Teo não là gì?

Teo não là khái niệm chỉ tình trạng mất các mô não, bao gồm các tế bào thần kinh được gọi là neuron cũng như mất các kết nối giữa chúng. Hiện tượng này có thể xảy ra với toàn bộ não hoặc chỉ một số phần nhất định.

Các nguyên nhân thường gặp gây teo não bao gồm:

• Chấn thương sọ não
• Đột quỵ
• Các bệnh thoái hóa não, ví dụ như sa sút trí tuệ và mất trí nhớ
• Các bệnh truyền nhiễm gây viêm nặng, ví dụ như AIDS và viêm não
• Các nhà khoa học đang nghiên cứu để tìm hiểu xem COVID-19 có khả năng gây hiện tượng teo não hay không.

COVID-19 ảnh hưởng đến não như thế nào?

Một số người khi mắc COVID-19 có thể bị các triệu chứng kéo dài trong vài tuần, vài tháng, thậm chí vài năm sau khi hồi phục. Hiện tượng này thường được gọi là “COVID kéo dài”, được định nghĩa là những người gần đây đã mắc COVID-19 và có các triệu chứng mới, triệu chứng tái phát hoặc kéo dài liên tục ít nhất 4 tuần sau khi bắt đầu nhiễm virus.

Teo não là một trong những triệu chứng của COVID kéo dài và khiến nhiều nhà khoa học phải chú ý. Ví dụ, một nghiên cứu năm 2022 đã so sánh hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) quét não của 785 người. Kết quả cho thấy có sự thay đổi của não trong 401 trường hợp có xét nghiệm dương tính với COVID-19. Các thay đổi cụ thể bao gồm:

• Giảm chất xám (lớp ngoài của não)
• Tổn thương mô não ở các vùng liên quan đến cảm nhận mùi
• Giảm kích thước não nói chung

Nghiên cứu cũng cho thấy những người có biểu hiện teo não có nguy cơ bị suy giảm nhận thức cao hơn. Tổn thương não xảy ra nhiều hơn ở các vùng cảm nhận mùi.

Các nhà khoa học cho rằng COVID-19 gây teo não có thể do phản ứng viêm hoặc virus tấn công trực tiếp vào các tế bào não. Một nghiên cứu khác cũng sử dụng phương pháp MRI để đánh giá tình trạng não của những người từng bị nhiễm COVID-19, kết quả đã tìm thấy tổn thương ở các mạch máu nhỏ trong não. Tuy nhiên hiện nay các nhà nghiên cứu chưa thể đưa ra kết luận chắc chắn về ảnh hưởng của COVID-19 đối với não bộ do quy mô nghiên cứu nhỏ và nhiều yếu tố hạn chế khác.

Nhiều nghiên cứu cho thấy COVID-19 có liên quan với hình thành cục máu đông trong cơ thể người bệnh, có thể là do tổn thương các mạch máu nhỏ trong não. Cục máu đông hình thành trong não cũng làm tăng nguy cơ đột quỵ ở những người đã bị nhiễm COVID-19.

Cũng có nghiên cứu phát hiện rằng các protein trên bề mặt virus SARS-CoV-2 có thể gây độc cho các tế bào thần kinh trong não. Một nghiên cứu năm 2022 phát hiện có tổn thương não ở những bệnh nhân tử vong do các biến chứng liên quan đến COVID-19. Các nhà nghiên cứu khuyến cáo rằng những người đã hồi phục sau khi nhiễm COVID-19 nếu có triệu chứng bất thường về thần kinh có thể là dấu hiệu của COVID kéo dài.

Các triệu chứng của COVID-19 gây ra cho não như thế nào?

COVID-19 có thể gây ra các triệu chứng sau:

• Mệt mỏi nặng đến mức cản trở các hoạt động thường ngày của người bệnh
• Mệt mỏi nhiều hơn sau khi gắng sức về thể lực hoặc tinh thần
• Khó tập trung, đầu óc mơ màng (triệu chứng “sương mù não”)
• Chóng mặt
• Trầm cảm
• Lo âu
• Đau đầu
• Khó ngủ
• Thay đổi cảm giác mùi vị

Teo não do COVID-19 có thể hồi phục được không?

Khả năng hồi phục tổn thương não tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra nó, ví dụ các chứng sa sút trí tuệ như bệnh Alzheimer thường ngày càng nặng hơn và không hồi phục. Trong một số trường hợp, các tổn thương của não có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, thậm chí rút ngắn tuổi thọ của người bệnh.

Nhưng các nhà khoa học vẫn chưa biết chắc liệu các di chứng não của COVID-19, bao gồm cả teo não, có tồn tại vĩnh viễn hay không. Một số nghiên cứu cho thấy có sự cải thiện chức năng não của người bệnh trong vòng 6 tháng sau khi nhiễm COVID-19, tuy nhiên cần nghiên cứu thêm để xác định xem sự hồi phục này có phổ biến hay không.

Làm cách nào để ngăn ngừa teo não do COVID-19?

Cách tốt nhất để ngăn ngừa nhiễm COVID-19 cũng như các di chứng của nó là tiêm vaccine đầy đủ. Theo Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật Mỹ (CDC), tiêm ngừa cũng có thể giúp bảo vệ bạn khỏi hiện tượng COVID kéo dài và các tác động của nó, kể cả teo não. Những người bị bệnh nặng khi nhiễm COVID-19 có nguy cơ gặp các triệu chứng kéo dài nhiều hơn, trong khi những người được tiêm vaccine có ít nguy cơ mắc bệnh nặng hơn.

