1. Gấu trúc

Gấu trúc khổng lồ (Ailuropoda melanoleuca) là một biểu tượng đáng yêu của thiên nhiên với bộ lông đen trắng đặc trưng. Mặc dù được yêu mến và bảo vệ rộng rãi trên khắp thế giới, gấu trúc khổng lồ lại có nhiều đặc điểm khiến chúng trở nên ít hiệu quả trong việc sinh tồn và đóng góp vào hệ sinh thái.

Gấu trúc khổng lồ chủ yếu ăn tre, một loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng thấp. Điều này buộc chúng phải tiêu thụ một lượng lớn tre mỗi ngày, lên đến 38 kg, chỉ để duy trì năng lượng. Mặc dù là loài ăn thực vật, hệ tiêu hóa của gấu trúc không được tối ưu hóa để tiêu hóa cellulose trong tre, khiến việc hấp thụ dinh dưỡng trở nên kém hiệu quả. Điều này đồng nghĩa với việc gấu trúc phải dành phần lớn thời gian chỉ để ăn và nghỉ ngơi.

Khả năng sinh sản của gấu trúc cũng rất thấp, với con cái chỉ có một thời gian ngắn trong năm để sinh sản và thường chỉ sinh một con mỗi lần. Con non của gấu trúc rất dễ bị tổn thương và cần sự chăm sóc cẩn thận từ mẹ, nhưng tỷ lệ sống sót vẫn thấp. Điều này làm tăng thêm áp lực lên dân số gấu trúc vốn đã ít ỏi.

Về khả năng tự vệ, gấu trúc khổng lồ không có nhiều kỹ năng phòng thủ và dễ bị tổn thương trước các mối đe dọa từ môi trường sống tự nhiên và con người. Chúng di chuyển chậm chạp và thiếu sự cảnh giác, khiến chúng trở thành mục tiêu dễ dàng cho các loài săn mồi và những nguy hiểm khác. Hơn nữa, gấu trúc chỉ sống ở một số khu vực rừng tre cụ thể tại Trung Quốc, khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi môi trường và mất môi trường sống.

Mặc dù có nhiều hạn chế, gấu trúc khổng lồ vẫn giữ một vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Bằng cách ăn tre, chúng giúp kiểm soát sự phát triển của cây tre và duy trì sự cân bằng trong rừng tre. Gấu trúc cũng là biểu tượng quốc tế của bảo tồn động vật hoang dã, giúp thu hút sự chú ý và tài trợ cho các nỗ lực bảo vệ nhiều loài động vật khác và môi trường sống của chúng.

Chính phủ Trung Quốc cùng với các tổ chức bảo tồn quốc tế đã thực hiện nhiều chương trình bảo vệ và nhân giống gấu trúc khổng lồ. Các khu bảo tồn thiên nhiên được thiết lập để bảo vệ môi trường sống tự nhiên của gấu trúc, trong khi các chương trình nhân giống trong điều kiện nuôi nhốt được triển khai để tăng cường khả năng sinh sản và nâng cao tỷ lệ sống sót của gấu trúc non. Đồng thời, các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức được tạo ra để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ gấu trúc và môi trường sống của chúng.

Nhờ những nỗ lực này, số lượng gấu trúc trong tự nhiên đã tăng lên trong những năm gần đây, mặc dù chúng vẫn còn nằm trong danh sách các loài cần được bảo vệ. Sự phục hồi của gấu trúc khổng lồ là minh chứng cho thấy, dù có vẻ ngoài vụng về và những hạn chế sinh học, chúng vẫn có thể tồn tại và phát triển nhờ vào sự bảo vệ và quan tâm của con người.

2. Cá mặt trăng

Cá mặt trăng (Mola mola) là một trong những loài cá xương lớn nhất thế giới, nổi tiếng với hình dáng kỳ lạ và những thói quen sống khác thường. Chúng có thân hình dẹp và tròn, giống như một chiếc đĩa lớn, với vây lưng và vây hậu môn dài tạo nên hình dạng giống như mặt trăng, từ đó có tên gọi. Mặc dù có kích thước khổng lồ, lên đến 3,3 mét chiều dài và nặng tới 2,3 tấn, cá mặt trăng lại không phải là những sinh vật hiệu quả trong hệ sinh thái đại dương.

Cá mặt trăng có chế độ ăn chủ yếu gồm sứa, mặc dù chúng cũng ăn các loài động vật nhỏ khác như ấu trùng cá và zooplankton. Tuy nhiên, sứa là loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng rất thấp, buộc cá mặt trăng phải ăn một lượng lớn để duy trì năng lượng. Hệ tiêu hóa của chúng cũng không được tối ưu hóa để tiêu hóa sứa hiệu quả, dẫn đến việc hấp thụ dinh dưỡng kém.

