1. Hộp đựng thức ăn

Đầu những năm 2000, các công nhân xây dựng ở Israel tình cờ phát hiện ra một hang động đá khổng lồ được gọi là Hang Qesem. Kể từ đó, các nhà khảo cổ học đã khám phá ra những bí mật sâu bên trong nó, thách thức sự hiểu biết của chúng ta về nguồn gốc và sự tiến hóa của loài người.

Trong một nghiên cứu năm 2019 của các nhà nghiên cứu Đại học Tel Aviv, xuất hiện bằng chứng cho thấy con người thời tiền sử sống trong Hang Qesem khoảng 400.000 năm trước có một phương pháp bảo quản thực phẩm rất độc đáo. Họ bọc những mảnh xương hươu bằng da của nó để lưu trữ tủy bên trong. Phát hiện này đã lật ngược giả thuyết người nguyên thủy chỉ là những người săn bắt hái lượm dựa vào nguồn thức ăn sẵn có ngay lập tức. Kỹ thuật bảo quản cho phép họ lưu trữ tủy trong thời gian dài – lên đến hai tháng – và đảm bảo nguồn cung cấp thực phẩm ổn định hơn.

Trước đây không có bằng chứng nào về các phương pháp bảo quản như vậy được tìm thấy. Điều đó khiến các chuyên gia tin rằng con người nguyên thủy đã phải trải qua thời kỳ khan hiếm lương thực. Nhưng hóa ra họ đã bảo quản thực phẩm theo cách riêng của mình. Xác của những con hươu – vốn là con mồi chính của họ – được đưa về hang, nơi thịt, mỡ bị loại bỏ và khiến xương thích hợp để lưu trữ tủy.

2. Thuốc

Trong vài trăm năm qua ở Trung Quốc, xương rồng cổ xưa đã được khai quật và sử dụng như một dạng thuốc. Trên thực tế, “xương rồng” đó là hóa thạch hàng triệu năm tuổi của loài khủng long nhưng người dân không hề biết những bộ xương này có giá trị khảo cổ, thay vào đó họ tin rằng chúng có thể chữa bệnh nên đã nghiền xương ra và dùng chúng để chữa nhiều bệnh khác nhau.

Những bộ xương bí ẩn này được cho là có thể giảm bớt các tình trạng như chóng mặt, chuột rút ở chân, kiết lỵ, sưng tấy bên trong và thậm chí là sốt rét. Trong nhiều thế kỷ, các ngôi làng ở các vùng xa xôi của Trung Quốc đã thề rằng những chiếc xương này là một loại thuốc đặc biệt.

3. Cúc áo

Những đồ vật giống như những chiếc cúc áo hiện đại làm bằng xương đã được phát hiện tại các địa điểm khảo cổ có niên đại từ năm 2000 trước công nguyên. Tuy nhiên, những chiếc cúc cổ qua các thời đại không dùng chỉ như những chiếc cúc ngày nay. Ở Paris thời trung cổ, trong thế kỷ 13, các hội làm cúc chuyên chế tạo cúc áo từ các vật liệu như xương và gỗ.

Có thể phân biệt cúc xương cổ với cúc hiện đại do đặc điểm riêng biệt của chúng. Cúc áo cổ nặng hơn, có kết cấu thô và kích thước khác nhau. Điều này là do chúng thường được làm từ xương ống chân của gia súc.

Ngày nay, cúc áo được làm từ nhiều vật liệu khác nhau như nhựa, kim loại và gỗ. Những thay đổi này phản ánh tiến bộ trong kỹ thuật sản xuất và sự đa dạng của các vật liệu. Và tất nhiên, cúc áo hiện đại có công dụng tiện lợi hơn nhiều so với loại cúc cổ xưa.

4. Vũ khí

Trong tự nhiên, xương có thể dùng làm vũ khí – ví dụ như những con dao từ xương chân hươu vỡ vụn, phù hợp cho công việc đâm xuyên.