CDC cũng lưu ý rằng những người đã tiêm vaccine và không bị bệnh nặng vẫn có thể mắc COVID kéo dài, tuy nhiên tiêm vaccine là cách tốt nhất hiện nay để ngăn ngừa ảnh hưởng của COVID kéo dài.

Ngoài việc bảo vệ bản thân khỏi nhiễm COVID-19, bạn có thể áp dụng lối sống lành mạnh tốt cho não để ngăn ngừa tổn thương não và teo não nói chung. Các chuyên gia khuyến cáo những việc nên làm bao gồm:

• Chế độ ăn uống lành mạnh
• Kiểm soát huyết áp
• Tập thể dục thường xuyên
• Tích cực giao lưu hoạt động xã hội
• Học thêm kiến thức mới để bộ não vận động thường xuyên
• Tiếp tục thực hiện các sở thích và hoạt động mà bạn yêu thích

Những người không được tiêm vaccine có thể làm gì để ngăn ngừa COVID kéo dài và ảnh hưởng tới não?

Tiêm vaccine là cách tốt nhất để tránh mắc COVID-19 và COVID kéo dài, nhưng nếu bạn chưa được tiêm vaccine và bị mắc bệnh thì phải đợi đến khi hồi phục hoàn toàn mới được tiêm. Trong thời gian đó, bạn nên cố gắng giảm nguy cơ bệnh trở nặng bằng những biện pháp như nghỉ ngơi nhiều và nói chuyện với bác sĩ để được chăm sóc y tế cần thiết. Nếu bạn cảm thấy khó thở hoặc có triệu chứng mới xuất hiện, hãy báo với bác sĩ hoặc tìm người hỗ trợ ngay.

Tổng kết

Teo não là một hậu quả lâu dài có thể xảy ra khi bị nhiễm COVID-19. Các nhà khoa học đang tìm hiểu tác động của COVID-19 đối với não bộ. Nếu bạn bị nhiễm COVID-19 cũng không có nghĩa là bạn sẽ bị di chứng não, nhưng tất cả mọi người đều nên phòng tránh nhiễm bệnh ngay từ đầu bằng cách tiêm vaccine.

Hiện tại không có xét nghiệm nào để xác định tình trrạng COVID kéo dài, nhưng nếu bạn thấy xuất hiện các triệu chứng về thần kinh kéo dài 4 tuần sau thời điểm nhiễm bệnh thì hãy trao đổi với bác sĩ để được thắm khám và điều trị.

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• Tác dụng phụ của vắc-xin COVID-19: Khi nào là bình thường và khi nào cần cảnh giác?
• COVID-19 có thể gây ra 11 triệu chứng rất kỳ lạ này – Bạn đã biết chưa?

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

Các chuyên gia cho biết hiện nay có rất nhiều thông tin sai lệch về bệnh đậu mùa khỉ đang lan truyền nhanh chóng, ví dụ như đường lây và những người dễ mắc bệnh này. Mỗi khi có một đợt bùng phát dịch bệnh, điều quan trọng là mỗi người phải tìm hiểu thông tin đúng để cùng nhau phòng tránh bệnh. Như chúng ta đã thấy trong đại dịch COVID-19, thông tin sai lệch có thể gây tác hại nghiêm trọng đến sức khỏe của mỗi người cũng như nỗ lực chung của cộng đồng để dập dịch.

Dưới đây là 11 quan niệm sai lầm về bệnh đậu mùa khỉ đã được các chuyên gia y tế bác bỏ, hãy cùng xem bạn có đang mắc phải những điều này hay không nhé.

1. Đậu mùa khỉ là một căn bệnh mới xuất hiện?

Tháng 5/2022, các cơ quan y tế ở Anh báo cáo một trường hợp người dân mới trở về từ Lagos, Nigeria mắc bệnh đậu mùa khỉ. Tới cuối tháng 5 ở Mỹ phát hiện trường hợp đầu tiên mắc bệnh là một người đàn ông ở bang Massachusetts đã đi du lịch đến Canada. Đó là lúc mọi người bắt đầu biết đến căn bệnh mang tên đậu mùa khỉ.

Nhưng sự thật là bệnh đậu mùa khỉ đã được phát hiện từ hơn 60 năm trước. Đó là vào năm 1958, các nhà khoa học lần đầu tiên ghi nhận một căn bệnh ở khỉ có triệu chứng nổi bóng nước giống như đậu mùa trên người. Sau đó đến năm 1970 bệnh đậu mùa khỉ lần đầu tiên được phát hiện ở người tại nước Cộng hòa Dân chủ Congo.

Tuy nhiên từ đó đến nay hầu hết các trường hợp mắc bệnh đậu mùa ở khỉ chỉ giới hạn ở một số quốc gia châu Phi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các quốc gia có bệnh đậu mùa khỉ được coi là bệnh lưu hành địa phương bao gồm:

• Benin
• Cameroon
• Cộng hòa Trung Phi
• Cộng hòa Dân chủ Congo
• Gabon, Ghana (mới chỉ phát hiện ở động vật)
• Bờ biển Ngà
• Liberia
• Nigeria
• Cộng hòa Congo
• Sierra Leone
• Nam Sudan

2. Bệnh đậu mùa khỉ có thể bắt nguồn từ vaccine COVID-19?

Các chuyên gia về bệnh truyền nhiễm khẳng định rằng mọi người không thể bị nhiễm COVID-19 hay bất kỳ loại virus nào từ vaccine COVID-19. Trên thực tế, bệnh đậu mùa khỉ và COVID-19 không hề liên quan với nhau, tác nhân của chúng là 2 loại virus hoàn toàn khác nhau.

