Các loại rối loạn nội tiết

Có nhiều loại rối loạn nội tiết, bao gồm:

• Rối loạn chuyển hóa: Những rối loạn này liên quan đến cách cơ thể bạn tạo ra hoặc phản ứng với insulin, một loại hormone do tuyến tụy sản xuất giúp các tế bào sử dụng glucose để tạo năng lượng. Ví dụ gồm có bệnh tiểu đường loại 1, bệnh tiểu đường loại 2 và bệnh tiểu đường thai kỳ.
• Rối loạn tuyến giáp: Hormone tuyến giáp tác động đến cách cơ thể bạn sử dụng năng lượng, có thể ảnh hưởng đến nhịp tim, hơi thở và tiêu hóa. Ví dụ về rối loạn tuyến giáp bao gồm cường giáp và suy giáp.
• Rối loạn tuyến thượng thận: Tuyến thượng thận nằm trên mỗi quả thận. Chúng tạo ra hormone gây căng thẳng và một số hormone sinh dục. Ví dụ về rối loạn tuyến thượng thận bao gồm bệnh Addison và hội chứng Cushing.
• Rối loạn tuyến yên: Tuyến yên trong não giúp kiểm soát sự phát triển của cơ thể và ảnh hưởng đến hoạt động của các tuyến nội tiết khác. Ví dụ về các rối loạn tuyến yên bao gồm bệnh lùn và bệnh to đầu chi (bệnh khổng lồ).
• Rối loạn hormone sinh dục: Buồng trứng và tinh hoàn là một phần của hệ thống nội tiết. Chúng tạo ra các hormone giúp cơ quan sinh sản của bạn phát triển. Ví dụ về các rối loạn hormone sinh dục bao gồm dậy thì sớm và hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
• Rối loạn tuyến cận giáp: Tuyến cận giáp tạo ra các hormone giúp cân bằng canxi và phốt pho, hai khoáng chất chính trong máu của bạn. Ví dụ về các rối loạn này bao gồm cường cận giáp và suy cận giáp.

Triệu chứng của loại rối loạn nội tiết

Vì hormone liên quan đến hầu hết các hoạt động của cơ thể nên việc mất cân bằng hormone có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của bạn. Nhiều rối loạn nội tiết gây ra tình trạng mệt mỏi và thay đổi tâm trạng, thế nhưng, tùy thuộc vào từng loại rối loạn mà các triệu chứng cũng có thể sẽ khác nhau. Một số triệu chứng có thể kể đến gồm:

Nguyên nhân gây ra rối loạn nội tiết là gì?

Rối loạn nội tiết xảy ra khi tuyến nội tiết sản xuất quá nhiều hoặc quá ít hormone. Tình trạng này cũng có thể xảy ra khi cơ thể bạn không thể phản ứng đủ tốt với hormone. Ví dụ, một số người mắc bệnh tiểu đường loại 2 là do cơ thể họ không sử dụng insulin đúng cách dù insulin được sản xuất đủ.

Khối u, rối loạn tự miễn và nhiễm trùng cũng có thể dẫn đến rối loạn nội tiết.

Các yếu tố nguy cơ

Một số người có nguy cơ mắc các rối loạn nội tiết cao hơn dựa trên các yếu tố như:

• Tiền sử gia đình: Bạn có thể có nhiều khả năng mắc bệnh nếu có người thân bị rối loạn nội tiết.
• Di truyền: Một số rối loạn nội tiết có thể được di truyền (truyền qua gia đình).
• Độ tuổi: Các rối loạn nội tiết khác nhau sẽ phổ biến ở những độ tuổi khác nhau. Ví dụ, bệnh tiểu đường loại 1 phổ biến hơn ở trẻ em và người trẻ tuổi nhưng bệnh tiểu đường loại 2 phổ biến hơn sau 45 tuổi.
• Giới tính: Một số bệnh nội tiết có liên quan đến giới tính sinh học của bạn, bao gồm rối loạn hormone sinh dục, bệnh tuyến giáp và cường cận giáp.
• Tiếp xúc với hóa chất: Một số chuyên gia tin rằng việc tiếp xúc nhiều lần với một số hóa chất nhất định có thể ảnh hưởng đến hormone của cơ thể bạn theo thời gian.
• Các tình trạng sức khỏe khác: Những người mắc các tình trạng sức khỏe mãn tính như béo phì hoặc tăng huyết áp (huyết áp cao) có nhiều khả năng mắc một số rối loạn nội tiết nhất định, chẳng hạn như bệnh tuyến giáp hoặc tiểu đường.