Cách đây rất lâu, người Clovis ở Bắc Mỹ thời tiền sử đã chế tạo ra những viên đạn nhọn từ xương hoặc gỗ. Đáng chú ý, người ta phát hiện ra những viên đạn gắn vào xương sườn của một bộ xương voi răng mấu đực. Tuy nhiên, người Clovis không phải là những người duy nhất sử dụng xương như vậy. Người Apache đã chế tạo ra những chiếc gậy từ xương hàm của ngựa, nai sừng tấm, trâu hoặc gấu.

5. Nhà ở

Vào thời kỳ đồ đá cũ ở châu Âu, con người dùng xương và ngà của những con voi ma mút lông xù để tạo nhà – nơi trú ẩn và chắn gió nguyên thủy. Những khúc xương này được buộc lại với nhau hoặc cắm xuống đất một cách đơn giản nhưng lại tạo ra những nơi trú ẩn vững chắc và lâu dài.

Nhìn chung, việc con người sơ khai sử dụng xương voi ma mút xây nhà cho chúng ta biết rất nhiều điều về sự tháo vát và khả năng thích ứng của họ.

6. Món ngon

Tủy xương là một loại thực phẩm phổ biến, giàu chất dinh dưỡng và có hương vị hấp dẫn trong lịch sử ẩm thực của những nơi như Ấn Độ, Iran và Hungary.

Ấn Độ tôn vinh tủy xương như một báu vật ẩm thực. Trên khắp các sa mạc rộng lớn của Iran, tủy xương là trung tâm của các món ăn truyền thống. Hungary nổi tiếng với các món ăn có hương vị đậm đà và nước này cũng sử dụng tủy xương trong ẩm thực truyền thống.

7. Dụng cụ trồng trọt và chế biến thực phẩm

Con người đã lấy xương động vật làm công cụ sinh hoạt từ lâu. Ví dụ, người da đỏ Cherokee ở Mỹ buộc xương động vật lớn và gậy với nhau bằng dây da hoặc dây chằng hươu làm xẻng đào.

Trước đó rất lâu, con người cũng đã làm xẻng bằng xương động vật. Họ sử dụng xương bả vai của động vật như lợn hoặc hươu, thậm chí còn bổ sung thêm tay cầm bằng gạc để đào tốt hơn. Những chiếc xẻng này rất chắc chắn và dễ cầm khi xới đất.

Ở Trung Quốc, họ làm xẻng từ xương lợn hoặc xương bò. Họ thay xương thường xuyên để đảm bảo các công cụ luôn hoạt động tốt.

8. Phân bón

Vào giữa những năm 1800, bột xương nổi lên như một loại phân bón phổ biến. Hồi đó, người dân ở các vùng nông thôn biên giới nước Mỹ đi nhặt xương trâu để làm phân bón. Họ phát hiện ra rằng việc nghiền nát và bón chúng lên vùng đất vốn cằn cối giúp việc trồng trọt trở nên dễ dàng hơn. Vậy nên xương của động vật đã giúp duy trì sự sống quan trọng trên thảo nguyên khi người Mỹ cố gắng di cư về phía tây. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành chăn nuôi gia súc đã dẫn đến sự chuyển đổi từ xương trâu sang xương bò trước năm 1900. Ngày nay, xương được sử dụng làm phân bón hiện nay chủ yếu là xương bò nghiền nhỏ. Ở một số nơi, xương lợn và cừu chết lâu ngày cũng có tác dụng.

Phân xương có hai dạng: xay thô và xay mịn. Xay mịn hơn sẽ giải phóng chất dinh dưỡng vào đất nhanh hơn. Vì bột xương có nhiều canxi và phốt pho nhưng lại thiếu nitơ nên người làm vườn thường bổ sung thêm phân giàu nitơ để cân bằng.

