Bạc hà là một loại thảo dược quen thuộc đã được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực và y học, liệu pháp hương thơm và cuộc sống hàng ngày từ thời xa xưa. Cho dù có trong kem đánh răng, kẹo cao su hay các sản phẩm chăm sóc da và làm sạch, bạn đều có thể tìm thấy nó. Tinh dầu bạc hà là một tinh chất cô đặc được chiết xuất từ cây bạc hà. Nó có hương thơm thảo mộc tươi mát và chứa nhiều lợi ích cho sức khỏe. Do đó, nó được công chúng vô cùng yêu thích và đã trở thành một trong những loại tinh dầu thiên nhiên không thể thiếu trong gia đình của nhiều người.

Tinh dầu bạc hà là gì?

Bạc hà (Mentha x piperita) là loại thảo mộc lai tự nhiên giữa hai loại bạc hà nước và bạc hà lục có mùi nồng, vị cay ấm kết hợp với dư vị mát lạnh, sảng khoái. Bạc hà thường được tìm thấy ở khắp khu vực Châu Âu và Bắc Mỹ.

Cả lá và tinh dầu từ bạc hà đều được sử dụng rộng rãi cho mục đích sức khỏe. Ngoài ra, bạc hà cũng được dùng như một chất tạo hương vị phổ biến trong thực phẩm và đồ uống, làm hương liệu trong xà phòng và mỹ phẩm.

Thành phần hoạt chất chính của tinh dầu bạc hà là menthol, có đặc tính làm mát, làm dịu và kháng khuẩn. Menthol có tác dụng đáng kể trong việc làm dịu cơ bắp và làm mới đường hô hấp và hệ tiêu hóa. Ngoài ra, tinh dầu bạc hà còn chứa menthol, menthone và các thành phần khác, kết hợp với nhau để tăng cường nhiều lợi ích của tinh dầu bạc hà.

Thành phần hóa học và hàm lượng trong tinh dầu bạc hà có thể có sự khác nhau tùy thuộc vào địa điểm cũng như cách thức sản xuất. Tuy vậy, thành phần hóa học chính thường có trong bạc hà gồm:

• Menthol: 38.45%.
• Menthone: 21.8%.
• 1,8-cineole: 5.62%.
• Neo-menthol: 4.19%.

Các loại tinh dầu bạc hà

Bạc hà (Mentha × piperita): Tinh dầu bạc hà phổ biến nhất có cảm giác mát lạnh mạnh mẽ và thường được dùng để làm tươi mới tinh thần, giảm đau đầu, cải thiện tiêu hóa, v.v.

Bạc hà dại (Field Mint) có tên khoa học là Mentha arvensis: Bạc hà dại là một loại thảo dược có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tán phong, giải nhiệt. Thường được dùng để điều trị các triệu chứng như cảm phong nhiệt, đau đầu, mắt đỏ, ngứa da.

Bạc Hà Xanh (Spearmint) tên khoa học là Mentha spicata: Nó có vị ngọt và đặc tính chống oxy hóa, thích hợp để chăm sóc da, chống viêm, giúp làm sạch chất nhầy từ đường hô hấp và thúc đẩy đường thở thông thoáng.

Bạc Hà Chanh (Lemon Mint) tên khoa học là Monarda citriodora: Hương vị có mùi cam quýt, có tác dụng thư giãn, làm dịu, thích hợp để cải thiện tâm trạng, giảm căng thẳng, v.v.

Cây bạc hà ong (Bee Balm) tên khoa học là Monarda didyma: Mùi hương nhẹ nhàng và không giống như mùi bạc hà thông thường, nó có mùi hương hoa nhẹ. Nó thường được sử dụng để thư giãn cảm xúc, giảm căng thẳng, tăng cường thần kinh và tăng cường khả năng bảo vệ.

Những lợi ích của tinh dầu bạc hà

Với tính linh hoạt của mình, tinh dầu bạc hà có thể được sử dụng để nâng cao tinh thần và cải thiện môi trường, làm cho cuộc sống hàng ngày trở nên sảng khoái và thoải mái hơn, thậm chí giúp giảm đau đầu và khó chịu ở dạ dày. Tuy nhiên, khi tận hưởng những lợi ích của tinh dầu bạc hà, bạn vẫn cần nắm vững các phương pháp sử dụng và kiêng kỵ đúng cách để đảm bảo an toàn và phát huy tối đa hiệu quả. Bây giờ chúng ta hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm của tinh dầu bạc hà, khám phá nhiều chức năng và ứng dụng của nó và lựa chọn sáng suốt các sản phẩm tinh dầu thiên nhiên chất lượng cao để mang những lợi ích của tinh dầu bạc hà vào cuộc sống hàng ngày của bạn!

Sảng khái tinh thần, làm mới tâm trí

Hương thơm mát lạnh của tinh dầu bạc hà có thể giúp bạn sảng khoái tinh thần, cải thiện khả năng tập trung và trạng thái tinh thần. Khi bạn cảm thấy mệt mỏi hoặc buồn ngủ, sử dụng tinh dầu bạc hà có thể giúp xua tan cơn buồn ngủ hiệu quả và giữ cho não bạn tỉnh táo.

Gợi ý sử dụng: Sử dụng máy khuếch tán tinh dầu hoặc thêm tinh dầu vào nước để tạo thành bình xịt và xịt vào không khí để cải thiện khả năng tập trung.

Giảm đau đầu

Tinh dầu bạc hà có chứa menthol, có tác dụng giảm đau tự nhiên và đặc biệt thích hợp để làm giảm đau đầu hoặc đau nửa đầu. Bạn có thể pha loãng tinh dầu bạc hà và thoa lên thái dương hoặc trán, ấn nhẹ để thư giãn hiệu quả các cơ đầu và giảm đau đầu.

Cách sử dụng được đề xuất: Pha loãng tinh dầu bạc hà và dầu nền theo tỷ lệ 1:3, nhẹ nhàng thoa lên thái dương và trán, ấn trong vài phút để giúp giảm đau đầu.