Một điểm đặc biệt nữa của cá mặt trăng là chúng thường bị ký sinh trùng xâm nhập. Để giảm bớt số lượng ký sinh trùng trên cơ thể, cá mặt trăng thường bơi lên gần mặt nước và nằm ngang để cho các loài chim biển đến ăn ký sinh trùng. Chúng cũng có thể nhảy lên khỏi mặt nước để loại bỏ một số ký sinh trùng, nhưng hành động này tiêu tốn rất nhiều năng lượng.

Cá mặt trăng không có nhiều khả năng tự vệ và thường bị săn bắt bởi cá mập, sư tử biển, và một số loài động vật biển khác. Hơn nữa, với thân hình dẹt và cơ bắp yếu, chúng bơi rất chậm và không linh hoạt, dễ bị tấn công.

Mặc dù vậy, cá mặt trăng có một số vai trò trong hệ sinh thái đại dương. Bằng cách ăn sứa, chúng giúp kiểm soát số lượng sứa trong biển, góp phần duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái. Ngoài ra, chúng cũng đóng vai trò làm nguồn thức ăn cho các loài săn mồi lớn hơn, dù rằng điều này không thực sự mang lại lợi ích cho cá mặt trăng.

Tuy có nhiều điểm yếu và hạn chế, cá mặt trăng lại có một vẻ đẹp độc đáo và sự kỳ lạ riêng biệt, khiến chúng trở thành đối tượng thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu và những người yêu thích biển. Sự tồn tại của chúng là minh chứng cho thấy đại dương chứa đựng vô vàn bí ẩn và sự đa dạng sinh học phong phú.

3. Lười ba ngón

Lười ba ngón (Bradypus) là một trong những loài động vật có vú độc đáo nhất hành tinh, nổi bật với lối sống chậm chạp và đặc điểm sinh học kỳ lạ. Chúng có bốn loài, tất cả đều thuộc họ Megalonychidae. Mặc dù có kích thước không quá lớn so với một số loài khác, lười ba ngón vẫn được coi là một ví dụ điển hình của sự vô dụng trong tự nhiên theo góc nhìn của con người.

Lười ba ngón dành phần lớn thời gian của chúng treo ngược trên các cành cây trong rừng mưa nhiệt đới Trung và Nam Mỹ. Chúng di chuyển cực kỳ chậm, chỉ khoảng 0,24 km/h trên mặt đất và thậm chí chậm hơn trên cây, điều này giúp chúng tiết kiệm năng lượng. Sự chậm chạp của chúng là do tốc độ trao đổi chất rất thấp, một đặc điểm sinh học giúp chúng tồn tại với chế độ ăn uống nghèo nàn. Lười ba ngón chủ yếu ăn lá cây, loại thực phẩm khó tiêu hóa và ít dinh dưỡng, nên chúng phải tiêu thụ một lượng lớn và dành nhiều thời gian để tiêu hóa.

Khả năng tự vệ của lười ba ngón rất hạn chế. Với móng vuốt dài và sắc, chúng có thể tự bảo vệ mình trong một số trường hợp, nhưng phần lớn chúng dựa vào khả năng ngụy trang và lối sống ít hoạt động để tránh sự chú ý của kẻ săn mồi. Bộ lông của chúng thường có màu sắc và kết cấu giống vỏ cây, giúp chúng hòa mình vào môi trường sống và khó bị phát hiện.

Lười ba ngón cũng có một số đặc điểm sinh học đặc biệt khác. Chúng có một hệ tiêu hóa phức tạp với dạ dày nhiều ngăn, giúp tiêu hóa lá cây một cách hiệu quả hơn. Tuy nhiên, quá trình này vẫn mất rất nhiều thời gian, đôi khi lên đến một tháng để tiêu hóa hoàn toàn thức ăn. Lười ba ngón cũng chỉ đi xuống đất khoảng một lần mỗi tuần để bài tiết, một hành vi khiến chúng dễ bị tấn công bởi kẻ săn mồi trong khoảng thời gian ngắn này.

Về mặt sinh sản, lười ba ngón có tỷ lệ sinh sản thấp. Con cái thường chỉ sinh một con mỗi lần và chăm sóc con non rất kỹ lưỡng. Con non bám vào mẹ suốt nhiều tháng đầu đời cho đến khi đủ lớn để tự sống.

Mặc dù được xem là “vô dụng” trong mắt một số người, lười ba ngón thực sự có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới. Chúng giúp kiểm soát sự phát triển của cây cối bằng cách ăn lá và tạo ra những khoảng trống trên cây, nơi ánh sáng mặt trời có thể chiếu xuống và giúp các loài thực vật khác phát triển. Chúng cũng tạo ra môi trường sống cho nhiều loài sinh vật nhỏ khác, như bướm và bọ.