Chẩn đoán

Bác sĩ sẽ chẩn đoán từng loại rối loạn nội tiết khác nhau vì các xét nghiệm khác nhau cho thấy các dấu hiệu của các rối loạn khác nhau. Ngoài tiền sử bệnh án và khám sức khỏe, các xét nghiệm mà bác sĩ có thể sử dụng để chẩn đoán rối loạn nội tiết bao gồm:

• Xét nghiệm máu
• Xét nghiệm di truyền
• Phân tích nước tiểu
• Các xét nghiệm hình ảnh như chụp cộng hưởng từ (MRI) và chụp cắt lớp vi tính (CT)

Phương pháp điều trị rối loạn nội tiết

Có nhiều phương pháp điều trị cho các rối loạn nội tiết. Một số rối loạn có thể được chữa khỏi bằng phẫu thuật trong khi những rối loạn khác cần phải điều trị liên tục bằng thuốc hoặc thay đổi lối sống. Mỗi phương án điều trị đều nhằm mục đích giúp cơ thể hoạt động gần với mức bình thường nhất có thể.

Thuốc

Thuốc theo toa có thể giúp nhiều người kiểm soát các rối loạn nội tiết của họ. Tùy thuộc vào tình trạng bệnh mà thuốc cũng sẽ có sự khác biệt.

Một số ví dụ cho điều này có thể kể đến việc tiêm insulin và metformin giúp duy trì lượng đường trong máu. Bác sĩ cũng có thể đề nghị dùng thuốc nội tiết tố để giúp tăng hoặc giảm sản xuất các loại hormone khác nhau.

Phẫu thuật

Bác sĩ phẫu thuật có thể cắt bỏ các tuyến không hoạt động bình thường hoặc có khối u. Phẫu thuật thường được sử dụng cho một số rối loạn nội tiết như các vấn đề về tuyến thượng thận, tuyến yên, tuyến cận giáp và tuyến giáp.

Thay đổi lối sống

Thay đổi lối sống có thể giúp cải thiện các triệu chứng của nhiều rối loạn nội tiết. Phương pháp này bao gồm tập thể dục thường xuyên, ăn uống cân bằng và bổ dưỡng, không hút thuốc hoặc uống rượu. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể cần dùng thuốc hoặc phẫu thuật để ngăn ngừa việc rối loạn nội tiết gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Các tình trạng liên quan

Nếu bạn bị rối loạn nội tiết, một số vấn đề về sức khỏe có khả năng xảy ra cao hơn, bao gồm:

• Huyết áp cao: Một số rối loạn nội tiết có thể gây ra huyết áp cao.
• Các vấn đề về khả năng sinh sản: Một số rối loạn nội tiết có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình rụng trứng, kinh nguyệt, chất lượng hoặc khả năng sản xuất tinh trùng. Điều này có thể khiến việc mang thai trở nên khó khăn hơn.
• Các tình trạng thần kinh: Hệ thống nội tiết liên quan đến hệ thần kinh và kiểm soát nhiều nhiệm vụ hàng ngày của cơ thể bạn. Những người mắc các rối loạn nội tiết có nhiều khả năng bị đau đầu, thay đổi thị lực, đau hoặc yếu cơ.

Sống chung với rối loạn nội tiết

Các rối loạn nội tiết có thể gây nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng đối với một số người, đặc biệt là nếu không được điều trị. Các rối loạn nội tiết không được điều trị cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, sức khỏe tim mạch kém, trầm cảm và một số bệnh ung thư.