Cải thiện các vấn đề tiêu hóa

Tinh dầu bạc hà rất tốt cho hệ tiêu hóa. Nó có thể làm giảm các triệu chứng khó chịu ở dạ dày như đầy hơi, ợ hơi, táo bón, v.v. và thúc đẩy tiêu hóa.

Đề xuất sử dụng: Pha loãng tinh dầu bạc hà và massage lên bụng để giúp làm giảm các triệu chứng khó chịu ở hệ tiêu hóa.

Giảm đau cơ

Tinh dầu bạc hà có tác dụng làm dịu và có thể được sử dụng để làm giảm tình trạng mệt mỏi cơ và đau khớp. Cảm giác mát lạnh của nó có thể giúp thư giãn cơ và giảm đau do tập thể dục quá mức hoặc căng thẳng.

Đề xuất sử dụng: Pha loãng tinh dầu bạc hà và nhẹ nhàng massage vào vùng bị đau để giúp làm dịu cơ và khớp bị căng cứng.

Kháng khuẩn và kháng virus

Tinh dầu bạc hà có đặc tính kháng khuẩn và kháng vi-rút mạnh, có thể ức chế hiệu quả sự phát triển của vi khuẩn và vi-rút, có tác dụng nhất định trong việc làm giảm các triệu chứng như cảm lạnh, ho và đau họng.

Đề xuất sử dụng: Pha loãng tinh dầu bạc hà và thoa lên ngực hoặc cổ, hoặc sử dụng máy khuếch tán để khuếch tán trong không khí để giúp làm giảm các triệu chứng về đường hô hấp.

Cải thiện sức khỏe đường hô hấp

Tinh dầu bạc hà có tác dụng làm mát và hữu ích cho các vấn đề về hô hấp như nghẹt mũi, ho và hen suyễn. Nó có thể làm sạch chất nhầy từ đường hô hấp và giúp thư giãn phế quản, giúp thở dễ dàng hơn.

Đề xuất sử dụng: Pha loãng tinh dầu bạc hà và thoa lên ngực, lưng, cổ họng hoặc xung quanh cánh mũi, hoặc thêm một vài giọt vào nước nóng để xông hơi để giảm khó chịu do nghẹt mũi, ho, v.v.

Giảm triệu chứng hội chứng ruột kích thích (IBS)

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là một hội chứng tiêu hóa chức năng, mạn tính, đặc trưng bởi đau bụng tái phát và thay đổi thói quen đại tiện như đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón,…

Một nghiên cứu năm 2019 trên 835 bệnh nhân mắc IBS điều trị bằng tinh dầu bạc hà nhận thấy kết quả cải thiện tình trạng đau bụng cùng các triệu chứng toàn thân của IBS. Từ đó tinh dầu bạc hà đã được chứng minh là một liệu pháp an toàn và hiệu quả để giảm các triệu chứng ở người mắc hội chứng ruột kích thích.

Ngoài ra, lợi ích của tinh dầu bạc hà trong việc giảm triệu chứng của hội chứng ruột kích thích (IBS) cũng nhờ vào tác dụng chống co thắt cơ trơn, điều chỉnh độ nhạy nội tạng, kháng khuẩn và chống viêm với liều tối đa thông thường là 540mg/ngày.

Giảm triệu chứng buồn nôn

Buồn nôn sau phẫu thuật là hiện tượng thường gặp, gây khó chịu cho bệnh nhân. Một nghiên cứu năm 2016 kết luận rằng sử dụng tinh dầu bạc hà để hít là phương pháp điều trị đầu tiên và khả thi cho chứng buồn nôn ở bệnh nhân sau phẫu thuật tim.[6]

Một nghiên cứu khác năm 2020 ở những bệnh nhân trải qua phẫu thuật tim cho thấy sử dụng liệu pháp xông tinh dầu bạc hà trước khi rút ống nội khí quản sau phẫu thuật làm giảm tần suất, thời gian và mức độ nghiêm trọng của cơn buồn nôn và nôn hậu phẫu.

Tinh dầu bạc hà cũng được đánh giá làm giảm đáng kể tần suất buồn nôn, nôn và mức độ nghiêm trọng của buồn nôn khi bôi một giọt vào vị trí giữa môi trên và mũi, 3 lần/ngày trong 5 ngày ở bệnh nhân ung thư đang hóa trị. Từ đó, có thể khuyến cáo sử dụng tinh dầu bạc hà cùng với thuốc chống nôn sau hóa trị liệu với nguy cơ nôn vừa và thấp.

Tăng cường tâm trạng

Tinh dầu bạc hà có tác dụng kép là làm mới và làm dịu, có thể làm giảm lo âu và căng thẳng, giúp cải thiện tâm trạng và khiến bạn cảm thấy thư giãn và vui vẻ hơn.

Gợi ý sử dụng: Khuếch tán tinh dầu bạc hà hoặc nhỏ vài giọt tinh dầu vào lòng bàn tay và hít thở sâu để giúp thư giãn tâm trí và cải thiện tâm trạng.

Chăm sóc da và tóc

Tinh dầu bạc hà có tác dụng làm mát và có thể giúp điều chỉnh sự tiết dầu của da. Nó cũng có tác dụng chống viêm nhẹ, giúp giảm mụn và viêm, và đặc biệt phù hợp với da dầu và da dễ bị mụn.

Đề xuất sử dụng: Pha loãng tinh dầu bạc hà và nhẹ nhàng massage lên vùng da bị mụn hoặc da dầu để giúp cân bằng dầu, làm dịu cơn đau do viêm và làm mát các triệu chứng sốt.

Tinh dầu bạc hà 3% có thể giúp tóc phát triển nhanh hơn thông qua việc gia tăng lưu lượng máu ở da. Do đó, tinh dầu bạc hà có khả năng kích thích mọc tóc cực kỳ hiệu quả. Chúng là công cụ ngăn ngừa tình trạng rụng tóc ở rất nhiều người.

