Đôi nét về trà xanh Nhật Bản

Trong cuốn sách The Life of Tea do Timothy D’Offay và Michael Freeman đồng tác giả, D’Offay đã mô tả tình yêu của người Nhật dành cho trà xanh là “gần như ám ảnh” (“near-obsession”). Mặc dù trên thực tế, ngày nay, người Nhật uống nhiều cà phê hơn là trà, nhưng điều đó không có nghĩa là trà đang mất đi vị thế của nó.

Một dữ liệu từ năm 2013 thống kế cho thấy trung bình một người Nhật Bản tiêu thụ khoảng 925 gram trà xanh mỗi năm. Trà xanh cũng là loại trà được tiêu thụ nhiều nhất tại Nhật. Bên cạnh cách uống truyền thống, người Nhật cũng thường hay sử dụng trà xanh lạnh đóng chai hoặc đưa chúng vào các món ăn, chủ yếu là món ngọt và tráng miệng như kem, bánh macaron, bánh quy, bánh dorayaki…

Trà đã có lịch sử lâu đời tại Nhật Bản, từ thế kỷ thứ 9, và là cốt lõi của một trong những nghi lễ linh thiêng nổi tiếng, mang đậm bản sắc Nhật: trà đạo. Dù không có ghi chép cụ thể, nhưng người Nhật cho rằng hạt giống cây trà được đưa đến Nhật bởi thiền sư Yosai Myoan, sau khi ông trở về từ Trung Quốc vào năm 1191, và đã trồng nó tại núi Sefuri ở Kyushu. Ông cũng đã tặng một ít hạt giống cho nhà sư Myoe Shonin tại Đền Kozai-ji để trồng ở Kyoto. Tuy nhiên, cũng có khả năng cây trà đã phát triển ở Nhật Bản cả trước đó.

Mặc dù lịch sử trà tại Nhật đã có từ lâu như vậy, nhưng phải đến thế kỷ 15, nghi lễ trà đạo Nhật Bản mới chính thức xuất hiện, khi các bậc thầy về trà như Sen no Rikyu kết hợp yếu tố tinh thần và tâm linh vào cách pha chế và thưởng trà.

Ngày nay, có rất nhiều loại trà xanh trên thị trường, từ sencha tươi mát với nước trà màu xanh lá cây đến gyokuro thơm ngon, chất lượng cao. Tại Việt Nam và một số nước, loại trà xanh Nhật Bản nổi tiếng và được sử dụng nhiều nhất là matcha. Tất cả đều xứng đáng để bạn bỏ công nếm thử.

12 loại trà xanh nổi tiếng của Nhật Bản

1. Sencha

Sencha là loại trà phổ biến nhất tại Nhật Bản được pha chế bằng cách hãm lá trà trong nước nóng. Hương vị của trà phụ thuộc vào mùa và nơi trồng, nhưng shincha hay “trà mới” (chỉ đợt lá trà đầu tiên trong năm) được coi là ngon nhất. Màu sắc lý tưởng của sencha có màu xanh lục pha vàng. Tùy vào độ nóng của nước mà hương vị trà sẽ khác nhau: hương vị dịu nhẹ với nước vừa phải và đậm đà hơn với nước nóng.

Sencha Nhật có hương vị tươi mát, thơm mùi cỏ và thực vật, một vài loại có thể còn ngửi được mùi rong biển. Một loại sencha có tên là Kabusecha được trồng trong bóng râm để tăng vị ngọt và êm dịu hơn so với sencha được trồng với ánh nắng trực tiếp hoàn toàn.

Một số công dụng của sencha:

• Tiêu hóa: Giúp đường ruột hoạt động hiệu quả hơn, kích thích sự hình thành các lợi khuẩn, tăng tốc độ thải độc trong cơ thể, hạn chế hấp thu mỡ thừa sau mỗi bữa ăn, đem lại cảm giác nhẹ nhàng cho cơ thể.
• Da liễu: Hỗ trợ làm đẹp da, giảm mụn nhọt.
• Tinh thần: Giúp thư giãn đầu óc, có công dụng an thần, giúp ngủ ngon giấc hơn.
• Hỗ trợ duy trì vóc dáng: Kết hợp uống trà và tập thể dục mỗi ngày để có thân hình thon gọn.