Vaccine COVID-19 và những loại vaccine hiện đang được sử dụng để chống lại bệnh đậu mùa khỉ đều được công nhận là an toàn và hiệu quả. Các loại vaccine COVID-19 được sử dụng rộng rãi hiện nay đều không chứa virus sống, trong đó 2 loại được dùng nhiều nhất là Pfizer-BioNTech và Moderna được sản xuất bằng công nghệ RNA thông tin (mRNA). Cơ chế của những loại vaccine này là cung cấp cho các tế bào của chúng ta bản hướng dẫn để tạo ra một loại protein vô hại có trên virus, sau đó hệ miễn dịch sẽ học cách tấn công protein đó và như vậy có thể chống lại virus nếu chúng xâm nhập vào cơ thể. Không có mối liên quan nào giữa vaccine COVID-19 và virus đậu mùa khỉ.

Trong khi đó vaccine Janssen của hãng Johnson & Johnson được chế tạo theo công nghệ vectơ virus, tức là sử dụng một loại virus vô hại để huấn luyện cơ thể chống lại COVID-19. Vaccine Novavax sử dụng các mảnh protein nhỏ của virus để kích thích phản ứng miễn dịch của cơ thể. Cả 2 loại vaccine này đều không liên quan gì đến bệnh đậu mùa khỉ và tất nhiên cũng không có tác dụng chống lại bệnh này.

3. Có thể bị lây bệnh đậu mùa khỉ ở hồ bơi?

Vẫn còn nhiều vấn đề chưa hoàn toàn sáng tỏ về bệnh đậu mùa khỉ, đặc biệt là cách lây truyền, nhưng hiện tại các nhà khoa học cho rằng dường như không có bằng chứng virus lây qua nước, mà chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp da với da.

Tuy nhiên bệnh này cũng có thể lây lan khi chạm vào quần áo và khăn trải giường của người bệnh đã sử dụng mà chưa được giặt sạch, do đó các chuyên gian khuyên rằng mọi người nên cẩn thận đề phòng khi đi bơi. Điều quan trọng là phải chú ý những thứ mà bạn chạm vào, trong đó khăn tắm và quần áo có nguy cơ cao lây lan virus.

Mặc dù không có căn cứ để kết luận bệnh đậu mùa khỉ lây qua nước hồ bơi nhưng bạn vẫn có nguy cơ mắc bệnh nếu tiếp xúc da kề da hoặc mặt đối mặt với người bệnh ở dưới nước.

4. Có thể bị lây bệnh đậu mùa khỉ ở những nơi tụ tập đông người không?

Hạn chế số người tụ tập là một chiến lược có hiệu quả được áp dụng rộng rãi trong suốt thời kỳ đại dịch COVID-19 bởi virus gây bệnh này có khả năng phát tán trong không khí và nhiễm vào cơ thể khi chúng ta hít phải các hạt siêu nhỏ có chứa virus. Càng ít người ở chung trong một không gian kín thì càng ít có nguy cơ lây bệnh.

Đối với bệnh đậu mùa khỉ, mặc dù virus có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp nhưng Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật Mỹ (CDC) đã lưu ý rằng những giọt chứa virus này rơi xuống đất nhanh hơn, do đó các chuyên gia cho rằng ít có nguy cơ mắc bệnh đậu mùa khỉ trong đám đông, nhưng không có nghĩa là hoàn toàn không thể.

Bệnh đậu mùa khỉ lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc lâu dài và gần gũi với người bị bệnh, tức là cần tiếp xúc da kề da với vết loét hở, chẳng hạn như ôm nhau hoặc chạm vào các đồ vật, quần áo mà người bệnh đã sử dụng. Những hành động như hôn và dùng chung đồ dùng cốc chén với người mang virus, ví dụ như trong tiệc tùng, cũng có thể làm lây bệnh. Nói cách khác, bản thân việc ở trong đám đông không phải nguyên nhân lây bệnh mà những hành động tiếp xúc gần gũi của mọi người với nhau mới là nguy cơ.

5. Đậu mùa khỉ là bệnh lây truyền qua đường tình dục?

Bệnh đậu mùa khỉ không được coi là một bệnh truyền nhiễm lây qua đường tình dục (STI), nhưng hiện nay rất nhiều người đang lầm tưởng điều này.

Mặc dù bệnh có thể lây qua hoạt động tình dục nhưng đó không phải là con đường chủ yếu, vì vậy không được coi là STI. Bệnh đậu mùa khỉ có thể lây lan khi tiếp xúc trực tiếp da với da mà không cần phải quá thân mật hay quan hệ tình dục, trong khi đó các bệnh STI chủ yếu lây lan qua đường tình dục.

6. Chỉ những người đồng tính nam mới có nguy cơ mắc bệnh đậu mùa khỉ?

Đây là quan niệm sai lầm cực kỳ tai hại, bắt nguồn từ hiện tượng có nhiều ca mắc bệnh được phát hiện trong cộng đồng những người đồng tính nam. Điều quan trọng được các chuyên gia nhấn mạnh ở đây là bệnh đậu mùa khỉ có thể nhiễm vào bất kỳ người nào, bất kể khuynh hướng tình dục hoặc bạn tình như thế nào. Do đó tất cả mọi người nên tự ý thức và học cách tự bảo vệ mình để tránh mắc bệnh.

Quan niệm sai lầm này tương tự với giai đoạn đầu của đại dịch HIV/AIDS trước đây, ở thời điểm đó những người đồng tính bị coi là nguồn lây bệnh và bị kỳ thị dẫn tới nhiều hậu quả nghiêm trọng cho chính họ và cả cộng đồng.

