Nguồn gốc tục lệ cúng ông công ông táo

Câu chuyện cổ tích về 3 ông đầu rau có lẽ đã quá quen thuộc với tất cả người dân Việt Nam. Theo tục này thì “ba ông đầu rau” còn gọi là Táo quân, gồm hai ông và một bà, tượng trưng cho “chiếc kiềng 3 chân” ở nơi nhà bếp của người Việt ngày xưa. Vào ngày 23 tháng Chạp, Táo quân sẽ lên thiên đình để báo cáo các mọi việc lớn nhỏ trong nhà của gia chủ với Thượng đế (hay ông Trời).

Táo quân cũng còn gọi là Tảo Công, là vị thần bảo hộ cho mỗi gia đình, cư ngụ trong nhà bếp nên còn được gọi là “Vua bếp”. Vị Táo quân cai quản gia sự cả năm, quản việc bếp núc quanh năm có lửa, có đồ nấu ăn, tượng trưng cho sự sung túc đủ đầy. Vì vậy mong muốn được Táo quân phù hộ, ngày 23 tháng Chạp người ta“ thường làm lễ tiễn đưa ông Táo về chầu Trời rất trọng thể.

Lễ cúng ông công ông táo cần chuẩn bị gì?

Mỗi lễ cúng lại có những sự chuẩn bị khác nhau, gia chủ nên tìm hiểu kỹ để sắm sửa đầy đủ, chính xác không bị sai phạm hay thừa thiếu, ảnh hưởng không tốt đến lễ cúng và tâm lý của gia đình.

Lễ cúng ông công ông táo theo quan niệm thường rất long trọng, đủ đầy, càng nhiều lễ thì càng thành tâm, Táo quân càng phù hộ. Nhưng sự thật thì chỉ cần đủ là được, nếu sắm sửa quá nhiều lại thành tốn kém và phung phí, không nên.

Chuẩn bị áo mũ Táo quân

• Ông Phạm Lang – Thổ Công trông nom việc bếp nên áo mũ màu đỏ
• Ông Trọng Cao – Thổ Địa quản đất đai long mạch nên áo mũ màu vàng
• Bà Thị Nhi – Thổ Kỳ trông nom chợ búa mua sắm nên áo mũ màu xanh

Chuẩn bị cá chép

Gia chủ mua 3 con cá chép 1 đỏ, 1 vàng, 1 xanh lá hay mình trắng vây xanh lá cũng được. Nếu không có cá xanh, vây xanh thì có thể lấy bột màu xanh nhuộm cho cá.

Chiều dài của cá:

• Cá đỏ dài 8,6 hoặc 6,8 cm lấy cung Thiên Tài.
• Cá vàng dài 8,7 hoặc 9,1 cm lấy cung Quan Quý.
• Cá xanh hoặc cá mình trắng vây xanh, dài 8,2 hoặc 9,3 cm lấy cung Đạo Đức.

Ngoài ra bạn có thể mua cá chép sống để thả phóng sinh cùng cũng rất tốt, vừa đúng nghi thức cúng vừa thể hiện sự từ bi, lòng tốt của gia chủ.

Chuẩn bị mâm lễ cúng ông công ông táo

Mâm cúng ông công ông táo là mâm cỗ mặn, không cần quá cầu kỳ, tùy vào điều kiện của gia đình để sắm sửa. Cơ bản nhất của mâm cúng ông táo gồm có: gà, xôi, rượu 3 chén, nước 3 chén, 3 cọc tiền, 3 đồng tiền vàng, 1 lá trầu, 1 quả cau. Mỗi ông táo là 3 nén nhang thì thành 9 nén nhang.

Hướng cúng ông táo

Hướng Bắc cúng Thượng Đế, hướng Tây cúng Phật, hướng Nam cúng Thần Tiên, hướng Đông cúng các Vị Thánh và các Tiên Vương.

Bởi vậy khi làm lễ cúng ông công ông táo, gia chủ nên sắp bàn lễ quay về hướng Nam để cúng là tốt nhất.

Thời gian cúng ông Táo tốt nhất

Theo quan niệm xưa, 23 tháng Chạp là lúc ông Táo bắt đầu khởi hành cưỡi cá chép để bay về trời. Vì vậy thời điểm thích hợp nhất để làm lễ tiễn đưa là vào tối 22 hoặc sáng 23 tháng Chạp. Dù bận công việc gì, bạn cũng nên cố gắng hoàn thành trước 12 giờ ngày 23 để các Táo còn kịp lên đường nhé!

Văn khấn cúng ông táo chuẩn nhất

Con lạy Ngọc Hoàng – Thượng Đế.