9. Bói toán

Ở Trung Quốc cổ đại, người ta sử dụng xương của rùa, bò và trâu để dự đoán tương lai. Họ làm sạch xương, chà mịn, khoan hoặc đục các lỗ theo hàng vào xương, hơ trên lửa cho đến khi xương nứt ra và đọc các vết nứt như dấu hiệu của một lời tiên tri.

Việc sử dụng xương để dự đoán tương lai cũng có thể được tìm thấy ở những nơi khác như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu, châu Phi và Bắc Mỹ. Nông dân ở những nơi như Hy Lạp và Serbia đã sử dụng xương để xác định thời tiết, bói toán, dự đoán các vấn đề chiêm tinh,…

10. Nhạc cụ

Người ta đã sử dụng xương chim rỗng để tạo ra sáo từ lâu. Các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra những chiếc sáo xương trong hai hang động Geissenklösterle và Hohle Fels có niên đại hàng thiên niên kỷ ở Đức. Những mảnh sáo được tìm thấy ở Geissenklösterle được ước tính có niên đại khoảng 35.000 năm. Sáo Hohle Fels được làm từ xương cánh của một con kền kền Griffon, có niên đại 4.000 năm. Tại thành phố Isturitz của Pháp, người ta đã tìm thấy những chiếc sáo cổ làm từ xương cánh thiên nga có niên đại khoảng 30.000 năm.

Tính chất rỗng của xương chim khiến chúng trở nên hoàn hảo để chế tạo sáo, cho phép tạo ra những âm thanh tuyệt vời đã vang vọng qua hàng nghìn năm lịch sử loài người.

Bạn có thể đọc thêm:

• 10 sự thật về màu sắc mà tất cả chúng ta đều hiểu sai
• 10 quan niệm sai lầm nổi tiếng nhất về thuật phù thủy Voodoo
• 10 quan niệm sai lầm về tình dục mà chúng ta vẫn tin tưởng

6. Tạo nên tiền thân của nhà tắm hơi ngày nay

Cái tên Temazcales trong tiếng Aztec có nghĩa là “ngôi nhà đổ mồ hôi”. Đó là những tòa nhà được sử dụng để xông hơi với đá nóng tương tự như phòng tắm hơi ngày nay. Kiểu tắm này là một phần của thói quen vệ sinh cá nhân hàng ngày của người Aztec.

Ngoài việc làm sạch cơ thể, tắm hơi còn có công dụng chữa bệnh khi kết hợp với các loại dược liệu khác nhau. Đồng thời nó cũng được sử dụng với mục đích tôn giáo vì hơi nước được coi là hơi thở thần thánh giúp thanh lọc cả cơ thể và linh hồn.

7. Phát triển các hệ thống đo lường phức tạp

Họ sẽ không thể xây dựng những ngôi đền hay cung điện vĩ đại đó nếu không có một hệ thống đo lường giúp họ tính toán chính xác từng bộ phận của công trình kiến ​​trúc. Ngoài việc tạo ra hệ thống toán học của riêng mình, người Aztec còn phát triển các mã đo lường khác nhau.

Phổ biến nhất là lịch Aztec 365 ngày, rất giống với lịch Gregorian mà chúng ta sử dụng ngày nay. Văn minh Aztec cũng có một hệ thống đo độ dài tương tự như hệ mét và đã được các nhà toán học chứng minh là cực kì chính xác, chỉ có sai số rất nhỏ.

8. Kiến ​​thức y học tiên tiến

Người Aztec là một trong những nền văn hóa tiền Tây Ban Nha chú ý nhiều nhất về các kỹ thuật chữa bệnh, phương pháp điều trị và kiến ​​thức sâu rộng về thực vật học và thảo dược học.

Ngoài kiến thức chống nhiễm trùng và khâu vết thương bằng tóc, họ còn có kỹ thuật nẹp xương để chữa xương gãy và sử dụng thuốc gây tê tự nhiên để nhổ răng không đau.