2. Tencha

Tencha là loại lá trà non đã được loại bỏ phần cuống và gân lá. Đây là nguyên liệu thô để nghiền thành bột matcha. Phần lớn số lượng tencha sẽ được làm thành matcha, nhưng cũng có thể pha để uống.

Tencha được trồng trong bóng râm, khiến lá trà phát triển chậm hơn so với trồng trực tiếp dưới ánh nắng. Cách trồng này cũng giúp tăng cường chất diệp lục và các axit amin, đặc biệt là chất theanine, đem lại hương vị trà êm dịu và tinh tế.

Màu sắc của tencha là màu xanh nhạt, hương thơm đậm và ngọt dịu, mùi thơm phảng phất, thanh tao. Khi uống, tencha sẽ để lại hậu vị ngọt trong miệng.

Một số công dụng của tencha:

• Chống oxy hóa, giảm tác hại của các gốc tự do, ngăn ngừa các bệnh lý tim mạch, ung thư, bệnh đường hô hấp.
• Hỗ trợ tăng sức đề kháng.
• Hỗ trợ giảm cân, làm đẹp da, chống lão hóa da.
• Giảm căng thẳng, mệt mỏi, tăng tập trung và hiệu quả làm việc.
• Giúp thanh lọc cơ thể.

3. Matcha

Matcha là trà xanh dạng bột, được nghiền từ tencha. Đây cũng là loại trà xanh nổi tiếng và phổ biến nhất của Nhật trên thế giới, thậm chí còn tạo ra những trào lưu và “cơn sốt matcha” tại nhiều nơi. Chất lượng của matcha có ngon hay không được quyết định bởi tencha.

Do là dạng bột nên cách pha chế matcha cũng khác với các loại trà lá. Bột matcha được đánh trực tiếp trong nước nóng. Nước trà có màu xanh diệp lục vô cùng mát mắt.

Có 3 phân hạng dành cho matcha, bao gồm: hạng nghi thức, hạng cao cấp và hạng ẩm thực. Matcha hạng nghi thức là loại trà có chất lượng rất cao và tinh khiết, được sử dụng trong nghi thức trà đạo Nhật Bản. Đây cũng là hạng matcha có giá thành cao nhất. Hạng cao cấp và ẩm thực cũng có chất lượng tốt nhưng không cao bằng, thường dùng để uống hàng ngày hoặc chế biến món ăn.

Một số công dụng của matcha:

• Giúp làm căng mịn da, ngăn ngữa lão hóa làn da, giúp loại bỏ các chất bẩn, bã nhờn trên da mặt, giảm thiểu sự hình thành của mụn trứng cá, các bệnh về da như viêm da
• Giúp cơ thể thư giãn xả stress
• Giảm nguy cơ mắc tiểu đường, ung thư

4. Shincha

Shincha (hay “trà mới”) được làm từ những lá trà non và mềm nhất của cây trà. Đây là loại trà xanh có chất lượng cao được hái từ đợt thu hoạch đầu tiên hoặc thứ hai của mùa xuân. Cũng chính vì vậy mà shincha có vị ngọt, ít đắng hơn, hương vị tươi mát và êm dịu hơn so với các loại trà xanh khác.

Do đợt thu hoạch ngắn nên sản lượng shincha mỗi mùa không nhiều. Vì vậy mà loại trà này chủ yếu cũng chỉ được bán và tiêu thụ tại nội địa Nhật Bản, thay vì xuất khẩu như các loại khác. Shincha có 2 dạng là dạng bột và dạng lá. Dạng bột có thể dùng để pha uống trực tiếp hoặc chế biến món ăn, đồ uống; làm mặt nạ…

Một số công dụng của shincha:

• Thư giãn tinh thần
• Hỗ trợ giảm cân
• Tăng cường sức đề kháng
• Làm đẹp da, chống lão hóa
• Ngăn ngừa nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, thần kinh; giảm nguy cơ phát triển các khối u

5. Gyokuro

Gyokuro (tiếng Việt có nghĩa là “ngọc sương”) là loại trà xanh cao cấp nhất và cũng đắt nhất trong các loại trà xanh Nhật Bản. Gyokuro được du nhập vào thành phố Uji vào khoảng giữa thế kỷ 17. Đây cũng là thành phố có lịch sử trồng và sản xuất gyokuro lâu đời nhất tại Nhật Bản.