7. Tất cả mọi người đều có thể được tiêm vaccine ngừa bệnh đậu mùa khỉ một cách dễ dàng?

Hiện nay có 2 loại vaccine có thể được dùng để ngừa bệnh đậu mùa khỉ mặc dù ban đầu chúng được sản xuất không phải dành cho bệnh này. Đó là vaccine có tên ACAM2000 và JYNNEOS được chế tạo để chống lại bệnh đậu mùa ở người, nhưng CDC cho biết chúng có hiệu quả ít nhất 85% đối với bệnh đậu mùa khỉ.

JYNNEOS là loại vaccine mới hơn và được sử dụng phổ biến hơn, được Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt vào năm 2019, còn ACAM2000 được phê duyệt từ năm 2007.

Tuy nhiên không phải ai cũng có thể được tiêm các loại vaccine này. Các chuyên gia cho biết rằng vaccine đậu mùa khỉ hiện không được phổ biến rộng rãi vì nguồn cung thiếu hụt, chỉ được cung cấp hạn chế và được nhà nước kiểm soát chặt. Ở Mỹ, CDC khuyến cáo nên tiêm phòng cho những người đã bị phơi nhiễm hoặc có nguy cơ mắc bệnh đậu mùa khỉ, cụ thể là những đối tượng sau:

• Người có tiếp xúc với virus trong vòng 4 đến 14 ngày gần đây.
• Người đang làm việc trong các lĩnh vực hoặc môi trường nhất định, ví dụ như các nhân viên y tế và nhân viên phòng thí nghiệm làm việc để chẩn đoán các loại virus cùng họ với đậu mùa khỉ.

8. Virus đậu mùa khỉ được tạo ra trong phòng thí nghiệm?

Điều này là hoàn toàn sai. Bệnh đậu mùa khỉ bắt nguồn từ một đàn khỉ được sử dụng cho nghiên cứu khoa học vào cuối những năm 1950. Trong vài thập kỷ qua đã có những đợt bùng phát bệnh này với quy mô nhỏ trên toàn thế giới, trong đó phần lớn xảy ra ở các khu vực rừng mưa nhiệt đới ở Trung Phi và Tây Phi.

Mặc dù bệnh được phát hiện đầu tiên ở khỉ nhưng các nhà khoa học không chắc liệu virus có thực sự bắt nguồn từ khỉ hay không, bởi vì nhiều loài động vật khác cũng có thể mang virus này. Nhưng rõ ràng là nó không được tạo ra trong phòng thí nghiệm.

9. Bệnh đậu mùa khỉ sẽ tàn phá thế giới giống như COVID-19?

COVID-19 đã ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống như chúng ta đã thấy từ năm 2020 đến nay, từ việc đóng cửa các doanh nghiệp đến học tập và làm việc bị gián đoạn. Liệu kịch bản sẽ lặp lại với bệnh đậu mùa khỉ?

Mặc dù số ca mắc vẫn không ngừng tăng cao nhưng các chuyên gia hy vọng rằng căn bệnh này sẽ không tác động quá nghiêm trọng. Theo những hiểu biết về bệnh đậu mùa khỉ cho đến nay, sự lây truyền bệnh đòi hỏi phải có sự tiếp xúc cơ thể gần gũi nên ít có khả năng các hoạt động tụ tập và gặp gỡ thông thường sẽ bị hạn chế nghiêm ngặt giống như với COVID-19.

Nhiều người vẫn còn bị ám ảnh bởi tác động của COVID-19, nhưng các nhà khoa học đã biết đến bệnh đậu mùa khỉ từ lâu và có hiểu biết khá đầy đủ về nó, hơn nữa chúng ta đã có vaccine hiệu quả phòng ngừa bệnh này và sẵn sàng được triển khai. Các nghiên cứu vẫn đang tiếp tục được thực hiện nhằm hiểu rõ thêm về loại virus này để tìm cách làm chậm sự lây lan và cuối cùng là tiêu diệt nó.

Trên đây là những quan niệm sai lầm về bệnh đậu mùa khỉ mà bạn không nên tin theo. Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• 5 điều cần biết về bệnh đậu mùa khỉ để phát hiện sớm dấu hiệu mắc bệnh
• Bệnh đậu mùa khỉ là gì? Có nguy hiểm như COVID-19 không?

Novid – Những người chưa bao giờ mắc COVID-19

Có một thuật ngữ mới xuất hiện gần đây để chỉ những người chưa bao giờ có kết quả xét nghiệm dương tính với COVID-19, đó là “Novid” – viết tắt của “Never COVID”. Các nhà khoa học đang cố gắng tìm hiểu lý do tại sao những người này lại “may mắn” như vậy, với hy vọng có thể tìm ra các yếu tố giúp phòng tránh nhiễm bệnh cho tất cả mọi người.

Các chuyên gia đã chỉ ra một số yếu tố chính có thể giúp những người Novid không bị mắc bệnh, đó là:

• Đặc điểm gene di truyền
• Tiêm vaccine
• Thực hiện các biện pháp phòng ngừa an toàn như giữ khoảng cách và đeo khẩu trang
• Làm việc tại nhà nên ít tiếp xúc với mầm bệnh

Tiến sĩ Erica Johnson tại Đại học Johns Hopkins ở Maryland (Mỹ) cho biết: “Có lẽ có rất nhiều cách giải thích khác nhau. Một trong những điều quan trọng nhất là tiêm vaccine.” Tất cả những yếu tố như tuổi tác, thời gian, các bệnh mãn tính kèm theo và hệ miễn dịch của cơ thể trước và sau khi tiêm vaccine, v.v. đều ảnh hưởng đến phản ứng miễn dịch của mỗi người đối với mầm bệnh.