Cách người Aztec chữa bệnh đã thu hút sự chú ý của thực dân châu Âu đến nỗi họ thích được các bác sĩ người Aztec chữa trị hơn là các bác sĩ châu Âu.

9. Ngô và ca cao quý hơn vàng

Mặc dù không có đơn vị tiền tệ chính thức nhưng thương mại vẫn rất quan trọng đối với xã hội Aztec. Hệ thống thanh toán của họ chủ yếu là lấy vật đổi vật nhưng ngô và ca cao đều có thể coi là tiền khi giao dịch.

Ngô là lương thực chủ yếu của người Aztec trong khi cacao được coi là hàng xa xỉ. Cacao có ưu điểm là dễ vận chuyển và tính toán nên có thể thanh toán trước. Ví dụ một miếng trái cây có thể được “mua” cho một hạt cacao, một con thỏ sẽ có giá khoảng 10 hạt và một chiếc chăn có giá từ 65 đến 100 hạt.

10. Có nữ hộ sinh cộng đồng chăm sóc cho mọi bà mẹ bất kể tầng lớp xã hội

Các tlamatlquiticitl là những phụ nữ được chuẩn bị và hướng dẫn về thuốc men và tinh thần để điều trị cho phụ sản trong thời kỳ mang thai và sinh nở. Họ sẽ định kỳ đến thăm các sản phụ để kiểm tra xem mọi thứ có ổn không và kê đơn thuốc cùng các phương pháp điều trị.

Nữ hộ sinh sẽ ở nhà sản phụ trước ngày dự sinh khoảng 5 ngày, chuẩn bị phòng sinh, ở lại 4 hoặc 5 ngày sau khi sinh và rời đi sau khi đã chắc chắn rằng cả mẹ và bé đều khỏe mạnh.

Người Mexico coi việc sinh con là một trận chiến và những phụ nữ không qua khỏi nó là những chiến binh đã ngã xuống đáng được tôn trọng và tôn sùng vì lòng dũng cảm.

11. Cha mẹ không đặt tên cho con

Để đặt tên cho thành viên mới này trong gia đình, cha mẹ hoặc bà đỡ phải thông báo cho các tư tế biết chính xác thời điểm đứa trẻ được sinh ra. Với thông tin này, các tư tế sẽ tham khảo lịch Aztec để biết đứa trẻ sinh ra theo dấu hiệu nào và có điềm báo gì cho tương lai rồi sẽ đặt tên mà họ thấy phù hợp.

Tên của đứa bé sẽ được chia sẻ công khai vài ngày sau đó trong một buổi lễ diễn ra tại gia đình, tương tự như lễ rửa tội. Citlalli, Tenoch, Izel, Zuma hoặc Yaretzi là một số tên truyền thống của người Aztec.

12. Các ngôn ngữ hiện đại vay mượn nhiều từ của người Aztec

“Sốt bơ”, “cà chua” và “bơ” chỉ là một số từ nổi tiếng nhất xuất phát từ tiếng Nahuatl của người Aztec mà chúng ta sử dụng ngày nay.

Tiếng Tây Ban Nha hiện đại có một danh sách phong phú các từ đến từ tiếng Nahuatl vì khi thực dân Tây Ban Nha đến đất của người Aztec, họ đã phát hiện ra một số lượng lớn các sản phẩm mới, đặc biệt là thực vật. Vì chưa gặp bao giờ nên họ cũng không biết gọi chúng là gì, vậy nên họ đành giữ nguyên những từ mà người bản địa sử dụng.

Bạn có thể đọc thêm:

• Tiền tip – Bao nhiêu là đủ để trở thành du khách đáng mến trên khắp thế giới?
• 13 món ăn truyền thống của Ấn Độ được yêu thích nhất năm 2022 (Phần 1)
• 13 món ăn truyền thống của Ấn Độ được yêu thích nhất năm 2022 (Phần 2)