Rụng tóc là hiện tượng không hiếm gặp khi cố gắng giảm cân nhanh chóng, ăn kiêng nghiêm ngặt hoặc phẫu thuật giảm béo. Nếu bạn cũng đang gặp phải vấn đề này thì chắc chắn đang tự hỏi lý do tại sao và cách khắc phục như thế nào?

Tại sao khi giảm cân lại có thể bị rụng tóc?

Rụng tóc trong quá trình giảm cân thường do thiếu hụt chất dinh dưỡng cũng như các tác động khác mà cơ thể phải chịu đựng khi giảm cân đột ngột và nhanh chóng.

Ví dụ, giảm cân đột ngột và ăn kiêng nghiêm ngặt có liên quan đến một tình trạng được gọi là telogen effluvium cấp tính (TE), một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây rụng tóc lan rộng trên đầu. Thông thường TE xảy ra khoảng 3 tháng sau khi xuất hiện yếu tố khởi phát như giảm cân nhanh, và hiện tượng này kéo dài khoảng 6 tháng.

Giảm cân và thiếu dinh dưỡng do ăn kiêng cũng có liên quan đến các kiểu rụng tóc khác như TE mãn tính – tức là kéo dài hơn 6 tháng – và rụng tóc do hormone androgen, hay còn gọi là hói đầu “kiểu nam” hoặc “kiểu nữ”. Dưới đây là một số nguyên nhân gây rụng tóc liên quan đến chế độ ăn và giảm cân.

Ăn kiêng quá nghiêm ngặt

Mối liên quan giữa ăn kiêng và rụng tóc đã được ghi nhận trong các nghiên cứu từ những năm 1970. Tóc của chúng ta cần được cung cấp đủ calo và chất dinh dưỡng để phát triển bình thường, vì vậy khi cơ thể không nạp đủ dinh dưỡng cần thiết thì tác dụng phụ như rụng tóc có thể xảy ra.

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối liên quan giữa rụng tóc với giảm cân nhanh chóng, hạn chế calo, thiếu hụt dinh dưỡng và căng thẳng tâm lý – tất cả những yếu tố này thường xảy ra ở những người đang áp dụng chế độ ăn kiêng. Ví dụ, một nghiên cứu năm 2015 khảo sát 180 phụ nữ bị rụng tóc lan rộng cho thấy nguyên nhân phổ biến nhất là do thiếu sắt và stress tâm lý, trong đó có 8 trường hợp là do chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt.

Chế độ ăn kiêng không hợp lý, chẳng hạn như loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm nào đó có thể dẫn đến rụng tóc do thiếu dinh dưỡng hoặc stress. Thiếu sắt, kẽm, protein, selen và các axit béo thiết yếu đều có liên quan đến rụng tóc, hay chế độ ăn kiêng rất ít calo cũng được chứng minh là một nguyên nhân. Ăn kiêng khổ sở đôi khi gây cảm giác stress nghiêm trọng, cũng là yếu tố có liên quan đến rụng tóc.

Chế độ ăn quá ít protein

Axit amin là thành phần cấu tạo nên protein, rất cần thiết cho sự phát triển của tóc vì chúng được dùng để sản xuất keratin – loại protein chiếm phần lớn cấu trúc của tóc. Do đó nếu bạn duy trì chế độ ăn kiêng ít calo nhưng không cung cấp đủ protein thì có thể sẽ bị rụng tóc.

Khi nhu cầu protein không được đáp ứng, cơ thể sẽ ưu tiên các chức năng quan trọng cần dùng protein như chữa lành các mô, hoạt động tiêu hóa, điều chỉnh cân bằng độ pH và cân bằng nước cũng như sản xuất hormone. Sự phát triển của tóc không phải là yếu tố cấp thiết để duy trì sự sống nên có thể bị “bỏ lơ” và dẫn đến rụng tóc.

Ngoài ra có một số axit amin cụ thể nếu bị thiếu sẽ dễ gây rụng tóc hơn, chẳng hạn như histidine, leucine, valine và cysteine. Trong một nghiên cứu gồm 100 người bị rụng tóc, kết quả cho thấy có sự thiếu hụt histidine và leucine ở phần lớn trong số họ và xuất hiện các kiểu rụng tóc khác nhau bao gồm rụng tóc do androgen và TE. Nghiên cứu cũng cho thấy sự thiếu hụt valine và cysteine ​​là rất phổ biến ở những người này.