Con lạy Thổ Công Táo Quân “Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.

Con lạy Thổ Thần Thổ Địa “Thổ Địa Long Mạch Tôn Thần”.

Con lạy Thổ Kỳ “Ngũ Phương Ngũ Thổ Phúc Đức Chánh Thần.

Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm… Gia đình tín chủ con tên là…(đọc tên + tuổi của chồng, vợ, con, cháu), Địa chỉ ngụ tại…

Tín chủ chúng con với tấm lòng thành kính gọi là có chút lễ vật nhang đăng trước án thỉnh cầu kính mời chư vị Thổ Thần Thổ Địa, Thổ Công Táo Quân Thổ Kỳ lai sàng chứng giám cho tấm lòng của chúng con.

Mong chư ngài thỉnh tấu cầu xin Ngọc Hoàng xá tội trần gian nghiệp chướng cho gia đình con, cúi xin Ngọc Hoàng ban ơn ban phúc cho gia chủ chúng con được mạnh khoẻ, hạnh phúc, an khang, thịnh vượng, cầu tài đắc kỳ tài, cầu lộc đắc kỳ lộc, đi tươi về tốt, đi một về mười… Cầu xin cho gia đình họ hàng thịnh vượng, cầu mong cho bách gia trăm họ quốc thái dân an, cầu cho đất nước Việt Nam trường tồn mãi mãi.

Gia đình chúng con xin cung nghinh tiễn ba vị về trời thành tâm chấp lễ… (nói xong thì chấp tay bái đủ 9 bái. Mỗi vị 3 bái).

Những kiêng kị cần tránh khi cúng ông táo

Đốt tiền âm phủ

Nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Sinh cho rằng khi cúng Ông Công ông Táo tuyệt đối không đốt tiền vàng mã âm phủ. Vì Táo quân là thần tiên chứ không phải vong hồn người âm nên việc đốt vàng mã không có tác dụng, thậm chí còn phạm đến các ngài.

Hơn nữa việc chi tiền mua cá chép khổng lồ hay đốt quá nhiều tiền vàng mã để cầu bình an, tài lộc trong lễ cúng Táo quân chỉ gây tốn kém tiền của, không mang lại lợi ích thậm chí còn làm ô nhiễm môi trường.

Cúng ông táo sau 12h trưa 23 tháng Chạp

Theo quan niệm dân gian, cửa Thiên Đình sẽ đóng sau 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp, bởi vậy lễ cúng ông Công ông Táo cần được tiến hành trước giờ đó. Có thể tiến hành cúng Ông Táo trước ngày 23 tháng Chạp, bắt đầu từ ngày 20 là hợp lý, miễn sao gia chủ thành tâm và báo cáo với Táo quân về mọi việc.

Và lưu ý cúng Ông Táo là cúng sáng, trưa, chiều nhưng tuyệt đối không cúng buổi tối.

Phóng sinh cá chép sai cách

Phóng sinh cá chép mang ý nghĩa công đức rất lớn. Tuy nhiên nhiều người dân phóng sinh cá chưa đúng cách khiến cá có thể bị chết, ảnh hưởng đến môi trường và khiến nghi thức cúng Ông Táo không được chọn vẹn.

Khi phóng sinh cá chép, gia chủ lưu ý chọn nơi nước trong, sạch sẽ và là ao hồ tự nhiên, đừng thả ở nơi hồ tù nước đọng hay nước không sạch. Khi thả cá nên dùng tay từ từ nghiêng miệng túi nilon hoặc đồ đựng cá xuống nước, để cá tự bơi ra. Nếu không ta đặt cá vào lòng bàn tay, thả nhẹ nhàng xuống nước.

Tuyệt đối không ném cá từ trên cao xuống hoặc ném ra xa. Sau khi phóng sinh cá nên dọn dẹp túi nilon, rác xung quanh để bảo vệ môi trường.

Một số thông tin khác có thể bạn quan tâm:

• Văn khấn cúng giao thừa và mâm cỗ cúng giao thừa chuẩn nhất 2021
• 10 điều kiêng kỵ vào ngày Tết cần tránh để có một năm mới tốt đẹp
• TOP 30 bài nhạc Tết hay, mới nhất 2021, cứ nghe là thấy xuân đã về

12 phong tục ngày Tết dưới đây đã có từ xa xưa, qua bao nhiêu gió bụi thời gian, các phong tục này vẫn còn lưu giữ, là một nét đẹp trong văn hóa Việt Nam mà ai nấy đều tự hào. Hãy cùng BlogAnChoi khám phá ngay để ghi nhớ cho bản thân và gia đình nhé các bạn!