Đuổi muỗi và côn trùng

Hương thơm nồng nàn của tinh dầu bạc hà cũng có thể xua đuổi muỗi và côn trùng, khiến nó trở thành chất xua đuổi côn trùng tự nhiên cho các hoạt động ngoài trời. Ngoài ra, nó cũng có thể giúp làm trong lành không khí và ngăn ngừa sâu bọ trong môi trường gia đình.

Đề xuất sử dụng: Pha loãng tinh dầu bạc hà với dầu nền và thoa lên vùng da hở, hoặc thêm vào máy khuếch tán để giúp xua đuổi muỗi và côn trùng.

Loại bỏ hơi thở có mùi hôi

Menthol, thành phần chính của tinh dầu bạc hà, có tác dụng làm hơi thở thơm mát và khử mùi hôi miệng. Tuy nhiên, cần lưu ý tránh nuốt phải và đảm bảo tinh dầu có chất lượng nguyên chất để đảm bảo an toàn.

Hướng dẫn sử dụng: Pha 3 giọt tinh dầu bạc hà vào 50 ml nước và lắc đều. Súc miệng bằng tinh dầu bạc hà pha loãng để giúp hơi thở thơm mát.

Cách pha loãng tinh dầu bạc hà

Vì tinh dầu bạc hà có nồng độ cao nên cần pha loãng thích hợp khi sử dụng ngoài da. Nhìn chung, tỷ lệ pha loãng tinh dầu bạc hà thường là 1% đến 3%.

• Tỷ lệ pha loãng 1% (thích hợp cho da nhạy cảm hoặc người dùng lần đầu) : thêm 1 giọt tinh dầu bạc hà vào mỗi 10 ml dầu nền (như dầu ô liu, dầu hạnh nhân ngọt, dầu jojoba, v.v.).
• Tỷ lệ pha loãng 2% (thích hợp cho mục đích sử dụng hàng ngày nói chung) : thêm 2 giọt tinh dầu bạc hà vào mỗi 10 ml dầu nền.
• Tỷ lệ pha loãng 3% (thích hợp cho tình trạng đau nhức cơ hoặc đau đầu nghiêm trọng hơn, v.v.) : thêm 3 giọt tinh dầu bạc hà vào mỗi 10 ml dầu nền.

Chống chỉ định khi sử dụng tinh dầu bạc hà

Phụ nữ có thai và cho con bú nên thận trọng khi sử dụng

Phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú nên tránh sử dụng tinh dầu bạc hà vì menthol trong tinh dầu có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của thai nhi hoặc trẻ sơ sinh. Nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

Tránh sử dụng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Tinh dầu bạc hà không phù hợp với trẻ sơ sinh dưới 2 tuổi. Thành phần menthol có thể gây kích ứng đường hô hấp của trẻ em và thậm chí có thể gây khó thở.

Phản ứng dị ứng

Khi sử dụng tinh dầu bạc hà, nên thử phản ứng dị ứng trên da trước. Những người bị dị ứng với thành phần bạc hà nên tránh sử dụng để tránh bị đỏ, ngứa hoặc các phản ứng dị ứng khác.

Tránh tiếp xúc với mắt

Tinh dầu bạc hà có chứa menthol mạnh, vì vậy nên tránh tiếp xúc trực tiếp với vùng da quanh mắt. Nếu vô tình dính vào mắt, có thể gây cảm giác nóng rát hoặc châm chích mạnh và cần rửa sạch bằng nước sạch ngay lập tức.

Tránh dùng quá liều

Tinh dầu bạc hà cần được pha loãng khi sử dụng. Sử dụng quá nhiều hoặc tiếp xúc kéo dài có thể gây kích ứng da, đau đầu, buồn nôn và các triệu chứng khác.

Thận trọng khi dùng cho bệnh nhân động kinh

Người bị động kinh nên tránh sử dụng các loại tinh dầu có thể kích thích hệ thần kinh, chẳng hạn như tinh dầu bạc hà, để tránh làm tăng nguy cơ co giật. Người bị động kinh nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng tinh dầu để đảm bảo an toàn.

Bệnh nhân bị thiếu men G6PD nên thận trọng khi sử dụng

Một số sản phẩm có chứa thành phần bạc hà như Tiger Balm, Green Oil, Wintergreen Oil, White Flower Oil có thể chứa methyl salicylate, đây là thành phần mà người bị favism cần tránh. Do đó, khi sử dụng các sản phẩm có chứa bạc hà, người bị favism (thiếu men G6PD) nên kiểm tra kỹ danh sách thành phần để đảm bảo sản phẩm không chứa các thành phần như long não hoặc methyl salicylate, hoặc sử dụng sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ để đảm bảo an toàn.

Cách kết hợp tinh dầu bạc hà và các loại tinh dầu khác

Kết hợp với tinh dầu hoa oải hương: Hoa oải hương có đặc tính làm dịu và thư giãn, khi kết hợp với tinh dầu bạc hà, có thể giúp thư giãn tâm trí và cơ thể, đồng thời mang lại cảm giác sảng khoái, thích hợp để giảm căng thẳng và cải thiện giấc ngủ.

Kết hợp với tinh dầu hương thảo: Hương thảo giúp cải thiện sự tập trung và trí nhớ. Khi kết hợp với tinh dầu bạc hà, nó có thể tăng cường hiệu ứng sảng khoái và thích hợp sử dụng khi bạn cần tập trung.

Kết hợp với tinh dầu họ cam quýt (ví dụ: cam, chanh, bưởi): Những loại tinh dầu này có mùi thơm tươi mát và đặc tính nâng cao tinh thần, khi pha trộn với tinh dầu bạc hà, chúng sẽ mang lại mùi hương tươi mát giúp cải thiện tâm trạng của bạn.