Chuyên gia y tế cộng đồng David Souleles tại Đại học California cho biết: “Một số người trung thành hơn với các biện pháp giảm nhẹ, bao gồm tiêm vaccine và tiêm mũi tăng cường, đeo khẩu trang, giãn cách xã hội và tránh đám đông, làm việc từ xa, tránh đi lại và các địa điểm làm tăng nguy cơ“. Tất cả những biện pháp này đều có tác dụng phòng bệnh, và khi kết hợp với nhau sẽ giúp bảo vệ chống lại sự lây nhiễm COVID-19.

Gene di truyền có giúp tránh mắc COVID-19 không?

Các nghiên cứu từ đầu năm 2022 cho thấy những người có đặc điểm gene di truyền nhất định có thể dễ bị nhiễm COVID-19 hoặc bị bệnh nặng hơn. Ở chiều ngược lại, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng một số gene nhất định cũng có thể đem đến tác dụng bảo vệ – một điều đã được công nhận rõ ràng đối với các bệnh truyền nhiễm khác.

Tiến sĩ András N. Spaan, chuyên gia về vi sinh vật học tại Đại học Rockefeller ở New York cho biết: “Chúng tôi tìm hiểu xem liệu cấu tạo gene của mỗi người có thể giải thích tại sao một số người không nhiễm COVID-19 mặc dù tiếp xúc rất nhiều với virus.” Để kiểm tra giả thuyết này, họ đã sử dụng các kỹ thuật di truyền hiện đại nhất để nghiên cứu những người có vẻ như đề kháng với virus SARS-CoV-2 một cách tự nhiên.

Một số nghiên cứu cho thấy phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với các bệnh tật khác cũng có thể góp phần chống lại COVID-19. Ví dụ như một nghiên cứu được đăng trên Tạp chí Dị ứng và Miễn dịch học Lâm sàng tháng 5/2022 cho thấy rằng những người bị dị ứng thực phẩm dường như có nguy cơ mắc COVID-19 thấp hơn. Ngoài ra cũng có ý kiến cho rằng việc tiếp xúc với những loại coronavirus khác như cảm lạnh thông thường cũng giúp hệ miễn dịch học được cách chống lại COVID-19.

Những người Novid có “bí quyết” gì đặc biệt?

Có nhiều nguyên nhân giúp một số người chưa bao giờ bị mắc COVID-19, nhưng một yếu tố đơn giản có thể là vì họ không tiếp xúc với nguồn lây bệnh. Ví dụ như những người làm việc trên mạng hoặc tự kinh doanh online có điều kiện làm việc ở nhà mà không phải ai cũng có được, giúp họ tránh tiếp xúc với môi trường bên ngoài tiềm ẩn nguy cơ.

Các quy tắc vệ sinh nghiêm ngặt cũng là một bí quyết để phòng tránh COVID-19 hiệu quả, ví dụ như kể cả khi virus không lây qua thực phẩm thì nhiều người vẫn có thói quen rửa sạch và chế biến sạch, hay vẫn duy trì đeo khẩu trang kể cả khi mọi người xung quanh tỏ ra chủ quan.

Tuy nhiên điều đặc biệt là có những người được cho là Novid bởi vì họ không biết mình đã từng bị mắc bệnh. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Mỹ (CDC) ước tính rằng ít nhất 70% người Mỹ đã bị nhiễm COVID-19 và một phần trong số họ đã mắc bệnh mà không hề hay biết do không có triệu chứng hoặc triệu chứng nhẹ. Có thể họ cho rằng đó là bệnh cúm, cảm lạnh hoặc dị ứng thông thường, và do đó không đi khám.

Các chuyên gia lưu ý rằng nếu chỉ dựa vào các triệu chứng thì không thể biết chắc là COVID-19 hay các bệnh khác, mà phải có kết quả xét nghiệm PCR kèm theo. Kể cả test nhanh tìm kháng nguyên cũng có thể bỏ sót trường hợp mắc bệnh, nhất là nếu triệu chứng nhẹ, do đó người bệnh có thể không biết rằng mình đã mắc COVID-19.

Cần chú ý điều gì về COVID-19 trong thời gian tới?

Sự xuất hiện của các biến thể COVID-19 có khả năng kháng vaccine và né tránh hệ miễn dịch như BA.5, cùng với việc mọi người không còn thực hiện các biện pháp phòng ngừa nghiêm ngặt như trước nữa khiến cho số người Novid ngày càng giảm dần.

Mặc dù việc đeo khẩu trang và tránh tụ tập đông người là biện pháp hiệu quả giúp phòng tránh COVID-19 nhưng vẫn có rất nhiều người dù đã cẩn thận mà vẫn mắc bệnh. Có thể coi đó là những trường hợp không may mắn, trong khi những người khác lại may mắn chưa bị mắc bệnh lần nào. Dù sao đi nữa các chuyên gia cũng khuyên rằng tất cả mọi người nên làm mọi việc trong khả năng của mình để giảm nguy cơ nhiễm virus, ví dụ như đeo khẩu trang và thực hiện các biện pháp phòng ngừa khác.

Cuộc sống đã dần trở lại gần như bình thường, hầu hết mọi người đã được tiêm vaccine và các biện pháp phòng ngừa cũng không còn nghiêm ngặt như trước nữa. Tuy nhiên những biện pháp tự bảo vệ không bao giờ là thừa với COVID-19 cũng như bất kỳ bệnh nào khác, bởi vẫn có những trường hợp bệnh nặng, thậm chí tử vong, và chúng ta không thể biết được mình có phải là người may mắn khi đối mặt với dịch bệnh hay không.