Lười ba ngón là một minh chứng sống cho sự đa dạng và khả năng thích nghi của thiên nhiên. Dù có vẻ chậm chạp và không hiệu quả, chúng đã tồn tại và phát triển qua hàng triệu năm, thích nghi hoàn hảo với môi trường sống độc đáo của mình.

4. Đà điểu

Đà điểu là một trong những loài chim không bay lớn nhất và đồng thời cũng là loài chim lớn nhất còn sống trên trái đất. Chúng thuộc về họ Struthionidae và là thành viên duy nhất còn sống của chi Struthio. Với chiều cao từ 2,1 đến 2,8 mét và cân nặng từ 63 đến 145 kg, đà điểu có thể coi là biểu tượng của sự mạnh mẽ và sự tồn tại lâu đời.

Lối sống của đà điểu chủ yếu diễn ra trên mặt đất, và chúng là loài chim không bay duy nhất có khả năng chạy rất nhanh. Với tốc độ có thể đạt được lên đến 70 km/h và có thể duy trì tốc độ 50 km/h trong thời gian dài, đà điểu là một trong những động vật nhanh nhất trên mặt đất.

Đà điểu là loài ăn cỏ, chúng chủ yếu ăn các loại thực vật như cỏ, hoa và quả. Điều đặc biệt là chúng có một hệ tiêu hóa phức tạp và hiệu quả, giúp chúng tiêu hóa thực phẩm một cách hiệu quả và tối ưu.

Trong tự nhiên, đà điểu sử dụng khả năng chạy của mình để tự vệ. Khi có nguy cơ từ các kẻ săn mồi, chúng có thể chạy với tốc độ nhanh để trốn thoát và bảo vệ bản thân và con non.

Sinh sản của đà điểu diễn ra một cách đơn giản và hiệu quả. Chúng đẻ trứng trên mặt đất và xây dựng tổ sơ sài để bảo vệ những trứng này. Con non sau khi nở ra có thể đi lại và tự cung cấp cho bản thân.

6. Thú mỏ vịt

Thú mỏ vịt, hay còn gọi là echidna, là một trong những loài thú đặc biệt thuộc họ Tachyglossidae trong bộ Cự đà (Monotremata). Đây là loài động vật có vú đặc hữu của Australia và New Guinea, có những đặc điểm sinh học độc đáo khiến chúng rất đáng quan tâm.

Với vẻ ngoài mang tính cổ xưa và lạ lẫm, echidna có thân hình nhỏ bé, được phủ bởi lớp lông mềm mại và bao quanh một lớp gai nhọn, giúp chúng tự vệ trước các kẻ săn mồi. Đặc biệt, echidna có mỏ dài và hẹp, tương tự như mỏ vịt, dùng để lục đục trong đất để tìm kiếm mồi ăn chủ yếu là các loài kiến, mối và sâu bọ.

Điều thú vị nhất về echidna là chúng là loài thú duy nhất sau bò sát và chim, đẻ trứng để sinh sản. Con non echidna sau khi nở sẽ được nuôi dưỡng trong túi bụng của mẹ trong một thời gian dài trước khi độc lập.

Mặc dù không phổ biến nhưng echidna đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Chúng giúp kiểm soát sự gia tăng của côn trùng và duy trì sự cân bằng tự nhiên trong các môi trường sống của chúng. Hơn nữa, sự khả năng sống sót của echidna trong các điều kiện môi trường khắc nghiệt chứng tỏ sự thích nghi và sức mạnh của loài này trong tự nhiên.

7. Cá voi xanh

Cá voi xanh, còn được gọi là Balaenoptera musculus, là loài vật biển vô cùng ấn tượng và đặc biệt trong thế giới động vật. Với sức mạnh khổng lồ và thân hình vượt trội, chúng là loài cá voi lớn nhất và cũng là một trong những sinh vật lớn nhất trên hành tinh này.

Thân hình của cá voi xanh có thể dài lên đến 30 mét và nặng hơn 170 tấn, tạo nên một hình ảnh mạnh mẽ và đáng kinh ngạc giữa mênh mông của đại dương. Màu sắc của chúng thường là màu xanh hoặc xám xanh pha lẫn với trắng sáng ở phần bụng. Hàm răng nhỏ dạng lược, sống ở hàng hàm trên, giúp chúng lọc và tiêu thụ lượng lớn các loài cá nhỏ và sinh vật plankton.

Cá voi xanh không chỉ nổi bật với kích thước và ngoại hình mà còn là biểu tượng của sự bền bỉ và thích nghi trong môi trường khắc nghiệt của đại dương. Chúng di cư hàng năm trên các tuyến đường dài và có thể đi qua các dải nước khác nhau từ cực Bắc đến cực Nam của Trái Đất.