1. Cúng tiễn Táo quân về trời – phong tục ngày Tết nhà nào cũng biết

Có thể nói, cái Tết chính thức không chỉ là vào đêm Giao thừa, mà thật ra đã ghé đến gia đình Việt từ 23 tháng Chạp. Đó là khi chúng ta chuẩn bị đồ cúng và cá chép để cúng tiễn ông Táo vượt Vũ Môn về trời.

Tương truyền, ông Táo sẽ ghi chép lại những tốt xấu mà gia chủ làm trong năm qua, vào ngày 23 sẽ về trời để kịp báo cáo với Ngọc Hoàng vào giao thừa. Vì vậy, ngoài nhang, nên, trái cây, vàng mã, hai mũ ông, một mũ bà, người Việt thường cúng thêm ba con cá chép thật hoặc bằng giấy để làm phương tiện cho ông Táo về trời.

2. Gói bánh chưng, bánh tét

Bánh chưng, bánh tét từ lâu đã là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ đón Tết của người Việt. Nếu thiếu đi hương vị nếp thơm, dẻo ngọt của món bánh này thì Tết có cảm giác không được trọn vẹn. Chính vì vậy, dù không thể tự làm, người Việt cũng sẽ nhờ người quen gói hộ hoặc ít ra thì sẽ mua về.

Công đoạn làm bánh cũng là khoảng thời gian đẹp khi các thành viên trong gia đình cùng nhau chuẩn bị, gói bánh rồi quây quần bên bếp lửa chờ bánh chín. Trong không khí se lạnh ngày Tết, mọi người sum họp, ngồi bên nhau và chia sẻ những chuyện vui buồn của năm qua là điều tuyệt vời nhất.

3. Chuẩn bị mâm ngũ quả ê 

Bên cạnh bánh chưng, bánh tét, mâm ngũ quả cũng không thể thiếu trên bàn thờ ngày Tết của dân Việt. Mỗi miền sẽ có cách trình bày mâm quả khác nhau.

Nhưng nhìn chung, 5 loại quả sẽ thường thường xếp lại thành một thông điệp, ví dụ như “cầu vừa đủ xài thơm” (có 5 quả: mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, thơm (khóm, dứa), hoặc thêm quả phật thủ, loại quả nào mang ý nghĩa tốt tùy ý… để cầu chúc cho một năm tới may mắn, hạnh phúc, bình an, tài lộc,…

Mâm ngũ quả cũng làm bàn thờ Tết trông đầy đặn và đẹp mắt hơn. Chính vì vậy, việc đi chợ Tết và chọn mua trái cây về bày đã là phong tục lâu đời của người Việt.

4. Chơi hoa ngày Tết

Không khí chào đón năm mới chắc chắn sẽ tràn đầy hương hoa khoe sắc như hoa cúc, tulip, hướng dương,… Trong đó, phổ biến nhất là sắc hồng xinh đẹp của hoa đào miền Bắc và màu nắng vàng ươm của hoa mai miền Nam. Người chơi hoa sẽ tước bớt lá cho hoa vào những ngày trước tết để hoa nở rộ đúng ngày đầu năm mới.

Nếu không phải là dân chuyên cây cảnh, người dân Việt cũng sẽ mua hoa về trang trí để tạo không khí Tết cho nhà cửa. Các chợ hoa lớn nhỏ mọc lên khắp mọi miền đất nước, người dân nô nức đi tham quan và lựa chọn các loại hoa mình thích là điều không còn xa lạ mỗi dịp Tết đến, xuân về.

5. Xin chữ

Khi đi chợ Tết, người xưa thường ghé qua thầy đồ xin chữ. Thời ấy, con chữ vô cùng quý giá, người ta xin về thờ để cầu phước cho gia đình. Sau một thời gian, phong tục này có phần thuyên giảm. Song, hiện nay, cuộc sống đủ đầy thì con người đang dần tìm lại những nét đẹp xưa.

Bên cạnh những chữ thường được chọn để thờ là Phúc, Lộc, Thọ, Tâm, Đức,… người dân Việt cũng chuộng những câu đối Tết đầy ý nghĩa để treo trong nhà. Ngoài ra, tặng chữ cũng là một nét đẹp đáng được trân trọng ngày Tết.

6. Tổng vệ sinh nhà cửa

Để chào đón những ngày đầu năm vô cùng ý nghĩa, hầu như mỗi gia đình đều tiến hành dọn dẹp và trang hoàng lại nhà cửa. Các đồ vật, từ bàn ghế, chén bát cho đến phòng ốc, sân vườn đều được dọn dẹp sạch sẽ.

Nhà cửa phải thật tinh tươm để chào đón giây phút chuyển giao năm mới thiêng liêng. Các thành viên trong gia đình sẽ tranh thủ ngày Tết để cùng nhau dọn dẹp.