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• COVID-19 có thể gây ra 11 triệu chứng rất kỳ lạ này – Bạn đã biết chưa?
• COVID-19 và cảm cúm thông thường: Bạn đã biết 10 điểm khác nhau giữa chúng hay chưa?

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

Thế giới đã đạt được nhiều tiến bộ khoa học để chống lại virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19, và những điều đó diễn ra khá nhanh so với những dịch bệnh đã từng xuất hiện trước đây. Đến cuối năm 2021 đã có nhiều loại vaccine hiệu quả được sử dụng trên khắp thế giới cùng với một số loại thuốc chống virus đặc hiệu.

Hơn 2 năm đã trôi qua, đã có hơn 6 triệu người mất đi sinh mạng vì COVID-19 trên toàn cầu, trong số hàng trăm triệu ca nhiễm bệnh và nhập viện. Tuy vậy các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra lời giải cho một số câu hỏi quan trọng về đại dịch này.

1. Sẽ cần bao nhiêu mũi tiêm tăng cường để ngừa COVID-19 hiệu quả?

Thực tế cho thấy khả năng bảo vệ của các loại vaccine sẽ giảm dần theo thời gian trong khi các biến thể mới liên tục xuất hiện, do đó các chuyên gia y tế cho rằng sẽ phải tiêm nhắc lại nhiều lần để đảm bảo ngừa bệnh hiệu quả.

Trong một cuộc họp báo ngày 16/2 vừa qua, tiến sĩ Anthony Fauci – chuyên gia về bệnh truyền nhiễm, Cố vấn Y tế của Nhà Trắng – cho biết rằng các cơ quan y tế đang theo dõi cẩn thận để quyết định việc tiêm tăng cường bổ sung ngừa COVID-19, tức là mũi tiêm thứ tư đối với các loại vaccine mRNA hoặc mũi thứ ba cho vaccine Johnson & Johnson.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Mỹ (CDC) đã cập nhật hướng dẫn nói rằng một số người bị suy giảm miễn dịch có thể tiêm mũi thứ tư COVID-19 ngay bây giờ, trong khi Israel, Đức và các nước khác đang nghiên cứu hiệu quả của mũi tiêm thứ tư đối với dân số nói chung.

Chủ tịch hãng sản xuất vaccine Moderna, ông Stephen Hoge, cho biết: rất có thể chúng ta sẽ cần tiêm nhắc lại COVID-19 theo mùa giống như bệnh cúm hiện nay, ít nhất là đối với những người có nguy cơ mắc bệnh và bệnh nặng cao.

2. Miễn dịch do vaccine kéo dài bao lâu?

Các loại vaccine COVID-19 đầu tiên đã được đưa vào sử dụng từ tháng 12 năm 2020, trong đó 2 loại có hiệu quả tốt nhất là của hãng Moderna và Pfizer/BioNTech đều được sản xuất bằng công nghệ mRNA: sử dụng phân từ mRNA để kích thích các tế bào của cơ thể chúng ta tạo ra loại protein giống với virus, từ đó kích hoạt phản ứng miễn dịch để chuẩn bị sẵn.

Theo CDC, mặc dù công nghệ vaccine mRNA đã được phát minh và nghiên cứu từ hàng chục năm trước nhưng đây là lần đầu tiên được áp dụng rộng rãi trong thực tế. Các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục thu thập số liệu để đánh giá mức độ hiệu quả của nó, cũng như thời gian kéo dài được bao lâu.

Các chuyên gia đã nhận thấy khả năng bảo vệ của vaccine giảm dần trong vòng 6 tháng, do đó một số ý kiến cho rằng nên tiêm nhắc lại sau mỗi 6 tháng.

Một bản báo cáo gần đây của CDC nói rằng vaccine mRNA bị giảm tác dụng chống nhập viện đáng kể chỉ sau 4 tháng, kể cả đối với mũi tiêm tăng cường. Cụ thể, trong giai đoạn biến thể delta chiếm ưu thế, khả năng bảo vệ khỏi nhập viện là 96% trong vòng 2 tháng sau khi tiêm mũi vaccine mRNA thứ 3, nhưng sau 4 tháng chỉ còn 76%. Khi biến thể omicron lan rộng, con số này giảm từ 91% xuống còn 78%.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khả năng chống nhiễm virus của vaccine Pfizer và Moderna đã giảm nhiều trước biến thể omicron so với các biến thể khác. Các loại vaccine khác như Johnson & Johnson, AstraZeneca hay vaccine của Nga và Trung Quốc thậm chí còn giảm nhiều hơn, theo The New York Times.

Dù sao có cũng hơn không. Theo Trường Y Harvard, những người được tiêm chủng đầy đủ sẽ giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, nhập viện và tử vong hơn nhiều so với người chưa tiêm đủ, và nếu tiêm nhắc lại thì càng tốt hơn nữa. Các chuyên gia đều cho rằng sẽ không xảy ra tình huống vaccine mất hiệu lực hoàn toàn.

3. Sẽ xuất hiện thêm nhiều biến thể nguy hiểm hơn trong tương lai?

Virus liên tục đột biến, đôi khi các dạng đột biến nhanh chóng biến mất và không gây ảnh hưởng gì, nhưng cũng có trường hợp chúng tồn tại lâu dài và có khả năng lây nhiễm nhanh hơn, gây bệnh nặng hơn. Theo WHO, cho đến nay đã xuất hiện 5 “biến thể đáng lo ngại” của virus gây bệnh COVID-19. Lý do khiến chúng trở nên “đáng lo ngại” là khả năng gây bệnh nặng, lây lan nhanh từ người sang người và các biện pháp y tế kém hiệu quả với chúng.