Vai trò của cá voi xanh trong hệ sinh thái đại dương là rất quan trọng. Chúng là những “kỳ lân” của đại dương, giữ vai trò điều hòa dân số của các loài sinh vật nhỏ hơn, từ cá nhỏ cho đến các loài plankton quan trọng đối với chuỗi thức ăn biển. Sự hiện diện của cá voi xanh cũng có ý nghĩa lớn trong văn hóa và bảo tồn môi trường, là một biểu tượng cho việc bảo vệ và khai phá đúng mực của tài nguyên biển toàn cầu.

Tóm lại, cá voi xanh không chỉ là một trong những sinh vật lớn nhất trên Trái Đất mà còn là một biểu tượng của sự đa dạng sinh học và sức mạnh của đại dương, cần được bảo vệ và quản lý bền vững để duy trì cân bằng tự nhiên toàn cầu.

1. Thú mỏ vịt không có dạ dày

Thú mỏ vịt không phải là loài động vật duy nhất từ ​​bỏ dạ dày, thú lông nhím có gai và gần một phần tư loài cá hiện tại đều có thực quản nối trực tiếp với ruột.

2. Mỏ của thú mỏ vịt có “giác quan thứ sáu”

Mỏ của thú mỏ vịt có hàng ngàn tế bào mang lại cho nó một loại giác quan thứ sáu – phát hiện ra điện trường do mọi sinh vật sống tạo ra. Nó nhạy cảm đến mức thú mỏ vịt có thể săn mồi mà không cần dùng tới mắt, tai và mũi, hoàn toàn dựa vào khả năng định vị bằng điện trường của mỏ.

3. Thú mỏ vịt từng có kích cỡ khổng lồ

Vào năm 2013, các nhà nghiên cứu xác định được thú mỏ vịt thời tiền sử dài tới hơn 1 mét, gấp đôi kích thước của nó ở thời hiện đại.

4. Thú mỏ vịt là loài đơn huyệt

Thú mỏ vịt là một trong năm loài động vật đơn huyệt duy nhất còn tồn tại – bao gồm chúng và bốn loài thú lông nhím khác. Chúng tách khỏi phần còn lại của động vật có vú cách đây 166 triệu năm. Chúng đẻ trứng từ cái lỗ đóng vai trò vừa là hậu môn vừa là lỗ sinh dục – tiết niệu.

Năm 2008, các nhà khoa học đã giải mã toàn bộ DNA của thú mỏ vịt và xác định rằng chúng có chung gen với bò sát, chim và cả động vật có vú.

5. Thú mỏ vịt cái không có núm vú

Mặc dù thú mỏ vịt được sinh ra từ trứng, nhưng những con non lại bú mẹ. Tuy nhiên, thú mỏ vịt cái không có núm vú, thay vào đó, sữa của chúng được tiết ra từ các ống tuyến vú trên bụng.

Con non uống sữa bằng cách hút sữa ra khỏi các nếp gấp trên da hoặc lông của mẹ chúng.

6. Thú mỏ vịt đực có cựa độc

Thú mỏ vịt là một trong số ít động vật có vú có nọc độc – một trong những đặc điểm giống loài bò sát hơn. Nhưng không giống rắn, nọc độc của thú mỏ vịt không có trong răng mà nằm trong cựa rỗng ở chân sau của con đực.

Tuyến nọc độc của con đực được kích hoạt theo mùa và chỉ tạo ra nọc độc trong mùa giao phối, cho thấy rằng công dụng của nó là để chống lại những con đực cạnh tranh khác.

7. Thú mỏ vịt có lớp màng có thể thu gọn trên chân

Mặc dù chỉ có thể lặn trong nước trong vài phút – vì xét cho cùng thì chúng cũng là động vật có vú – thì thú mỏ vịt vẫn thích hợp di chuyển trong nước hơn là ở trên cạn.

Giống như rái cá, chúng tỉa bớt lớp lông dày của mình để tạo thêm bọt khí đóng vai trò cách nhiệt ở những dòng sông lạnh lẽo nơi chúng săn mồi. Ở trên cạn, các chi ngắn của thú mỏ vịt khiến nó phải sử dụng nhiều hơn khoảng 30% năng lượng so với các động vật có vú trên cạn có kích thước tương tự khác chỉ để di chuyển.

Nhưng chúng đã tiến hóa ra một sự thích nghi đặc biệt để dễ dàng di chuyển trên cạn: lớp màng giữa các móng vuốt trước của chúng có thể thu lại, để lộ móng vuốt sắc nhọn khi thú mỏ vịt lên bờ.

8. Các nhà khoa học nghĩ rằng con thú mỏ vịt đầu tiên được biết đến là một trò lừa bịp

Khi mẫu vật thú mỏ vịt đầu tiên được gửi trở lại Anh từ Úc vào cuối thế kỷ 18, các nhà khoa học kiểm tra nó đã nghĩ rằng ai đó đang giở trò lừa đảo.