Kết hợp với tinh dầu khuynh diệp: Khuynh diệp có mùi thơm mát và tác dụng làm sạch đường hô hấp. Kết hợp với tinh dầu bạc hà có thể tăng cảm giác mát lạnh và giúp làm giảm khó chịu về đường hô hấp như nghẹt mũi.

Kết hợp với tinh dầu tràm trà: Tinh dầu tràm trà được biết đến với đặc tính kháng khuẩn và khi kết hợp với tinh dầu bạc hà, có thể dùng để làm sạch và thanh lọc không khí hoặc dùng trong các công thức kháng khuẩn để chăm sóc da.

Hy vọng sau những thông tin hữu ích trên, bạn đã hiểu rõ hơn về những tác dụng của tinh dầu bạc hà. Không chỉ vậy, quan tâm đến tác dụng phụ và những vấn đề liên quan giúp bạn có cách ứng dụng tinh dầu bạc hà tốt hơn cho cuộc sống.

Một số thông tin hữu ích khác:

• 13 tác dụng của tinh dầu hương thảo: Cách dùng và những kiêng kỵ
• 11 lợi ích của tinh dầu lavender: Kiêng kỵ gì khi dùng dầu lavender?
• 10 tác dụng của tinh dầu trầu không: Cách tự chiết xuất tinh dầu trầu không đơn giản
• Tinh dầu hoa anh thảo: Tác dụng, cách dùng, chống chỉ định

Nguyên nhân gây ra tình trạng buồn nôn

Buồn nôn là cảm giác muốn tống thức ăn ra ngoài, có thể theo sau bởi tình trạng nôn ói thức ăn hoặc không. Buồn nôn có thể là tác dụng phụ của các phương pháp điều trị ung thư như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị vùng bụng hay đầu.

Những biện pháp giúp cải thiện tình trạng buồn nôn

• Lựa chọn thực phẩm dễ chịu cho dạ dày như bánh mì sandwich nướng, sữa chua, nước hầm xương vớt béo, thức ăn cho thêm vài giọt chanh
• Chia nhỏ bữa ăn thành 5 – 6 bữa thay vì 3 bữa lớn
• Không bỏ qua bữa chính lẫn bữa phụ, ngay cả khi bạn không có cảm giác đói vì dạ dày rỗng làm tình trạng buồn nôn trở nên tệ hơn

• Không nên ăn thức ăn yêu thích trong lúc này vì dễ làm bệnh nhân nhầm tưởng thức ăn đó là nguyên nhân gây ra tình trạng buồn nôn
• Giảm chất lỏng trong suốt bữa ăn như ít uống nước trong lúc ăn, chỉ ăn cái không ăn nước trong các món canh, món nước như bún, phở, hủ tíu,…
• Nhấp từng chút nước suốt cả ngày
• Nhiệt độ thức ăn nước uống nên duy trì ở nhiệt độ phòng, không quá nóng hay quá lạnh
• Tìm thời điểm thích hợp cho việc ăn uống. Nhiều bệnh nhân cảm thấy dễ chịu hơn khi ăn nhẹ trước điều trị, trong khi một số khác thì phải chờ vài giờ sau điều trị
• Tránh thực phẩm nặng mùi như hành, tỏi, cá,…
• Nhờ gia đình hoặc bạn bè giúp đỡ cho việc nấu nướng để bệnh nhân hạn chế tiếp xúc với mùi thức ăn

• Mở cửa, bật quạt hoặc bật máy hút mùi ở bếp để hạn chế mùi thức ăn trong bếp
• Thư giãn trước và sau khi điều trị như hít sâu, thở chậm, cầu nguyện, nghe nhạc, đọc sách,…
• Nên ngồi nghỉ ngơi sau ăn hay đi lại chứ không nên nằm sau ăn
• Mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát

Nguyên nhân gây ra tình trạng nôn ói

Hóa trị hoặc xạ trị vùng bụng hay đầu có thể gây ra tình trạng buồn nôn hoặc nôn ói hoặc cả hai. Bên cạnh đó, các nguyên nhân khác gây ra nôn ói như ngộ độc thực phẩm, mùi thức ăn, đau dạ dày, tâm lý lo lắng,…

Những biện pháp giúp cải thiện tình trạng nôn ói

• Không ăn hay uống bất cứ thứ gì cho đến khi hết nôn
• Khi đã hết nôn, uống chậm và ít các loại dịch trong như nước lọc, nước hầm xương, nước ép trái cây không lẫn xác trái cây, nước mật ong, trà thảo mộc,…
• Khi đã có thể uống dịch trong mà không nôn thì có thể chuyển sang các loại dịch có độ sệt cao hơn như sinh tố, sữa chua, kem,… hoặc thức ăn dễ chịu cho dạ dày như bánh mì sandwich nướng, sữa chua,… hoặc ăn thêm thức ăn đặc khác như cho thêm bún vào nước dùng khi cảm thấy dễ chịu

• Chia nhỏ bữa ăn thành 5 – 6 bữa thay vì 3 bữa lớn
• Nhờ bác sĩ kê thêm các loại thuốc có thể kiểm soát tình trạng nôn
• Nên đi gặp bác sĩ khi ói nhiều và kéo dài trên 2 ngày. Nôn ói có thể làm cho cơ thể bị mất nước và gây nguy hiểm đến sức khỏe nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Tình trạng tiêu chảy ở bệnh nhân ung thư: Cách xử trí và phòng ngừa ra sao?
• Tình trạng khô miệng và táo bón ở bệnh nhân ung thư: Cách xử trí thế nào?
• Tình trạng biếng ăn, đau họng và khó nuốt ở bệnh nhân ung thư: Cách giải quyết thế nào?

Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe và dinh dưỡng nha! Hẹn gặp lại các bạn ở những bài viết sau.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế – Viện Dinh dưỡng (2016) – Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
2. Bộ môn Dinh dưỡng – An toàn Thực phẩm Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch TP.HCM (2019) – Dinh dưỡng học – Nhà xuất bản Y học.

