu này, khi không liên quan đến các nguyên nhân đã biết khác như đau quặn bụng kinh hoặc rụng trứng, cần được chú ý ngay lập tức.

5. Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt

Những thay đổi này có thể bao gồm chu kỳ kinh nguyệt không đều, chảy máu nhiều hơn hoặc ít hơn bình thường, chu kỳ kinh nguyệt ngắn hơn hoặc dài hơn so với chu kỳ kinh nguyệt thông thường của bạn. Trong khi những thay đổi trong chu kỳ kinh nguyệt có thể là bình thường đối với nhiều phụ nữ do nhiều yếu tố như căng thẳng hoặc thay đổi nội tiết tố, những thay đổi dai dẳng và không giải thích được trong chu kỳ của bạn lại là dấu hiệu cảnh báo – đặc biệt nếu những thay đổi này đi kèm với các triệu chứng khác như chảy máu bất thường hoặc đau vùng chậu.

6. Đau hoặc sưng chân

Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ xác định đau hoặc sưng chân là triệu chứng của ung thư cổ tử cung đang phát triển. Điều này xảy ra khi ung thư cản trở lưu thông máu hoặc dẫn lưu bạch huyết ở vùng chậu, gây khó chịu ở chân. Mặc dù phổ biến hơn ở giai đoạn sau nhưng tình trạng đau hoặc sưng chân dai dẳng, đặc biệt là nếu không rõ nguyên nhân, cần được chuyên gia chăm sóc sức khỏe đánh giá kịp thời.

7. Thay đổi về đường tiết niệu hoặc đường ruột

Những thay đổi về thói quen đi tiểu hoặc đi tiêu có thể là dấu hiệu cho thấy ung thư cổ tử cung đang ảnh hưởng đến các cơ quan lân cận. Điều này có thể biểu hiện dưới dạng khó tiểu, có máu trong nước tiểu hoặc thay đổi về kiểu đi tiêu.

Các biện pháp phòng ngừa sức khỏe cổ tử cung

“Hiểu biết về ung thư cổ tử cung là một phần quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh” – Tiến sĩ Purinton cho biết, dĩ nhiên, phòng ngừa cũng quan trọng như phát hiện sớm. Thực hiện xét nghiệm Pap thường xuyên và sàng lọc HPV là bước cơ bản để phòng ngừa căn bệnh này. Vaccine HPV, mặc dù được khuyến nghị đặc biệt cho những người trẻ tuổi, vẫn là một biện pháp phòng ngừa quan trọng cho đến 26 tuổi, bảo vệ chống lại các chủng HPV thường liên quan đến ung thư cổ tử cung. Ngoài ra, các biện pháp tình dục an toàn như sử dụng bao cao su, bỏ hút thuốc và duy trì lối sống lành mạnh cũng rất quan trọng để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Nội dung bài viết được dịch từ nguồn: 7 Early Signs of Cervical Cancer, According to an OBGYN của Tiến sĩ Patricia Varacallo, DO trên The Healthy

Bạn có thể quan tâm:

• 10 dấu hiệu của lưu thông máu kém và cách cải thiện
• 13 dấu hiệu nhận biết bệnh suy tim sung huyết sớm mà bạn nên biết
• Ăn 7 loại trái cây này trước khi đi ngủ sẽ cải thiện đáng kể giấc ngủ của bạn