Hầu hết các rối loạn nội tiết đều có thể điều trị được, nhiều người chỉ gặp số ít triệu chứng hoặc biến chứng. Điều quan trọng là rối loạn nội tiết phải được điều trị và bạn nên làm việc với bác sĩ chăm sóc sức khỏe để giúp kiểm soát bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Rối loạn nội tiết ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần như thế nào?

Những người mắc chứng rối loạn nội tiết có thể gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu, hưng cảm và rối loạn ăn uống. Sự mất cân bằng hormone có thể góp phần gây ra những thay đổi về sức khỏe tâm thần này.

Đôi khi, những tác động liên quan đến chứng rối loạn nội tiết như tăng cân và vô sinh cũng có thể góp phần gây ra những thay đổi về sức khỏe tâm thần.

Bạn có thể mắc nhiều chứng rối loạn nội tiết không?

Có thể mắc nhiều hơn một chứng rối loạn nội tiết. Ví dụ, những người mắc bệnh tiểu đường loại 2 có nhiều khả năng gặp vấn đề về tuyến giáp hơn những người không mắc bệnh tiểu đường.

Một tình trạng hiếm gặp được gọi là đa u nội tiết (MEN) cũng tồn tại, khiến khối u phát triển ở hai hoặc nhiều tuyến.

Rối loạn nội tiết có thể hồi phục được không?

Hầu hết các chứng rối loạn nội tiết đều không thể hồi phục được, nhưng một số ít thì có thể. Một số loại có thể chữa khỏi bằng cách phẫu thuật để cắt bỏ tuyến không hoạt động như mong đợi hoặc có khối u. Bệnh tiểu đường loại 2 đôi khi có thể được chữa khỏi bằng sự kết hợp đúng đắn giữa phương pháp điều trị và thay đổi lối sống.

Nguồn dịch: What To Know About Endocrine Disorders (Sarah Bradley) – Health

Bạn có thể quan tâm:

• 11 cách kiểm soát cơn thèm ăn giúp quá trình giảm cân thêm hiệu quả!
• Hội chứng sợ âm thanh lớn (Ligyrophobia) là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách khắc phục
• Những sai lầm nguy hiểm thường gặp trong điều trị cao huyết áp

Các dấu hiệu và triệu chứng của mất trí nhớ hay suy giảm nhận thức

Trước tiên, các triệu chứng có liên quan đến sa sút trí tuệ sẽ xuất hiện với các tình trạng sức khỏe khác nhau, nhưng một số triệu chứng xuất hiện không đồng nghĩa rằng người đó bị suy giảm nhận thức. Nên tham khảo ý kiến ​​​​của bác sĩ cũng như chuyên gia y tế nếu bạn hoặc người thân đang có dấu hiệu sa sút trí tuệ.

Dưới đây là một số triệu chứng thường gặp về nhận thức và tâm lý:

• Khó ghi nhớ thông tin mới
• Nhầm lẫn, mất phương hướng
• Thay đổi tâm trạng hoặc tính cách, dễ bị kích thích
• Khó khăn về giao tiếp trong cuộc sống, bằng lời nói hoặc bằng văn bản, chữ viết
• Khó vận động thể chất, điển hình là sự phối hợp cơ thể
• Thường xuyên bị lạc, đặc biệt là trên đường đến những nơi quen thuộc
• Thường xuyên đặt sai vị trí các vật thường dùng
• Có dấu hiệu hoang tưởng, ảo tưởng trong cuộc sống đời thường
• Phán đoán kém

Những dấu hiệu này không phải ai cũng nhận thấy ngay lập tức cũng như không thể xác định một người có mắc chứng mất trí nhớ hay không. Trên thực tế, ngay cả một bài kiểm tra cũng không thể làm được như vậy.