Nguyên nhân gây ra triệu chứng buồn nôn

Nôn mửa là hiện tượng các chất như thức ăn và axit dịch vị trào ngược từ dạ dày ra ngoài với lực mạnh, thường xuất hiện trong trường hợp đường tiêu hóa bị rối loạn, cơ thể bị rung lắc khi đi ô tô, phụ nữ trong giai đoạn đầu của thai kỳ… Dù vậy không có nghĩa nôn mửa là không tốt, bởi khi cơ thể bạn mệt mỏi hay ăn phải thức ăn không đảm bảo vệ sinh thì đây chính là cơ chế bảo vệ của cơ thể, thay vì hấp thụ thì phải loại bỏ những chất có hại ra khỏi cơ thể.

Khi có cảm giác buồn nôn thường sẽ kèm theo các biểu hiện khác như đau đầu, chóng mặt, bụng nôn nao. Thậm chí nếu những triệu chứng này đến cùng một lúc sẽ khiến cơ thể suy nhược hoặc ngất tùy thể trạng mỗi người. Bạn cũng đừng nên chủ quan bởi buồn nôn là một trong những dấu hiệu ban đầu của các bệnh lý. Cùng xem những loại bệnh lý nào có triệu chứng như vậy nhé!

1. Triệu chứng đau bụng và buồn nôn

1.1. Viêm loét dạ dày

Viêm loét dạ dày là bệnh gây tổn thương trên niêm mạc dạ dày, tá tràng. Nguyên nhân chủ yếu do thói quen không lành mạnh trong cuộc sống hàng ngày, có thể kể đến như thường xuyên uống rượu bia, hút thuốc lá, ăn uống không điều độ, thức đêm nhiều,… Cũng có trường hợp người mắc bệnh này do yếu tố di truyền. Biểu hiện của loét dạ dày thường rất rõ như:

• Đau vùng thượng vị
• Bụng luôn cồn cào, rát nóng
• Buồn nôn và nôn

Triệu chứng nặng hay nhẹ phụ thuộc vào vị trí loét, tuổi tác của bệnh nhân. Đau bụng là một trong những dấu hiệu phổ biến nhất, đau dai dẳng không ngừng vào buổi đêm hoặc khi thức dậy, khi đói.

1.2. Sỏi đường tiết niệu

Bệnh sỏi tiết niệu gây ra do sự rối loạn sinh lý cùng với các yếu tố khác như nhiễm khuẩn tiết niệu, dị dạng đường niệu…. Các chất khoáng trong nước tiểu hình thành nhân nhỏ, sau đó lớn dần thành sỏi tiết niệu. Đây là một bệnh thường gặp ở khoa cấp cứu bởi sự xuất hiện đột ngột những cơn đau dữ dội và buồn nôn.

Người mắc sỏi tiết niệu thường gặp những triệu chứng rất rõ ràng như đau vùng thắt lưng khi chạy nhảy, đi lại khó khăn. Cơn đau có thể đột ngột, kéo dài âm ỉ trước và sau khi vận động, do đó nếu chúng ta chịu đựng được thì sau vài phút cơn đau sẽ tự hết, nặng hơn thì nên dùng thuốc hỗ trợ.

Ngoài ra hiện tượng đi tiểu buốt, khó đi tiểu cũng là một biểu hiện của bệnh này. Nước tiểu có thể có màu đục hoặc màu hồng đỏ tùy thể trạng và mức độ của bệnh.

Những người mắc bệnh này thường do yếu tố di truyền hoặc đã từng gặp phải các bệnh lý rối loạn chuyển hóa. Uống ít nước cũng là nguyên nhân gây ra sỏi tiết niệu, do đó một chế độ ăn hợp lý, bổ sung lượng nước cần thiết mỗi ngày sẽ góp phần phòng chống bệnh này.

2. Triệu chứng tiêu chảy và buồn nôn

2.1. Ngộ độc thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm có nguyên nhân do ăn hoặc uống thực phẩm không đảm bảo vệ sinh như ôi thiu, nấm mốc, nhiễm khuẩn… hoặc chứa các chất độc hại như chất bảo quản, chất phụ gia… Sau khi bị ngộ độc thức ăn thường có những biểu hiện như:

• Buồn nôn, nôn mửa
• Tiêu chảy
• Cơ thể mệt mỏi, sốt và toát nhiều mồ hôi
• Đau bụng quằn quại

Ngộ độc có thể gây nguy hiểm, khiến cơ thể mất nước do tiêu chảy hoặc nhiễm trùng. Cách tốt nhất là đến gặp bác sĩ để khám kỹ hơn, bù nước và dùng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ. Nếu điều trị đúng cách và kịp thời, người bị ngộ độc sẽ khỏe hơn sau vài ngày.

3. Triệu chứng đau đầu và buồn nôn

3.1. Đau nửa đầu

Đau nửa đầu là tình trạng đau một bên đầu dữ dội, có thể diễn ra trong vài giờ hoặc nặng hơn là đau mấy ngày liên tiếp. Bệnh đau nửa đầu thường xuất hiện ở người trong độ tuổi từ 20-45, đi kèm các triệu chứng như:

• Liên tục buồn nôn
• Đau đầu đột ngột và dữ dội
• Thị giác và thính giác không tốt
• Tinh thần nhạy cảm và mất tập trung

Bệnh này thường không quá ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng lại gây phiền toái cho cuộc sống của bạn. Nếu những cơn đau vẫn nằm trong sức chịu đựng thì bạn có thể uống thuốc đau đầu hoặc thuốc chống buồn nôn để giảm bớt triệu chứng, tùy vào mức độ nặng nhẹ. Ngược lại, nếu bạn liên tục bị bệnh này hành hạ, đặc biệt với người lớn tuổi nên đi gặp bác sĩ để khám và điều trị đặc hiệu.