9. Thú mỏ vịt dùng sỏi làm răng tạm thời

Thú mỏ vịt không có răng bên trong mỏ, điều này gây khó khăn cho việc nhai thức ăn nhưng chúng đã tìm ra một giải pháp khá tài tình.

Cùng với giun, côn trùng, động vật có vỏ và những thứ khác mà chúng tìm làm thức ăn, thú mỏ vịt cũng nhặt sỏi dưới lòng sông. Thú mỏ vịt nhét tất cả sỏi vào túi trên má để dùng bề mặt gồ ghề đó nhai thức ăn, sử dụng những mẩu sỏi như những chiếc răng tạm thời để nghiền nhỏ các loại thức ăn cứng.

10. Dùng đuôi làm đủ thứ

Không giống như hải ly, thú mỏ vịt không dùng đuôi để tát nước cảnh báo hoặc di chuyển chúng trong nước. Hầu hết thời gian, chức năng chính của đuôi thú mỏ vịt chỉ là nơi dự trữ gần một nửa lượng chất béo trong cơ thể nếu nó gặp tình huống thiếu thức ăn. Thú mỏ vịt cái cũng dùng đuôi để giữ những quả trứng đang ấp trên người mình.

11. Sắp bị đe dọa

Vào năm 2014, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp thú mỏ vịt vào danh sách “sắp bị đe dọa”. Số lượng cá thể trưởng thành của loài này là 300.000 con, nhưng con số đó đang giảm dần. Môi trường sống bị phá hủy và ô nhiễm nguồn nước là những mối đe dọa lớn đối với chúng.

12. Được luật pháp Úc bảo vệ

Theo Bảo tàng Úc, loài động vật này được luật pháp bảo vệ và “không được bắt hoặc giết, trừ khi phục vụ nghiên cứu khoa học”.

Ai phạm luật sẽ bị phạt nặng. Một người đàn ông bắt một con thú mỏ vịt hoang dã từ tuyến đường thủy ở Queensland đã phải đối mặt với khoản tiền phạt lên tới 289.000 USD.

Bạn có thể đọc thêm:

• 10 sự thật về màu sắc mà tất cả chúng ta đều hiểu sai
• 10 quan niệm sai lầm nổi tiếng nhất về thuật phù thủy Voodoo
• 10 cách bảo vệ nhà cửa khỏi ma quỷ của các chuyên gia thần bí học

1. Thú mỏ vịt không có dạ dày

Thật khó tưởng tượng con người chúng ta nếu không có dạ dày thì chuyện ăn uống sẽ kỳ quặc đến thế nào phải không! Thế mà điều đó lại là bình thường đối với thú mỏ vịt. Thức ăn từ miệng sẽ đi thẳng qua thực quản xuống ruột của loài vật này mà chẳng cần “tạm trú” ở dạ dày như hầu hết các động vật khác. Cũng vì thiếu dạ dày nên cơ thể thú mỏ vịt cũng chẳng cần tiết ra axit luôn.

Các nhà khoa học đã phát hiện nhiều gene có liên quan đến sự “biến mất” của dạ dày và axit ở thú mỏ vịt. Một giả thuyết được đưa ra để giải thích cho điểm dị thường này là vì thực đơn của thú mỏ vịt chủ yếu gồm các loài có vỏ cứng sống dưới nước có hàm lượng calcium carbonate cao. Chất này sẽ trung hòa axit có trong dạ dày làm mất tác dụng của axit, như vậy cơ thể cũng chẳng cần tiết ra làm gì cho mất công!

Cùng thư giãn với cảnh cho thú mỏ vịt ăn nhé:

2. Thú mỏ vịt khi mới được phát hiện đã bị giới khoa học nghi là “hàng fake”

Năm 1799 nhà tự nhiên học George Shaw đã nhận được mẫu vật thú mỏ vịt đầu tiên được gửi từ Australia về Anh để khám nghiệm. Ông đã viết rằng ngoại hình kỳ lạ của con vật làm dấy lên suy nghĩ rằng đây là trò đùa do bàn tay nhân tạo dựng nên. Dù vậy ông vẫn đặt cho nó cái tên Latin là Platypus anatinus, tức “vịt chân phẳng”.

Ngày nay chúng ta đều biết loài thú có mỏ và chân giống vịt, thân hình rái cá và chiếc đuôi hải ly này là có thật trăm phần trăm. Tên khoa học của nó cũng được đổi lại thành Ornithorhynchus anatinus, tuy nhiên một sự thật mà có lẽ George Shaw sẽ phải sửng sốt gấp trăm lần (nếu ông còn sống thêm 100 năm) là kiểu sinh sản độc nhất vô nhị của loài “thú” mà ông đã đặt tên.