Chẩn đoán chứng mất trí nhớ và suy giảm nhận thức

Để chẩn đoán, các bác sĩ như bác sĩ thần kinh, bác sĩ lão khoa hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần sẽ thực hiện đánh giá toàn diện bao gồm khám sức khỏe, xem xét tiền sử bệnh, xét nghiệm máu và đánh giá liên quan đến hành vi và chức năng tổng thể. Mục đích là xác định sớm chứng mất trí nhớ để có thể làm giảm bớt triệu chứng và cho phép bệnh nhân tham gia vào các thử nghiệm thuốc lâm sàng và lên kế hoạch cho cuộc sống trong tương lai.

Nguyên nhân phổ biến của chứng mất trí nhớ

Việc can thiệp y tế đối với sa sút trí tuệ hoặc các triệu chứng tương tự phụ thuộc vào nguồn gốc của vấn đề. Hầu hết mọi người thường cho rằng những tình trạng này chỉ ảnh hưởng đến người già, nhưng điều đó là không đúng. Theo các nghiên cứu, suy giảm nhận thức có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, bất cứ ai cũng có thể gặp các triệu chứng này vì nguyên nhân có liên quan đến nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau, từ chấn thương sọ não đến bệnh Alzheimer.

Bệnh Alzheimer

Bệnh Alzheimer được cho là dạng sa sút trí tuệ được biết đến rộng rãi nhất. Theo Hiệp hội Alzheimer, đây cũng là một nguyên nhân phổ biến, chiếm 60% đến 80% số ca chẩn đoán liên quan đến chứng mất trí nhớ.

Ở độ tuổi càng cao, nguy cơ mắc bệnh Alzheimer càng tăng, tuy nhiên số liệu cho thấy vẫn có 200.000 người mắc bệnh này dưới 65 tuổi. Những trường hợp này được gọi là Alzheimer khởi phát sớm.

Một trong những dấu hiệu đầu tiên mà người mắc bệnh Alzheimer gặp phải là khó nhớ lại thông tin mà họ đã biết được gần đây. Nguyên nhân là do bệnh Alzheimer làm tổn thương một phần não liên quan đến quá trình học tập.

Thật không may, bệnh Alzheimer có xu hướng tiến triển tăng dần, nghĩa là các triệu chứng sẽ nặng hơn theo thời gian, nhưng việc điều trị y tế có thể giúp kiểm soát chúng.

Sa sút trí tuệ vùng trán thái dương

Ở chứng sa sút trí tuệ vùng trán thái dương, các tế bào thần kinh ở các vùng não liên quan đến hành vi cũng như giao tiếp và nhân cách bị thay đổi. Do đó những người mắc bệnh này thường có các triệu chứng ảnh hưởng đến hành vi, lý luận, giao tiếp hoặc sinh hoạt của họ.

Chứng mất trí nhớ thể Lewy

Trong chứng mất trí nhớ thể Lewy, các khối protein tích tụ trong não, những protein này cũng có thể được tìm thấy ở bệnh nhân mắc bệnh Parkinson và Alzheimer.

Những người mắc chứng mất trí nhớ này có thể bị ảo giác, khó tập trung hoặc gặp khó khăn trong việc phối hợp vận động.

Chứng mất trí nhớ mạch máu

Chứng mất trí mạch máu chỉ đứng sau bệnh Alzheimer về mức độ phổ biến ở những người suy giảm nhận thức. Nó xảy ra do các vấn đề với mạch máu liên quan đến não. Những người mắc dạng sa sút trí tuệ này có thể gặp khó khăn trong việc ghi nhớ, nhưng các triệu chứng rõ ràng nhất của họ thường là vấn đề về sinh hoạt, lý luận, tập trung và suy nghĩ nhanh.

Các bệnh liên quan đến chứng mất trí nhớ

Hiện nay theo những nghiên cứu mới, những bệnh có liên quan đến suy giảm nhận thức bao gồm những triệu chứng trên, đồng thời xuất hiện các căn bệnh khá phổ biến như chấn thương sọ não và bệnh Parkinson cũng như bệnh Creutzfeldt-Jakob và bệnh Huntington. Những người mắc các chứng rối loạn này có triệu chứng giống như sa sút trí tuệ hoặc mắc phải một dạng sa sút trí tuệ nào đó.