3.2. Tăng nhãn áp

Bệnh tăng nhãn áp bao gồm các rối loạn ở mắt, tổn thương dây thần kinh thị giác truyền tín hiệu từ mắt đến não. Đây được cho là nguyên nhân gây mù lòa rất phổ biến trên thế giới. Nếu không được điều trị sớm thì người bệnh sẽ mất thị lực một phần, sau đó mù lòa.

Một số triệu chứng của bệnh này có thể kể đến như:

• Buồn nôn kèm theo đau đầu
• Đột ngột mờ mắt, nhức mắt
• Nhìn thấy nhiều quầng sáng

Với biểu hiện buồn nôn và đau đầu, mọi người sẽ chủ quan và dễ nhầm lẫn với các loại bệnh nhẹ khác bởi chúng thường đi kèm với nhau khi bị bệnh. Tuy nhiên cần chú ý tới những dấu hiệu về thị lực kể trên để không phát hiện và điều trị bệnh sớm.

4. Triệu chứng chóng mặt và buồn nôn

4.1. Xuất huyết tiểu não

Xuất huyết tiểu não là hệ quả của cơn đột quỵ, huyết áp cao, phình động mạch, sử dụng chất cấm quá liều. Vì tiểu não là khu vực điều khiển sự cân bằng của cơ thể nên nếu bị tổn thương sẽ gây rối loạn và dễ xuất hiện cơn chóng mặt, buồn nôn.

Ở người cao tuổi, những cơn đau đầu chóng mặt và buồn nôn có thể được coi là triệu chứng nhẹ. Đôi khi họ có thể bị mê sảng, co giật cục bộ hay bị mất ý thức trong vòng vài phút. Khi có những triệu chứng này chúng ta nên chú ý và đi khám ngay, bởi nếu tiến triển nặng thì sẽ gặp những vấn đề nghiêm trọng về thần kinh, ý thức và thị giác.

4.2. Bệnh Meniere

Bệnh Meniere là một bệnh của tai trong, do ứ dịch và ion làm rối loạn chức năng của thính giác. Người bệnh sẽ bị chóng mặt, buồn nôn và ù tai. Ngoài biểu hiện chóng mặt kéo dài vài tiếng, buồn nôn và nôn mửa thì bệnh còn có các triệu chứng kèm theo như:

• Người vã mồ hôi
• Mệt mỏi, đi đứng không vững
• Tiêu chảy

Ù tai hay liên tục nghe tiếng vo ve bên tai chính là dấu hiệu của thính giác suy giảm, thậm chí ảnh hưởng tới thần kinh. Khi tăng áp lực trong tai cùng với âm thanh khó chịu khiến người bệnh mệt mỏi, cáu kỉnh và ảnh hưởng tới sinh hoạt hàng ngày. Bởi đây là bệnh về thính giác nên phải đến bệnh viện khám ngay lập tức để tránh xảy ra hậu quả nặng hơn.

5. Triệu chứng đau tức ngực và buồn nôn

5.1. Bệnh tiểu đường

Tiểu đường (đái tháo đường) là bệnh rất phổ biến hiện nay, do lượng đường trong máu tăng cao không kiểm soát. Nguyên nhân gây ra bệnh này rất đa dạng, tuy nhiên dù bị tiểu đường loại nào thì yếu tố chính vẫn là lượng đường trong máu.

Bệnh tiểu đường có thể gây hiện tượng đau tức vùng ngực và buồn nôn, hoặc người bệnh luôn có cảm giác đói, mệt, thường xuyên khát nước, đi tiểu nhiều, sút cân…

Chế độ ăn uống phù hợp theo chỉ định của bác sĩ, tập luyện thể dục thể thao hợp lý cùng với tinh thần thoải mái tích cực sẽ giúp người bệnh giảm các triệu chứng và nâng cao sức khỏe.

• Bạn có thể tham khảo máy đo đường huyết tại đây

5.2. Nhồi máu cơ tim

Nhồi máu cơ tim là tình trạng các mạch máu nuôi tim bị tắc đột ngột do xơ cứng động mạch, ngưng cung cấp máu nuôi tim. Đây là căn bệnh nguy hiểm gây suy tim, đe dọa trực tiếp tới mạng sống nếu không được quan tâm và phòng ngừa kịp thời. Khi lên cơn, người bệnh thường có cảm giác đau tức, vùng ngực như bị đè nặng, vặn xoắn, kèm theo đó là buồn nôn, khó thở, toát mồ hôi, tiêu chảy, mệt mỏi, thậm chí ngất xỉu.

Tuy vậy cũng có một số người mắc bệnh này không có biểu hiện rõ ràng do còn phụ thuộc vào mức độ nặng nhẹ khác nhau, do đo chúng ta hay nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường khác, khiến cho việc chẩn đoán và chữa trị gặp nhiều khó khăn.

• Bạn có thể tham khảo máy đo nhịp tim tại đây

Cũng không phải cứ buồn nôn là do bệnh mà có thể do yếu tố tâm lý như căng thẳng, lo lắng quá mức cũng dẫn đến hiện tượng này. Trên đây là bài viết về dấu hiệu các loại bệnh với biểu hiện buồn nôn. Chúng ta hãy tham khảo để có thể nhận biết và đi khám kịp thời nhé!

Đọc thêm các bài viết khác dưới đây:

• Viêm loét dạ dày nên kiêng ăn gì?
• Phù và chảy xệ chân: Nguyên nhân do đâu và cách cải thiện hiệu quả mà ít tốn kém.
• Cảnh báo ung thư cổ tử cung: Đừng coi thường nếu có những dấu hiệu này.

Nhiều người dễ bị buồn nôn sau khi ăn quá no hoặc uống bia rượu, đó là chuyện bình thường. Nhưng nếu cảm giác buồn nôn xuất hiện thường xuyên sau khi ăn thì có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh từ nhẹ đến nặng. Vậy làm cách nào để nhận biết những nguyên nhân đó? Cách phòng tránh và điều trị như thế nào?

Hệ tiêu hóa của chúng ta hoạt động như thế nào?