Phẫu thuật giảm béo

Phẫu thuật cắt dạ dày giúp giảm cân cực kỳ nhanh chóng và thường khiến cơ thể bị thiếu protein, vitamin và khoáng chất, từ đó có thể gây rụng tóc. Ví dụ một nghiên cứu năm 2018 bao gồm 50 người đã trải qua phẫu thuật cắt dạ dày kiểu tay áo – phương pháp phẫu thuật cắt bỏ đi một phần lớn dạ dày – đã phát hiện thấy có tình trạng rụng tóc ở 56% trong số họ, đặc biệt phổ biến hơn ở phụ nữ.

Đáng chú ý là những người bị rụng tóc nói trên có lượng kẽm và vitamin B12 trong cơ thể thấp hơn nhiều so với mức bình thường, cả trước và sau khi phẫu thuật.

Trong một nghiên cứu năm 2020 gồm 112 phụ nữ cũng trải qua loại phẫu thuật như trên, có 72% trong số họ bị rụng tóc sau khi phẫu thuật. Trong số những người bị rụng tóc thì có 79% bắt đầu xảy ra từ 3–4 tháng sau khi phẫu thuật và kéo dài trung bình 5,5 tháng.

Ngoài việc làm giảm dung tích dạ dày và giảm lượng thức ăn nạp vào, một số loại phẫu thuật còn làm cho thức ăn không đi qua một phần ruột, dẫn đến giảm hấp thu chất dinh dưỡng để giảm cân nhưng cũng làm tăng nguy cơ thiếu chất.

Tóm lại: Rụng tóc trong hoặc sau khi giảm cân có thể do thiếu chất dinh dưỡng, giảm cân quá nhanh và stress.

Rụng tóc do giảm cân có nguy hiểm không?

Bản thân rụng tóc không nguy hiểm nhưng cần cảnh giác với những nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến rụng tóc khi giảm cân. Ví dụ như thiếu dinh dưỡng và hạn chế calo quá mức có thể gây nhiều hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe như thiếu máu do thiếu sắt, mất cơ bắp, v.v.

Bên cạnh rụng tóc, thiếu máu do thiếu sắt còn có thể dẫn đến suy giảm chức năng não, vô sinh, bệnh tim, trầm cảm và rối loạn chức năng hệ miễn dịch. Cũng có bằng chứng cho thấy hạn chế calo và thiếu protein cũng có thể gây nguy hiểm như giảm chức năng cơ, các vấn đề về tim và đường tiêu hóa, giảm chức năng miễn dịch và tăng nguy cơ trầm cảm.

Các bệnh lý khác như bệnh tự miễn cũng có thể là nguyên nhân gây rụng tóc, do đó tốt nhất là phải đến gặp bác sĩ để được thăm khám tìm nguyên nhân chính xác, có thể không liên quan đến giảm cân.

Làm sao để không bị rụng tóc khi giảm cân?

Như đã nói, hiện tượng này có thể do thiếu dinh dưỡng hoặc do giảm cân quá nhanh, do đó để ngăn nó xảy ra thì quan trọng nhất là phải giảm cân một cách lành mạnh và hợp lý về lâu dài.

Thay vì ăn kiêng nghiêm ngặt nhất thời, hãy chọn một chế độ ăn cân bằng cung cấp đủ các chất dinh dưỡng cần thiết để cơ thể hoạt động tối ưu. Đừng chạy theo các trào lưu ăn kiêng kiểu “hành xác” được quảng cáo là giảm cân siêu tốc, bởi chúng có thể gây hại cho sức khỏe thể chất cũng như tinh thần và có nguy cơ gây tác dụng phụ như rụng tóc.

Nếu bạn theo chế độ ăn kiêng hạn chế nhiều loại thực phẩm – chẳng hạn như ăn chay hoặc thuần chay có thể thiếu các chất dinh dưỡng cần cho tóc như sắt và kẽm – thì phải lựa chọn các loại thực phẩm giàu dinh dưỡng và bổ sung thêm các chất mà chế độ ăn không cung cấp đủ.

Nếu bạn đã trải qua phẫu thuật giảm béo, phải đảm bảo bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng như kẽm, sắt và vitamin B12 cả trước và sau khi phẫu thuật theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, như vậy có thể giúp ngăn ngừa rụng tóc liên quan đến phẫu thuật này.