Chấn thương sọ não

Chấn thương sọ não thường gặp do chấn thương đầu lặp đi lặp lại, thường xảy ra ở các vận động viên chơi các môn thể thao va chạm mạnh như bóng đá, bóng bầu dục hay quyền anh. Chấn thương cũng có thể xảy ra trong các môn thể thao như bóng chuyền, hoạt náo viên hoặc bóng nước. Nếu một số phần của não bị tổn thương, chứng mất trí nhớ có thể xuất hiện rõ ràng sau đó.

Các triệu chứng dễ gặp nhất của chấn thương sọ não bao gồm mất trí nhớ, khó giao tiếp, trầm cảm và giận dữ.

Bệnh Parkinson

Các triệu chứng liên quan đến bệnh Parkinson có thể do tổn thương các tế bào thần kinh trong não. Những người mắc bệnh Parkinson thường bị run, di chuyển chậm chạp, gặp khó khăn trong việc giữ thăng bằng và phối hợp. Những người này thường có các triệu chứng sa sút trí tuệ rõ ràng.

Bệnh Creutzfeldt-Jakob

Bệnh Creutzfeldt-Jakob là một bệnh di truyền được đặc trưng bởi sự tích tụ các protein được gọi là prion trong não, tuy nhiên đây cũng là một tình trạng gây tử vong rất hiếm khi xảy ra. Ngoài khuynh hướng di truyền, bệnh này có thể xuất hiện sau khi tiếp xúc với mô thần kinh bị nhiễm bệnh trong quá trình cấy ghép phẫu thuật.

Ở gia súc, nó được biết đến rộng rãi là bệnh bò điên mà con người có thể mắc phải do ăn thịt bị bệnh. Các dấu hiệu bao gồm lú lẫn, mất phương hướng, trầm cảm, khó khăn về phối hợp, khó nói và khó tập trung.

Bệnh Huntington

Bệnh Huntington là một chứng rối loạn di truyền, trong đó các tế bào thần kinh trong não bị thoái hóa. Các triệu chứng bao gồm hay quên, trầm cảm, khó giao tiếp và khó vận động cơ thể. Tình trạng này thường xuất hiện ở độ tuổi 30 hoặc 40.

Chấn thương sọ não, bệnh Parkinson, Creutzfeldt-Jakob và Huntington không thể hồi phục, nhưng một số tình trạng khác liên quan đến chứng mất trí nhớ lại có thể hồi phục như u não, thiếu dinh dưỡng, rối loạn tuyến giáp hay rối loạn miễn dịch. Đó là những tình trạng có thể được điều trị dễ dàng hơn.

Ngăn ngừa suy giảm nhận thức như thế nào?

Nhiều nguyên nhân của chứng suy giảm nhận thức là do di truyền và các dấu hiệu tăng theo tuổi tác. Tuy nhiên các chuyên gia vẫn khuyên chúng ta nên làm những cách để giảm khả năng gặp phải các triệu chứng.

Hãy tránh uống rượu và hút thuốc lá với bất kỳ số lượng nào, kiểm soát các bệnh thường gặp như tăng huyết áp và tiểu đường, ăn uống điều độ và tập thể dục là một số cách mà bất kỳ ai cũng có thể thực hiện để duy trì sức khỏe nhận thức của bản thân.

Hãy cùng BlogAnChoi tham khảo thêm nhiều bài viết khác về chủ đề sức khỏe đời sống nhé!

Nguồn tham khảo:

• TS.BS Đinh Vinh Quang – Trưởng khoa nội thần kinh – Bệnh viện nhân dân 115
• Hiệp hội bệnh Alzheimer
• Viện Lão hóa Quốc gia

Các bạn có thể đọc thêm bài viết khác tại BlogAnChoi:

• 5 cách kiểm soát chứng mất ngủ hiệu quả giúp bạn ngủ ngon thoải mái
• Rối loạn tiền đình do đâu? Làm cách nào để phòng ngừa rối loạn tiền đình?