Điều làm nên sự khác biệt cho gyokuro là cách trồng loại trà này. Cũng là một loại trà trồng trong bóng râm, nhưng khác với kabusecha chỉ được che phủ thời gian ngắn, gyokuro được phủ bóng râm khoảng 30 ngày trước khi thu hoạch. Cách làm này giúp tăng hàm lượng các axit amin và chất theanine trong trà, đem lại vị ngọt thanh mát và hương vị umami đậm đà. Nước trà gyokuro có màu xanh nhạt đẹp mắt, gợi liên tưởng đến những giọt sương mai đọng trên lá trà, đúng như tên gọi của nó.

Một số công dụng của gyokuro:

• Loại bỏ mỡ thừa, tăng cường cơ bắp
• Ngăn ngừa lão hóa da và các tác nhân gây bệnh
• Phòng ngừa ung thư
• Có lợi cho sức khỏe tim mạch
• Chăm sóc sức khỏe răng miệng
• Tăng khả năng tập trung, tỉnh táo

6. Bancha

Đối lập với gyokuro trên thang xếp hạng các loại trà xanh Nhật Bản là bancha. Lá trà bancha là những lá trà được thu hoạch muộn, thường là gần cuối mùa vụ, và có kết cấu thô hơn so với những lá trà đầu mùa như shincha.

Tuy nhiên không phải vì thế mà bancha có chất lượng thấp. Loại trà này được sử dụng để uống hàng ngày, thoảng hương đất, vỏ cây và mùi gỗ tinh tế. Nước trà có màu rơm. Vì là lá trà cuối mùa đã trưởng thành nên bancha có nhiều tannin hơn là caffeine, phù hợp để uống mà không lo bị mất ngủ. Bancha sau khi qua vài lần nước sẽ có hương vị ngọt nhẹ.

Một số công dụng của bancha:

• Điều hòa nồng độ pH trong cơ thể
• Có lợi cho hệ tiêu hóa
• Đẩy nhanh quá trình đốt cháy mỡ thừa
• Làm chậm quá trình lão hóa
• Không gây mất ngủ do hàm lượng caffeine thấp

7. Hojicha

Hojicha khác biệt với các loại trà xanh khác của Nhật ở việc loại trà này được tạo ra bằng phương pháp sấy lá trà bancha thay vì hấp. Quá trình sấy biến đổi màu sắc lá trà từ xanh sang nâu đỏ, loại bỏ bớt vị đắng và caffeine; mang đến hương vị đất và khói. Cũng bởi sự nhẹ nhàng này mà hojicha là loại trà phổ biến được phục vụ vào sau bữa ăn tối hay trước khi đi ngủ.

Ngoài dạng lá, hojicha cũng có dạng bột, thường dùng trong pha chế và chế biến đồ ăn.

Một số công dụng của hojicha:

• Phòng tránh các bệnh về trí não như Alzheimer, tăng cường trí nhớ ở người cao tuổi
• Giúp thư giãn, giải tỏa tinh thần
• Ngăn ngừa lão hóa và ung thư
• Làm đẹp da
• Hỗ trợ giảm cân
• Vệ sinh răng miệng, ngăn ngừa các bệnh do vi khuẩn và vi-rút như cảm cúm

8. Fukamushi

Được sản xuất tại tỉnh Shizuoka, fukamushi là loại trà xanh hấp sâu (thời gian hấp lâu hơn khoảng 1 phút so với các loại trà khác), tạo ra hương vị đậm đà và màu xanh sậm đặc trưng. Với phương pháp chế biến này, lá trà trở nên mềm và dễ vỡ hơn, giúp giải phóng được hết hương vị và dinh dưỡng từ lá trà. Trà fukamushi có hương vị thơm ngon độc đáo, nước trà có độ đậm đặc nhưng vẫn thanh mát.

Một số công dụng của fukamushi:

• Hỗ trợ giảm cân
• Phòng ngừa cảm cúm
• Bổ sung chất xơ và các chất dinh dưỡng

9. Genmaicha

Genmaicha bao gồm hai thành phần là trà xanh và hạt gạo lứt rang. Một số hạt gạo nổ trong quá trình rang sấy, nên genmaicha còn có một tên gọi khác là “trà bỏng ngô”.