Làm sao để giúp tóc mọc lại?

Quan trọng là phải xác định đúng nguyên nhân rồi mới tìm cách điều trị. Lưu ý rằng rụng tóc có thể là biểu hiện của nhiều bệnh lý khác chứ không chỉ do giảm cân nhanh hoặc thiếu dinh dưỡng.

Nếu rụng tóc là do cơ thể thiếu chất như kẽm hoặc sắt thì hãy bổ sung các chất đó có thể làm giảm rụng và giúp tóc mọc lại. Nếu nguyên nhân là do chế độ ăn kiêng không cung cấp đủ calo hoặc chất dinh dưỡng thì hãy dừng ngay chế độ ăn kiêng đó và chuyển sang chế độ ăn cân bằng gồm các thực phẩm giàu dinh dưỡng.

Thức ăn có thể không cung cấp đủ lượng dinh dưỡng dự trữ cho cơ thể, khi đó nên cân nhắc dùng thêm các sản phẩm bổ sung. Tuy nhiên các nghiên cứu cho thấy rằng nếu rụng tóc không phải do thiếu dinh dưỡng thì việc bổ sung quá mức cũng không có lợi cho tóc.

Mời bạn xem thêm những bài viết liên quan của BlogAnChoi:

• Chỉ số BMI có dự đoán chính xác về sức khỏe của mỗi người không?
• Vì sao vẫn cần ăn chất béo khi đang muốn giảm cân?
• 5 tuyệt chiêu giảm cân “lạ tai” nhưng hiệu quả và an toàn, có thể bạn chưa biết!
• Ăn nhiều rau và trái cây tươi tốt cho sức khỏe tinh thần của trẻ em như thế nào?
• 10 loại thực phẩm không nên cho vào tủ đá để tránh bị dở đi và mất chất

Hãy đón xem BlogAnChoi mỗi ngày để nhận được nhiều thông tin thú vị cho cuộc sống bạn nhé!

Rất nhiều người đang phải khổ sở với chứng rụng tóc, từ nhẹ như mái tóc trước đây dày mượt bỗng trở nên thưa thớt cho đến nghiêm trọng như xuất hiện những mảng hói rõ rệt trên đầu. Hiện nay có những phương pháp điều trị hứa hẹn phục hồi mái tóc đã bị rụng – trong đó một số cách khá tốn kém và xâm lấn cơ thể – nhưng nghiên cứu mới cho thấy có một cách dễ dàng và tiết kiệm hơn để giảm rụng tóc mà ai cũng có thể tự làm được.

Chế độ ăn nhiều chất béo có thể thúc đẩy quá trình rụng tóc

Một nghiên cứu năm 2021 do các nhà khoa học tại Đại học Y khoa và Nha khoa Tokyo thực hiện được công bố trên tạp chí Nature phát hiện rằng: khi so sánh một nhóm chuột được ăn theo chế độ giàu chất béo và một nhóm khác theo chế độ ăn tiêu chuẩn, những con chuột ăn nhiều chất béo có khả năng bị thưa và rụng lông nhiều hơn.

Tiến sĩ Hironobu Morinaga, tác giả chính của nghiên cứu này, giải thích: “Chế độ ăn giàu chất béo làm tăng tốc độ rụng lông bằng cách làm suy giảm các tế bào gốc nang lông bổ sung cho các tế bào trưởng thành phát triển lông, đặc biệt là ở chuột già”.

Trên thực tế, chế độ ăn giàu chất béo chỉ cần duy trì vài ngày là đã ảnh hưởng rõ rệt đến lông và da của động vật. Cụ thể: chỉ sau 4 ngày các nhà nghiên cứu đã quan sát được sự thay đổi trên lông và da của những con chuột có chế độ ăn giàu chất béo, cùng với đó là các dấu hiệu tăng stress oxy hóa cũng có liên quan đến tổn thương mô và tăng nguy cơ ung thư.

Thừa cân và béo phì cũng có thể làm tăng nguy cơ rụng tóc

Đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học phát hiện ra mối liên quan giữa cân nặng, chế độ ăn và rụng tóc. Một nghiên cứu năm 2013 được công bố trên Tạp chí Viện Da liễu Mỹ tiết lộ rằng trong một nhóm 189 nam giới với độ tuổi trung bình là 30,8 tuổi, những người thừa cân hoặc béo phì có nguy cơ bị rụng tóc nghiêm trọng cao hơn đáng kể so với những người có cân nặng bình thường.