Hệ tiêu hóa bao gồm nhiều cơ quan phối hợp cùng nhau để phân giải thức ăn và đồ uống mà chúng ta nạp vào, cung cấp chất dinh dưỡng và năng lượng cho cơ thể để sử dụng trong các hoạt động thường ngày hoặc tích trữ.

Quá trình tiêu hóa bắt đầu từ miệng, tại đó thức ăn được nghiền nhỏ để có thể nuốt được. Sau đó thức ăn sẽ đi theo thực quản xuống dạ dày và ruột. Dịch tiêu hóa trong các cơ quan này sẽ phân hủy thức ăn hoàn toàn thành các chất dinh dưỡng được hấp thu vào máu, còn chất thải đi tới ruột già và cuối cùng bài tiết ra ngoài qua hậu môn.

Bất kỳ vấn đề nào xảy ra trong quá trình tiêu hóa đều có thể gây cảm giác buồn nôn sau khi ăn.

Nguyên nhân gây buồn nôn sau khi ăn là gì?

Đa số nguyên nhân thường phát sinh từ dạ dà – nơi bắt đầu phân giải thức ăn một cách mạnh mẽ. Cơ thể sẽ phản ứng với tình trạng rối loạn bằng cách tống hết những chất có trong dạ dày ra ngoài, thường là nôn ói. Đôi khi màu sắc của chất nôn có thể gợi ý nguyên nhân, ví dụ màu vàng tươi hoặc xanh lá đậm có thể báo hiệu vấn đề ở ruột non.

Thay đổi hormone

Thay đổi hormone thường xảy ra trong thai kỳ gây cảm giác buồn nôn vào bất cứ lúc nào trong ngày, thường là buổi sáng. Một số bà bầu cảm thấy buồn nôn trước bữa ăn, trong khi những người khác bị buồn nôn ngay sau khi ăn, thậm chí có những người bị suốt cả ngày. Hiện tượng này thường bắt đầu từ tháng thứ 2 của thai kỳ. Buồn nôn khi mang thai không gây hại cho cả mẹ và bé, thường sẽ tự hết vào tháng thứ 4 của thai kỳ.

Nồng độ hormone tăng cao trong thai kỳ gây ra nhiều thay đổi ở hệ tiêu hóa và toàn bộ cơ thể, khiến cho thức ăn nằm lại trong dạ dày và ruột non lâu hơn. Có thể đây cũng là yếu tố góp phần tạo ra cảm giác buồn nôn sau khi ăn trong lúc mang thai.

Ngoài ra các hormone của thai kỳ có thể làm cho đoạn nối giữa thực quản và dạ dày bị giãn ra, do đó dễ bị trào ngược axit và có thể góp phần gây buồn nôn. Khứu giác của người phụ nữ trở nên nhạy bén hơn khi mang thai cũng có thể làm cho cảm giác buồn nôn trở nên tồi tệ hơn.

Thực phẩm bẩn

Thực phẩm có thể bị nhiễm bẩn do không nấu chín kỹ hoặc bảo quản không đúng cách, nếu ăn vào có thể gây ngộ độc. Đa số tác nhân gây ô nhiễm là vi khuẩn, một số ít là virus, cảm giác buồn nôn có thể xuất hiện trong vòng vài giờ sau khi ăn.

Những loại virus nhiễm vào thực phẩm rất dễ lây lan và gây viêm dạ dày – ruột, biểu hiện triệu chứng như:

• Sốt
• Buồn nôn, nôn
• Tiêu chảy
• Đau bụng và co thắt

Không dung nạp thực phẩm hoặc dị ứng

Một số người mắc chứng không dung nạp thực phẩm, tức là cơ thể khó tiêu hóa một số loại thực phẩm nhất định nào đó. Hiện tượng này không liên quan đến hệ miễn dịch, có thể gây buồn nôn chậm vài giờ sau khi ăn.

Các loại thực phẩm mà nhiều người không dung nạp được là:

• Thực phẩm có chứa lactose như các sản phẩm từ sữa
• Thực phẩm chứa gluten như lúa mì
• Thực phẩm gây đầy hơi đường ruột, chẳng hạn như đậu hoặc bắp cải

Trong khi đó dị ứng thực phẩm là hiện tượng hệ miễn dịch phản ứng với các chất trong thực phẩm vì cho rằng đó là mối đe dọa với cơ thể. Buồn nôn do dị ứng có thể xảy ra rất nhanh, vài giây hoặc vài phút sau khi ăn, và thường đi kèm với nhiều triệu chứng khác như sưng mặt, sưng môi, khó thở, khó nuốt. Những phản ứng này được coi là trường hợp cấp cứu và phải được chăm sóc y tế càng nhanh càng tốt.

Các vấn đề về tiêu hóa

Buồn nôn sau khi ăn và các triệu chứng khác có thể xảy ra khi một cơ quan trong hệ tiêu hóa bị rối loạn, ví dụ:

• Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là tình trạng lớp cơ nối giữa thực quản và dạ dày không co thắt tốt, khiến cho axit từ dạ dày trào lên thực quản, gây cảm giác nóng rát ở ngực thường gọi là chứng ợ nóng và có thể là nguyên nhân gây buồn nôn sau khi ăn.

• Túi mật có nhiệm vụ giải phóng dịch mật để giúp phân giải chất béo trong thức ăn. Các bệnh về túi mật làm chất béo khó tiêu hóa và có thể gây buồn nôn sau bữa ăn có nhiều dầu mỡ.
• Tuyến tụy tiết ra các protein và hormone cần thiết cho quá trình tiêu hóa. Nếu tụy bị viêm có thể gây buồn nôn cùng với đau bụng và các triệu chứng đường ruột khác.
• Hội chứng ruột kích thích (IBS) là rối loạn mãn tính có thể gây đầy hơi và chướng bụng, ở một số người cũng có thể làm buồn nôn sau khi ăn.

Bệnh của mạch máu

Buồn nôn sau khi ăn có thể là dấu hiệu của động mạch ở ruột bị hẹp, làm giảm lượng máu cung cấp cho ruột.