3. Thú mỏ vịt đẻ trứng chứ không đẻ con

100 năm sau khi được khoa học biết đến, loài vật kỳ lạ từ nước Úc xa xôi lại khiến con người kinh ngạc ngỡ ngàng bởi những quả trứng của mình. Dù được xếp vào lớp Thú, hay còn gọi là Động vật có vú, nhưng thú mỏ vịt lại không đẻ con như các loài thú khác.

Hiện nay người ta vẫn chưa rõ hết tất cả về chu kỳ sống của thú mỏ vịt, chỉ biết rằng con đực không đóng vai trò gì trong việc nuôi con. Sau khi giao phối, “vịt” cái mang thai khoảng 2 đến 4 tuần rồi đẻ trứng. Thêm 1 tuần để ấp và sau đó những chú “vịt” con xinh xắn đáng yêu mới chào đời.

4. Động vật có vú nhưng… không có vú!

Sau khi những nghi ngờ về ngoại hình quái lạ của thú mỏ vịt được “minh oan”, giới khoa học lại tiếp tục sửng sốt hơn nữa về những đặc điểm sinh học dị thường của loài vật này. Dù đẻ trứng nhưng thú mỏ vịt lại nuôi con bằng sữa mẹ giống như các loài thú, nhưng đặc biệt ở chỗ chúng không hề có vú mà chỉ có tuyến sữa nằm dưới da mà thôi.

Nếu xét về khoa học, từ Mammalia hay Mammal để chỉ lớp Thú có nguồn gốc từ mamma trong tiếng Latin có nghĩa là “vú”. Đó là lý do chúng ta hay dịch trong tiếng Việt là “động vật có vú”. Thú mỏ vịt cũng được xếp vào lớp này, nhưng chúng không có cấu tạo tuyến vú thực thụ mà chỉ có các tuyến tiết sữa nằm dưới da bụng.

Thú mỏ vịt con không bú sữa như các loài khác, mà thay vào đó sẽ liếm sữa được tiết ra từ các tuyến này và đọng trên da bụng của mẹ. Sau vài tháng chúng sẽ bắt đầu cai sữa và tự kiếm ăn độc lập.

5. Thú mỏ vịt con mới nở chỉ nhỏ bằng hạt đậu

Dù con trưởng thành có thể dài đến nửa mét và nặng khoảng 1,5kg nhưng thú mỏ vịt con mới nở từ trứng lại có kích thước nhỏ không tưởng. Để dễ so sánh bạn hãy hình dung những chú gà lớn cũng có kích thước gần tương đương thú mỏ vịt (thậm chí nhỏ hơn), nhưng quả trứng gà và gà con mới nở đã khá to rồi. Còn thú mỏ vịt con khi mới chui từ trong trứng ra chỉ nhỏ cỡ bằng hạt đậu mà thôi!

Không chỉ siêu nhỏ, những chú “vịt con” khi mới nở cũng chưa nhìn được, “trần trùi trụi” chưa có lông và rất “mong manh dễ vỡ”. Đến nay có rất ít thú mỏ vịt sinh sản thành công trong môi trường nuôi nhốt nhân tạo, làm cho việc bảo tồn loài động vật quý hiếm này càng thêm khó khăn.

Hãy xem cảnh thú mỏ vịt con chui ra khỏi trứng như thế nào nhé:

6. Thú mỏ vịt có giác quan thứ sáu

Và đố bạn biết giác quan đó nằm đâu trên cơ thể? Câu trả lời ẩn giấu trong bộ phận đặc trưng làm nên thương hiệu của chúng: chiếc mỏ vịt.

Mỏ của loài thú này chứa hàng nghìn tế bào đặc biệt có khả năng nhận biết trường điện từ được phát ra bởi bất kỳ sinh vật sống nào. Bên cạnh đó chiếc mỏ còn có thể phát hiện xung động của các vật di chuyển, nhưng chính nhờ trường điện từ mà chúng mới có thể phân biệt các sinh vật sống có “tiềm năng” làm mồi.

Siêu năng lực này cho phép thú mỏ vịt có thể dễ dàng kiếm ăn khi lặn sâu dưới nước, bởi trong môi trường này chúng phải “bịt” hết các giác quan khác: bịt mắt, bịt mũi, bịt tai nên không thể nhìn, nghe hay ngửi được gì. Đúng là cái khó ló cái khôn!

7. Thú mỏ vịt tiền sử là loài siêu to khổng lồ

Cũng giống như nhiều loài động vật khác (chuồn chuồn, gián, chim cánh cụt, cá sấu chẳng hạn), phiên bản thú mỏ vịt cách đây hàng triệu năm có kích thước to vật vã so với những con vật nhỏ xinh mà chúng ta biết ngày nay. Năm 2013 các nhà khoa học thuộc Đại học New South Wales nước Úc đã phát hiện hóa thạch một chiếc răng mà từ đó họ suy ra “chủ nhân” là một con thú mỏ vịt tiền sử dài khoảng 1 mét, gấp đôi đám con cháu ngày nay.