Các biến thể alpha, beta và gamma đã bị hạ cấp xuống “biến thể đang được theo dõi” từ tháng 9/2021, trong khi delta và omicron vẫn được coi là các biến thể đáng lo ngại. Vào tháng 1/2022, các cơ quan y tế Mỹ công bố omicron là biến thể chiếm ưu thế ở nước này, chiếm gần 3/4 số ca nhiễm mới.

Biến thể delta có khả năng làm người bệnh nhập viện cao gấp đôi so với alpha – biến thể chính ở thời kỳ đầu đại dịch, còn omicron có thể ít gây bệnh nặng hơn delta nhưng mức độ lây lan mạnh hơn nhiều. Đến tháng 2 vừa qua, tốc độ lây nhiễm của omicron đã giảm tại Mỹ, nhưng một dòng phụ của nó thậm chí còn dễ lây lan hơn đã được phát hiện và đặt tên là BA.2 hay “omicron tàng hình”, với khả năng lây lan cao hơn khoảng 30% so với omicron gốc.

Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng đại dịch càng kéo dài và nhiều người vẫn chưa được tiêm vaccine thì virus càng có nhiều thời gian để lây lan và đột biến. Mỗi khi có biến thể mới xuất hiện, cần phải có thời gian thu thập dữ liệu để đánh giá chính xác mức độ nguy hiểm của nó, nhưng cũng không đơn giản. Chúng ta đã có những phương pháp để giải mã di truyền của virus và xác định biến thể mới, nhưng không thể đọc dễ dàng như một cuốn sách được.

4. Tại sao một số người bị bệnh rất nặng và bị COVID kéo dài?

COVID-19 có thể gây rất nhiều triệu chứng từ đau đầu, ớn lạnh, sốt cho đến mất định hướng, buồn nôn, nôn ói, thậm chí mất vị giác hoặc khứu giác. Các nhà khoa học không chỉ tìm hiểu xem tại sao có người bị triệu chứng này mà không có triệu chứng khác, mà cũng chưa rõ tại sao một số người mắc bệnh nặng trong khi những người khác bị rất nhẹ.

Một trong những yếu tố đã được xác định liên quan với bệnh nặng là tuổi tác, nhưng thực tế vẫn có những người trẻ tuổi tử vong, thậm chí cả trẻ em, trong khi tất cả các yếu tố đều cho thấy họ lẽ ra chỉ bị bệnh nhẹ.

Các nhà khoa học cũng đang cố gắng tìm hiểu hiện tượng “COVID kéo dài”, đó là các triệu chứng bắt đầu xuất hiện vài tuần hoặc vài tháng sau khi đã mắc bệnh và khỏi bệnh. WHO đã đưa ra danh sách các triệu chứng của COVID kéo dài bao gồm mệt mỏi, khó thở, lo lắng, các vấn đề về thận, cục máu đông và “sương mù não”. Tuy nhiên đến nay nguyên nhân của nó vẫn chưa rõ ràng, và các triệu chứng ngày càng xuất hiện nhiều thêm.

COVID kéo dài là nỗi ám ảnh đối với những người đã từng mắc COVID-19 kể cả bệnh nhẹ, đặc biệt là từ khi xuất hiện biến thể omicron. Một số triệu chứng chung của COVID-19 như mất khứu giác và vị giác ít xảy ra hơn với omicron, nhưng các nhà khoa học vẫn chưa biết khả năng mắc COVID kéo dài của biến thể này. Cần có thêm thời gian để quan sát và đánh giá.

5. COVID-19 từ đâu ra?

Chưa ai dám khẳng định chắc chắn nguồn gốc của COVID-19. Giả thuyết ban đầu cho rằng đây là loại virus từ động vật đã “nhảy” sang người. Các triệu chứng đầu tiên của COVID-19 đã được phát hiện ở một số người làm việc hoặc sống gần chợ hải sản Hoa Nam ở thành phố Vũ Hán (Trung Quốc).

Theo nhiều nguồn tin, trong đó có một nghiên cứu đăng trên tạp chí Scientific Reports vào tháng 6/2021, khu chợ này không chỉ có các loại thực phẩm thông thường mà còn bán nhiều loài động vật hoang dã làm thú cưng hoặc thức ăn như nhím, lửng, cầy hương. Virus gây dịch COVID-19 được cho là bắt nguồn từ những động vật đó.

Tuy nhiên lại có ý kiến cho rằng virus bị rò rỉ từ phòng thí nghiệm, có thể là chủng virus xuất hiện tự nhiên hoặc đã được chỉnh sửa nhân tạo và vô tình nhiễm vào những người làm việc trong phòng, rồi từ đó lây lan rộng hơn. Đến nay vẫn không có bằng chứng chắc chắn cho giả thuyết này và cũng chưa phát hiện loại virus nào trong phòng thí nghiệm giống với virus mà chúng ta đang phải đối mặt.

Chợ Hoa Nam đã bị đóng cửa rất nhanh ngay sau khi bùng phát dịch bệnh và các manh mối khác cũng bị xóa sạch nên các nhà nghiên cứu hầu như không thể tìm ra nguồn gốc chính xác của virus là từ động vật nào. Điều này khác với dịch SARS năm 2003, khi đó những con cầy hương ở nơi bùng dịch được phát hiện nhiễm bệnh và dễ dàng kết luận nguồn gốc của nó.