Tại sao chế độ ăn giàu chất béo lại làm rụng tóc?

Chúng ta đều biết béo phì có liên quan đến nhiều bệnh ở người như bệnh tim mạch, tiểu đường, v.v. Tuy nhiên vẫn chưa hoàn toàn rõ về cơ chế khiến các cơ quan trong cơ thể bị hư hại và mất chức năng do béo phì mãn tính. Các nhà nghiên cứu cho rằng béo phì có thể làm hại tế bào gốc nang tóc (HFSC) thông qua các tín hiệu gây viêm, ngăn chặn quá trình tái tạo nang tóc và cuối cùng làm chúng bị mất dần.

Thông thường HFSC sẽ tự tái tạo qua mỗi chu kỳ nang tóc. Đây là một phần của quá trình cho phép tóc của chúng ta liên tục mọc dài ra. Khi cơ thể già đi, HFSC không tự tái sinh thêm dẫn đến số lượng giảm dần và do đó tóc bị thưa đi. Mặc dù những người thừa cân có nguy cơ bị rụng tóc do nội tiết tố androgen cao hơn, nhưng trước đây người ta chưa rõ liệu béo phì có làm tăng tốc độ rụng tóc hay không, cũng như cơ chế cụ thể như thế nào.

Tiến sĩ Hironobu Morinaga cho biết họ đã so sánh sự biểu hiện gene trong HFSC giữa hai nhóm chuột rồi theo dõi kết cục của những tế bào đó. Kết quả là các HFSC đó cuối cùng trở thành tế bào sừng hoặc tế bào tiết bã nhờn khi các gene được kích hoạt. “Những con chuột đó có biểu hiện rụng lông nhanh hơn và các nang lông nhỏ hơn cùng với sự suy giảm HFSC.”

Theo các nhà nghiên cứu, biểu hiện gen trong HFSC ở những con chuột ăn nhiều chất béo cho thấy có sự kích hoạt tín hiệu gây viêm trong tế bào, từ đó ức chế đáng kể các tín hiệu giúp thúc đẩy tái tạo nang lông trong HFSC.

Có thể giảm rụng tóc bằng cách ăn ít chất béo và cholesterol

Những người đã tăng cân hoặc đã áp dụng chế độ ăn nhiều chất béo trong một thời gian vẫn có cách để giảm bớt vấn đề rụng tóc của mình. Một nghiên cứu năm 2018 được công bố trên tạp chí Scientific Reports cho thấy: trong số những con chuột được cho ăn nhiều chất béo kiểu phương Tây, việc dùng một loại thuốc ức chế sản xuất glycosphingolipid (một loại lipid có trong màng tế bào) có tác dụng giúp đảo ngược cả hiện tượng rụng lông và mất sắc tố ở lông.

Giáo sư Subroto Chatterjee tại Trường Y Đại học Johns Hopkins, tác giả chính của nghiên cứu này giải thích: “Phát hiện của chúng tôi cho thấy chế độ ăn kiểu phương Tây gây rụng lông, làm bạc lông và viêm da ở chuột, và chúng tôi tin rằng quá trình tương tự xảy ra ở nam giới bị rụng tóc và bạc tóc khi họ ăn chế độ nhiều chất béo và cholesterol”.

Các nghiên cứu này cung cấp những hiểu biết mới rất thú vị về sự thay đổi của tế bào và các rối loạn chức năng có thể xảy ra do ăn nhiều chất béo hoặc béo phì do di truyền, từ đó có thể mở ra phương pháp phòng ngừa và điều trị rụng tóc trong tương lai cũng như hiểu biết về ảnh hưởng của béo phì đối với sức khỏe con người.

Mời bạn xem thêm những bài viết liên quan của BlogAnChoi:

• 6 sự thật về béo phì – Vấn nạn toàn cầu đe dọa sức khỏe của chúng ta
• 8 điều lầm tưởng về tăng cholesterol máu – Cả người gầy và người trẻ cũng có thể mắc phải!

Hãy đón xem BlogAnChoi mỗi ngày để nhận được nhiều thông tin thú vị cho cuộc sống bạn nhé!