Kích thước khổng lồ khiến các nhà khoa học đặt cho con vật này cái tên rất kêu: “Godzilla thú mỏ vịt”. Chiếc răng có cấu trúc đặc trưng của loài vật này nên không thể nhầm với răng loài khác. Có lẽ nó được dùng để nhai tôm, ếch và rùa nhỏ làm thức ăn cho gã khổng lồ kia.

8. Nhưng thú mỏ vịt ngày nay lại không hề có chiếc răng nào!

Đầu tiên là không có dạ dày, rồi bây giờ đến “cái răng ăn cháo” cũng không có nốt. Vậy bạn đang thắc mắc chúng nhai thức ăn kiểu gì?

Câu trả lời rất đơn giản (và cực thông minh nữa!): hãy nhìn lũ gà mà bạn đã biết. Giống như gà, thú mỏ vịt rất thích món “ăn kèm” là những viên sỏi nhỏ, đá vụn dưới đáy sông nơi chúng kiếm ăn. Khi bắt mồi là những con giun, sâu bọ, tôm sò và đủ thứ không tên khác dưới nước, chúng cũng nhặt luôn một ít đá sỏi vào miệng rồi ngoi lên lấy không khí, sau đó bắt đầu “nhai” bằng cách cọ xát hỗn hợp trong miệng với nhau. Thế là khỏi cần mọc răng mà vẫn xơi được mấy món khoái khẩu rồi còn gì.

9. Thú mỏ vịt có nọc độc

Nhìn thì xinh xắn đáng yêu vậy mà những chú vịt bốn chân này lại có thể gây đau đớn lắm. Thực tế có rất ít loài thú sở hữu khả năng tiết nọc độc, vốn là chuyện thường ngày ở bò sát hay côn trùng. Và cũng không giống các loài đó, nọc của thú mỏ vịt không nằm ở răng hay trong bụng.

Chất độc của thú mỏ vịt được chứa ở hai chiếc “cựa” ở chân sau của con đực, và cũng chỉ xuất hiện vào mùa sinh sản mà thôi. Đối với các loài vật nhỏ, chất độc này có thể đe dọa tính mạng, nhưng đối với người thì chỉ gây đau. Các nhà khoa học đã phát hiện các phân tử protein trong nọc độc này là duy nhất chỉ có ở thú mỏ vịt, càng chứng tỏ loài vậy này đáng để trầm trồ đến mức nào.

Chất độc chỉ có ở giống đực và chỉ xuất hiện vào mùa sinh sản nên có thể cho rằng nó phục vụ cho những cuộc đấu đá tranh giành bạn tình ở loài vật kỳ lạ này.

10. Thú mỏ vịt thuộc một nhóm cực kỳ độc đáo của thế giới động vật, gọi là thú Đơn huyệt

Cái tên lạ lẫm này có gốc gác từ chữ Monotreme, trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là “một lỗ”. Các loài trong bộ này có cấu trúc cơ thể khác biệt so với các nhóm khác ở nhiều điểm, nhưng nổi bật nhất là việc cơ quan tiêu hóa, tiết niệu và sinh sản đều đổ chung vào một lỗ ra ngoài cơ thể.

Trong khi hầu hết các loài động vật khác có đường tiêu hóa tách riêng với bài tiết nước tiểu và sinh dục thì ở thú mỏ vịt các hệ thống này đều chung một đường ra. Ngoài thú mỏ vịt, hiện nay trên hành tinh chỉ còn 4 loài nhím Âu (echidna) là được xếp vào bộ Đơn huyệt này.

11. Thú mỏ vịt có tới 10 nhiễm sắc thể giới tính

Nếu bạn còn nhớ kiến thức sinh học cơ bản thì nhiễm sắc thể là những cấu trúc tí hon bên trong tế bào, chứa DNA quy định mọi đặc điểm của sinh vật. Và thường thì cả một bộ hàng chục chiếc nhiễm sắc thể chỉ có 2 chiếc chịu trách nhiệm phân biệt giới tính mà thôi (ở người được ký hiệu là XY cho nam và XX cho nữ).

Thú mỏ vịt là ngoại lệ không thể ngờ được đối với giới khoa học, khi bộ nhiễm sắc thể của chúng có tới 5 cặp quyết định giới tính! Cũng vì nhiều như vậy mà người ta phải đánh số để ký hiệu là X1Y1, X2Y2,… Đặc biệt hơn nữa khi một vài nhiễm sắc thể Y của chúng lại có các gene giống với loài chim!

Những đặc điểm khó tin này một lần nữa củng cố cho giả thuyết rằng thú mỏ vịt là mắt xích quan trọng kết nối các nhánh khác nhau trong quá trình tiến hóa của động vật.