Buồn nôn sau khi ăn có thể đi kèm với những cơn đau bụng dữ dội là dấu hiệu của tình trạng được gọi là thiếu máu mạc treo mãn tính, có thể đột ngột trở nặng và đe dọa tính mạng bất cứ lúc nào.

Đau nửa đầu (migraine)

Đau đầu migraine có thể gây buồn nôn, nôn sau khi ăn kèm theo đau bụng dữ dội và chóng mặt.

Bệnh tim mạch

Trong một số trường hợp, buồn nôn sau khi ăn có thể là dấu hiệu cảnh báo cơn đau tim.

Rối loạn tâm thần hoặc tâm lý

Chán ăn do tâm thần và chứng ăn uống vô độ là những rối loạn ăn uống phổ biến, biểu hiện đặc trưng là thói quen ăn uống bất thường. Chán ăn do tâm thần có thể gây buồn nôn do dư thừa axit trong dạ dày hoặc do quá đói, còn chứng ăn vô độ có thể gây buồn nôn sau khi ăn do cơ thể buộc phải tống bớt lượng thức ăn đã nạp vào.

Ngoài ra các vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm hoặc stress nặng cũng có thể dẫn đến chán ăn và buồn nôn sau khi ăn.

Say tàu xe

Một số người rất nhạy cảm với chuyển động lắc lư khi đi tàu xe, dễ bị buồn nôn. Nếu ăn uống trước khi hoặc sau khi đi tàu xe có thể bị buồn nôn nhiều hơn nữa.

Dùng thuốc

Buồn nôn là tác dụng phụ thường gặp của nhiều loại thuốc bao gồm thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hoặc thuốc hóa trị ung thư. Cảm giác buồn nôn sẽ giảm bớt sau khi ngưng thuốc.

Làm sao nhận biết được nguyên nhân gây buồn nôn sau khi ăn?

Các triệu chứng khác xuất hiện kèm theo buồn nôn có thể gợi ý nguyên nhân gây ra nó:

Khi nào nên đến gặp bác sĩ?

Đa số các trường hợp buồn nôn sau khi ăn không phải là vấn đề nghiêm trọng, nhưng nếu xảy ra liên tục hơn 5 ngày hoặc nếu một số triệu chứng nêu trên xuất hiện cùng nhau thì hãy đến gặp bác sĩ để tìm nguyên nhân và điều trị kịp thời.

Đặc biệt nếu buồn nôn sau khi ăn xảy ra ở trẻ em cần chú ý kỹ hơn, hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ trong các trường hợp sau:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi bị nôn
• Trẻ trên 6 tháng tuổi bị nôn kèm với sốt trên 38,5°C
• Trẻ bị nôn kéo dài hơn 8 giờ
• Trẻ nôn ra máu
• Trẻ không đi tiểu hơn 8 giờ
• Trẻ buồn ngủ nhiều hơn thường ngày
• Trẻ bị đau bụng kéo dài hơn 2 giờ
• Trẻ bị đau đầu

Chẩn đoán nguyên nhân gây buồn nôn sau ăn như thế nào?

Vì có rất nhiều nguyên nhân như đã kể trên nên phải ghi lại chính xác thời gian bị buồn nôn và những loại thức ăn đã dùng trước đó để giúp bác sĩ chẩn đoán. Tùy thuộc vào nguyên nhân nghi ngờ, bác sĩ có thể cho làm thêm:

• Xét nghiệm máu hoặc nước tiểu
• Test dị ứng da
• Nội soi đại tràng hoặc nội soi đường tiêu hóa trên
• Chụp CT hoặc MRI vùng bụng

Điều trị buồn nôn sau khi ăn như thế nào?

Có rất nhiều phương pháp điều trị khác nhau tùy theo nguyên nhân, ví dụ:

• Những người bị GERD hoặc ợ nóng có thể dùng thuốc ức chế tiết axit dạ dày hoặc thuốc kháng sinh để diệt vi khuẩn H. pylori.
• Người có cơ địa dị ứng hoặc không dung nạp thực phẩm nên tránh những loại đồ ăn thức uống gây khó chịu.
• Nếu bị nhiễm trùng tiêu hóa nên uống đủ nước và ăn đồ nhạt khi cảm giác buồn nôn đã giảm đi.
• Các nguyên nhân nghiêm trọng hơn – như bệnh túi mật – có thể phải phẫu thuật.

Làm cách nào để phòng tránh và giảm bớt buồn nôn sau khi ăn?

Một số mẹo đơn giản có thể giúp tránh hiện tượng này:

• Luôn dùng thức ăn dễ tiêu như bánh quy, cơm trắng, bánh mì nướng, v.v.
• Dùng các sản phẩm từ gừng như nước gừng, kẹo gừng, nhai kẹo cao su hoặc ngậm bạc hà cũng có thể làm giảm cảm giác buồn nôn

• Tránh dùng các sản phẩm từ sữa hoặc thực phẩm nhiều chất xơ
• Khi bị buồn nôn không nên ăn thêm bất kỳ thứ gì, chỉ uống nước nhưng thật ít cho đến khi cảm thấy dễ chịu hơn
• Chia các bữa ăn nhỏ trong ngày thay vì ăn nhiều trong một bữa

Trên đây là những điều cần lưu ý khi bị buồn nôn sau khi ăn. Đừng chủ quan với bất kỳ dấu hiệu nào của cơ thể và hãy đi khám kịp thời để bảo vệ sức khỏe nhé!

Mời bạn xem thêm những bài viết liên quan của BlogAnChoi:

• Loại thực phẩm nào dễ gây “xì hơi”? Có cách nào để khắc phục hay không?
• 8 điều lầm tưởng về bệnh trĩ – Căn bệnh “khó nói” và cũng rất khó chịu

Hãy đón xem BlogAnChoi mỗi ngày để nhận được nhiều thông tin thú vị bạn nhé!