Bước sang năm thứ 3 của đại dịch, chúng ta đã có rất nhiều “vũ khí” để chống lại COVID-19 như vaccine và thuốc kháng virus, tốt hơn hẳn so với giai đoạn đầu. Tuy nhiên những bí ẩn trên đây vẫn là thách thức lớn không chỉ đối với COVID-19 mà cả những dịch bệnh có thể xuất hiện trong tương lai.

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• COVID kéo dài – Hiện tượng còn nhiều ẩn số và ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong đại dịch COVID-19
• Đại dịch COVID-19 sẽ kết thúc như thế nào? Đi tìm gợi ý từ những đại dịch trong quá khứ!

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

Đại dịch COVID-19 đã bước sang năm thứ 3. Trong khi độ phủ vaccine ngày càng cao và một số nơi đã bắt đầu trở lại cuộc sống bình thường thì nhiều nơi khác vẫn phải chống chọi với số ca mắc tăng cao.

Thủ phạm làm gia tăng số ca mắc ở Trung Quốc và một số nước châu Âu hiện nay là chủng virus ký hiệu BA.2, hay còn gọi là “omicron tàng hình”, là một trong những dòng phụ của biến thể omicron. Thực tế có rất nhiều dòng phụ khác nhau đã được phát hiện, nhưng chỉ một số ít như BA.2 mới có đặc điểm đáng chú ý. Các nhà khoa học đang theo dõi BA.2 vì dường như nó có khả năng lây truyền mạnh hơn omicron gốc.

Tại sao gọi là “omicron tàng hình”?

Các nhà khoa học ở Nam Phi đã phát hiện ra biến thể omicron vào cuối năm 2021 nhờ các xét nghiệm PCR. Biến thể này tạo ra một dấu hiệu đặc biệt trong kết quả xét nghiệm khiến nó trở nên khác biệt với delta – vốn là biến thể chiếm ưu thế trước đó.

Tuy nhiên chủng virus BA.2 lại không tạo ra dấu hiệu giống như omicron gốc, do đó xét nghiệm PCR không phát hiện được nó là omicron mà phải dùng phương pháp giải trình tự gen vì phương pháp này có khả năng xác định tất cả các dòng phụ của omicron và các biến thể của virus nói chung.

“Omicron tàng hình” có gây bệnh nặng hơn không?

Một nghiên cứu sơ bộ tại Đan Mạch cho thấy không có sự sự khác biệt về tỷ lệ bệnh nhân nhập viện khi mắc biến thể omicron gốc và BA.2. Điều này trái ngược với một nghiên cứu sơ bộ khác của các nhà khoa học ở Nhật Bản, trong đó phát hiện rằng BA.2 khác biệt với omicron gốc đến mức có thể coi là một biến thể hoàn toàn mới, và cũng có thể gây bệnh nặng hơn.

Tuy nhiên Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sau khi xem xét tất cả các dữ liệu hiện có, đã kết luận rằng không tìm thấy sự khác biệt về mức độ bệnh nặng giữa omicron gốc (BA.1) và biến thể “tàng hình” BA.2, mặc dù nó đang có xu hướng gia tăng.

Cần có thêm thời gian và số liệu để theo dõi số ca mắc COVID-19 do omicron sẽ diễn tiến như thế nào. Cũng cần có thêm nghiên cứu để kiểm tra xem các phương pháp điều trị COVID-19 hiện nay có còn giữ được hiệu quả với biến thể omicron và đặc biệt là chủng “tàng hình” hay không.

Tiến sĩ Jeremy Luban, nhà nghiên cứu virus tại Trường Y Đại học Massachusetts Chan (Mỹ), cho biết trên tạp chí Nature vào tháng 2 vừa qua rằng BA.2 có tập hợp nhiều đột biến mới chưa từng được nghiên cứu trước đây. Giống như các biến thể và chủng mới đã từng xuất hiện từ đầu dịch đến nay, các nhà khoa học cần quan sát tác động của virus trong thực tế mới có thể kết luận về mức độ nguy hiểm của những đột biến đó. Hiện tại WHO vẫn coi BA.2 là một dòng phụ của biến thể omicron ban đầu.

“Omicron tàng hình” có kháng vaccine không?

Giống như omicron khi mới xuất hiện, chủng BA.2 cũng làm cho các loại vaccine hiện nay giảm khả năng bảo vệ khỏi nhiễm virus, nhưng chưa có bằng chứng cho thấy nó gây bệnh nặng hơn. Ngày 8/3 vừa qua WHO cho biết: mặc dù có những trường hợp bị nhiễm BA.2 sau khi đã từng nhiễm biến thể omicron, nhưng số liệu ban đầu cho thấy việc bị nhiễm omicron gốc sẽ tạo ra “sự bảo vệ đáng kể” chống lại BA.2, ít nhất là trong một khoảng thời gian ngắn.

Theo các chuyên gia, mọi người không nên hoảng loạn khi xuất hiện một biến thể hoặc chủng virus mới, vì đó là điều xảy ra thường xuyên và đã được dự báo trước. Tuy nhiên một biến thể có khả năng lây lan mạnh sẽ kéo theo nhiều ca tử vong hơn và cũng tạo cơ hội để virus đột biến thêm.

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• Biến thể Omicron nguy hiểm tới mức nào? Tại sao lại “đáng lo ngại”?
• Biến thể Delta có gì đặc biệt? Vì sao COVID-19 bùng phát dữ dội khi xuất hiện Delta?

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!