12. Thú mỏ vịt có thể thu gọn màng bơi ở chân lại

Mặc dù chỉ có thể lặn dưới nước vài phút ngắn ngủi – dù gì chúng cũng là thú mà – nhưng thú mỏ vịt lại giỏi “đi bộ” dưới đáy sông hơn là trên mặt đất. Giống như rái cá, chúng thường chải lông để tạo ra nhiều bóng khí nhỏ li ti bên trong bộ lông dày nhằm bảo vệ cơ thể khỏi bị mất nhiệt khi ở dưới nước lạnh.

Tuy nhiên khi lên cạn chúng lại gặp vấn đề khác. Những chiếc chân ngắn cũn khiến thú mỏ vịt bước đi chậm chạp và phải tiêu tốn năng lượng nhiều hơn 30% so với các loài động vật cùng kích thước quen sống trên bờ. Thế là cái khó lại ló cái khôn, thú mỏ vịt đã tiến hóa một năng lực đặc biệt để giải quyết chuyện đi lại.

Phần màng bơi ở chân trước thay vì bung ra để quạt nước thì khi lên bờ lại xếp gọn vào, để lộ những móng vuốt nhọn giúp chúng có thể bước đi nhẹ nhàng hơn. Hãy thử so sánh với đám vịt hai chân, có phải bạn luôn thấy màng bơi của chúng xòe ra thường trực đúng không?

13. Sữa của thú mỏ vịt có thể tiêu diệt vi khuẩn kháng thuốc

Thực ra sữa của các loài động vật có vú đều ít nhiều có chứa những chất diệt khuẩn nhẹ, bởi sữa là nguồn dinh dưỡng tuyệt vời đối với mọi sinh vật – kể cả vi khuẩn có hại – nên cần bảo vệ khỏi bị nhiễm bẩn. Nhưng sữa của thú mỏ vịt lại có khả năng kháng khuẩn độc đáo hơn hẳn.

Năm 2010 các nhà khoa học đã khám phá ra đặc tính kháng khuẩn tuyệt vời trong sữa của thú mỏ vịt có thể giúp con người chống lại vấn nạn vi trùng kháng thuốc kháng sinh. Protein tạo nên khả năng này được đặt tên là Shirley Temple do có dạng vòng giống mái tóc xoăn của diễn viên nhí này. Cấu trúc rất đặc biệt, và hứa hẹn ứng dụng trong khoa học cũng rất tiềm năng.

14. Thú mỏ vịt có thể dùng đuôi để làm “đủ trò”

Không giống như loài hải ly với chiếc đuôi gần như giống hệt, thú mỏ vịt không dùng đuôi để đập xuống nước cảnh báo đối thủ, hay thậm chí là tạo lực đẩy khi bơi trong nước. Chức năng chính của bộ phận tưởng như rất bình thường này lại khiến chúng ta một lần nữa “ngớ người”.

Người ta đã phát hiện đuôi của thú mỏ vịt chứa tới gần một nửa lượng mỡ toàn cơ thể của chúng, do đó có chức năng như kho dự trữ năng lượng trong thời gian đói kém thiếu thốn thức ăn. Đối với con cái, đuôi lại là công cụ để chúng giữ trứng sát bên mình trong thời gian ấp, đảm bảo đủ nhiệt độ để con non phát triển hoàn thiện.

15. Thú mỏ vịt là loài quý hiếm đang có nguy cơ tuyệt chủng

Theo Danh sách Đỏ về các loài bị đe dọa của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế thì thú mỏ vịt được xếp vào nhóm “gần bị đe dọa”.

Điều kiện khí hậu khô hạn khắc nghiệt kéo dài ở Australia đã làm cạn kiệt nguồn nước vốn là nơi sinh sống của thú mỏ vịt. Nhưng lý do quan trọng hơn dẫn đến mối nguy diệt vong của loài thú đáng yêu này là hoạt động phá rừng và biến đổi khí hậu do con người gây ra đang làm mất đi môi trường sống của chúng. Những trận cháy rừng khủng khiếp tại Úc gần đây càng làm vấn đề thêm nghiêm trọng.

Theo các nhà khoa học, để bảo vệ thú mỏ vịt khỏi cảnh tuyệt chủng đáng tiếc, cần phải khẩn cấp thực hiện các nỗ lực bảo vệ bao gồm khảo sát, theo dõi, loại bỏ các mối đe dọa và lập các khu bảo tồn cho chúng ở các con sông.

Mời bạn đón đọc tiếp những bài viết thú vị của BlogAnChoi:

Cua Tasmania siêu to khổng lồ: To gấp trăm lần cua thường, đặc sản siêu cao cấp đang hạ giá dịp Tết Tân Sửu!

50 sự thật thú vị về gấu trúc: Thánh lười, chúa “vô dụng” nhưng vẫn là “quốc bảo” Trung Quốc