Ngoài ra, vào ngày mùng 25 tết, con cháu cũng sẽ đến thăm viếng và dọn dẹp mộ ông bà tổ tiên, gọi là đi “tảo mộ”.

7. Cúng tất niên và đón giao thừa

Vào chiều cuối năm, tức mùng 30 (có năm là mùng 29), các gia đình thường làm mâm cơm, mời gia tiên về dùng bữa gia đình. Đây là giây phút các thành viên quây quần bên nhau, ăn bữa cơm cuối để tiễn năm cũ và đón năm mới.

Sau đó, gia đình Việt sẽ cùng nhau đón thời khắc giao thừa thiêng liêng. Lễ cúng trừ tịch sẽ được thực hiện ngoài trời, để bỏ lại năm cũ phía sau, chào đón những điều tuyệt vời của chu kỳ 365 ngày tiếp theo. Mọi người có thể chúc phúc, nhận lì xì và đi ngắm pháo hoa.

8. Chúc tết và mừng tuổi mới, lì xì

Chúc tết gia đình, họ hàng, bạn bè và người quen đã là phong tục không thể thiếu của người Việt Nam từ xưa đến nay. Đây là dịp để gửi lời chúc hạnh phúc, sức khỏe, tài lộc đến những người mình yêu quý.

Mùng một Tết, con cháu nhỏ tuổi sẽ thường chúc thọ và mừng tuổi ông bà, cha mẹ. Sau đó, ngươi lớn tuổi sẽ lì xì lại con cháu để mừng tuổi, lấy may và gửi gắm những lời chúc tốt đẹp nhất. Số tiền trong phong bao lì xì không được đánh giá ở giá trị, mà chủ yếu là ở ý nghĩa. Bạn có thể tìm mua các mẫu phong bao lì xì đẹp tại đây.

Bạn có thể tham khảo bài viết “Tổng hợp 33 câu chúc tết hay & độc đáo năm Mậu Tuất 2018” tại đây.

9. Xuất hành

Xuất hành đầu năm là lần đầu tiên đặt chân ra khỏi nhà trong năm mới, mọi người thường chọn giờ sao cho hợp tuổi, hợp hướng để mong muốn được gặp thần Tài, quý nhân cho may mắn.

10. Hái lộc đầu năm

Hái lộc là một phong tục tâm linh đầu năm của người Việt, đặc biệt là người miền Bắc. Vào giao thừa hay sáng mùng một, nhiều người thường đi lễ chùa chiền, đền miếu rồi xin hái một cành cây để rước lộc về nhà.

Người Việt thường hái những cây tươi tốt, đâm chồi nảy lộc quanh năm như cành đề, cành sung, cành si nhỏ,… Những cành lộc này thường được chưng trên bàn thờ Tết để cầu may mắn, tài lộc cho năm mới sang.

11. Xông đất đầu năm

Theo quan niệm xưa nay của người Việt Nam, sau thời khắc giao thừa, người bước vào nhà đầu tiên vào ngày mùng một sẽ là người xông đất. Người Việt rất chú trọng việc này, cho rằng người xông đất sẽ quyết định may rủi, phước lộc của cả năm mới.

Vì vậy, nhiều người thường nhờ ai hợp tuổi, gia đình đầm ấm, công việc thành đạt để đến nhà chúc phúc đầu tiên. Song, cũng có nhiều người thường không chọn trước mà để mọi thứ thuận theo tự nhiên. Những ai kỹ tính hoặc đang chịu tang sẽ không đi xông đất nhà người khác.

12. Đi lễ chùa đầu năm

Đây là một nét đẹp tâm linh của người Việt Nam ta. Phong tục đẹp này được duy trì từ lâu vào mỗi dịp Tết đế xuân về. Người người, nhà nhà sẽ đi lễ chùa để bày tỏ lòng thành, cầu mong cho mình và gia đình một năm bình an và may mắn.

Bạn có thể xem thêm các bài viết về Tết tại đây:

• Mâm cỗ ngày Tết miền Bắc có những gì?
• Mâm cỗ ngày Tết miền Trung có những gì?
• 7 món quà tết ý nghĩa dành cho người thân, bạn bè

Trên đây BlogAnChoi đã liệt kê 12 phong tục truyền thống ngày Tết của người dân Việt Nam ta. Chúc các bạn có thể tận hưởng một cái Tết đầm ấm, hạnh phúc và đủ đầy bên gia đình và những người mình yêu thương. Cũng đừng quên theo dõi các bài viết hữu ích trên BlogAnChoi cho cuộc sống thú vị nhé!