Sự tích về loại trà này cũng khá thú vị. Theo truyền thuyết, một người hầu vào thế kỷ 15, khi dâng trà cho chủ nhân đã vô ý làm đổ gạo lứt rang vào trong trà. Nhưng khi vị chủ nhân uống thử thì đã bị hấp dẫn bởi hương vị đậm đà, ấm áp giống như hạt dẻ hòa quyện với vị đắng của trà. Một giả thuyết khác về sự ra đời của genmaicha là việc trà xanh trong quá khứ là một thứ đồ uống xa xỉ chỉ dành cho giới quý tộc. Vậy nên dân thường đã trộn gạo lứt rang vào bancha (trà xanh có chất lượng thấp hơn) để bảo quản lá trà được lâu hơn.

Nước trà genmaicha có màu vàng nhạt, hương vị ấm áp, dịu nhẹ; mùi hương kết hợp giữa hương cỏ cây của lá trà và mùi thơm của gạo rang. Genmaicha được đánh giá là loại trà dễ uống với mọi lứa tuổi.

Một số công dụng của genmaicha:

• Là chất chống oxy hóa
• Hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giảm huyết áp
• Phòng chống ung thư
• Giúp thư giãn

10. Guricha

Còn có tên gọi khác là tamaryokucha, được chế biến bằng cách chiên lá trà trong chảo (phương pháp chế biến phổ biến ở Trung Quốc). Quá trình chế biến này khiến lá trà có dạng xoăn cuộn tròn, khác biệt với các loại trà được chế biến theo phương pháp truyền thống của Nhật.

Guricha được sản xuất chủ yếu trên đảo Kyushu, vị nhẹ và ít chát hơn trà xanh Nhật thông thường. Hậu vị có vị hạnh nhân, hương cam quýt, cỏ và quả mọng. Nước trà có màu vàng óng.

Một số công dụng của guricha:

• Giàu chất chống oxy hóa, giúp trung hòa các gốc tự do
• Hỗ trợ phòng ngừa một số bệnh: tiểu đường, ung thư, tim mạch, răng miệng…
• Cải thiện trí nhớ
• Thư giãn tinh thần

11. Kukicha

Nếu các loại trà khác được chế biến từ lá trà, thì kukicha được làm từ các phần bị lược bỏ như thân, cành và cuống lá. Điều này mang đến cho kukicha hàm lượng caffeine thấp tự nhiên mà không cần thông qua bất kì quá trình khử caffeine công nghiệp nào.

Trà có hương vị hạt phỉ dịu và ngọt ngậy nhẹ, hay được thêm vào đồ uống cho trẻ em hoặc sử dụng làm đồ uống trong chế độ thực dưỡng. Nước trà có màu tương tự như hojicha. Tại Kyoto, kukicha được gọi là karigane.

Một số công dụng của kukicha:

• Giảm mệt mỏi, thư giãn tinh thần, hỗ trợ ngủ ngon giấc
• Xoa dịu dạ dày và giảm cảm giác buồn nôn, hỗ trợ tiêu hóa
• Thanh lọc cơ thể

12. Kabusecha

Kabusecha là loại trà được trồng trong bóng râm, nhưng thời gian che phủ ít hơn gyokuro, chỉ khoảng 10 ngày, khiến trà có vị ngọt và ít vị cỏ hơn. Kabusecha thường là trà đầu mùa với lá trà non, giàu dưỡng chất và ít vị chát. Lá trà kabusecha cũng có thể được dùng để sản xuất trà ô long, trà đen hoặc các dòng trà đặc biệt khác.

Một số công dụng của kabusecha:

• Hàm lượng caffeine cao giúp tỉnh táo, tăng cường năng lượng
• Thúc đẩy quá trình trao đổi chất, đốt cháy chất béo
• Ức chế cảm giác thèm ăn, hỗ trợ giảm cân

Xem thêm

• Những loại trà của Nhật Bản mà bạn có thể thử qua khi du lịch tới đất nước này!
• 5 khu phố tuyệt vời ở Tokyo để bạn tận hưởng sự thanh bình và tránh xa đám đông
• Khám phá 5 ngôi đền cổ ít được biết đến ở Tokyo
• Khám phá 5 cung đường rượu vang nước Đức
• Trải nghiệm ẩm thực Bavaria tại 7 nhà hàng tốt nhất Munich, Đức
• 11 món ăn đường phố hấp dẫn nhất tại Seoul – biểu tượng văn hóa đường phố Hàn Quốc