1. Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Các chất tạo ngọt nhân tạo phổ biến trong soda ăn kiêng như aspartame, sucralose hay saccharin có thể làm thay đổi sự cân bằng tự nhiên giữa vi khuẩn “tốt” và “xấu” trong đường ruột, đặc biệt khi được tiêu thụ với tần suất cao. Tình trạng này được gọi là rối loạn hệ vi sinh đường ruột.

Khi hệ vi sinh mất cân bằng, vi khuẩn có hại có thể làm tổn thương niêm mạc ruột, khiến ruột trở nên “rò rỉ”. Điều này cho phép các chất gây viêm, chẳng hạn như lipopolysaccharide, đi vào máu. Các chất này sau đó được vận chuyển trực tiếp đến gan thông qua tĩnh mạch cửa, làm gia tăng phản ứng viêm tại gan.

Viêm gan kéo dài là một yếu tố nguy cơ quan trọng của MASLD – tình trạng chất béo tích tụ trong gan, lâu dần gây sẹo và làm suy giảm chức năng gan. Dù quá trình này diễn ra âm thầm, nhưng về lâu dài, nó có thể gây tổn thương gan đáng kể.

2. Tăng khả năng kháng insulin

Mặc dù không chứa đường, soda ăn kiêng vẫn có vị ngọt, và vị ngọt này đôi khi có thể kích hoạt sự tiết insulin – hormone giúp điều hòa đường huyết. Khi điều này xảy ra thường xuyên, cơ thể có thể dần trở nên kém nhạy cảm với insulin, dẫn đến tình trạng kháng insulin.

Kháng insulin khiến lượng đường trong máu tăng cao và làm gan phải “gánh” thêm áp lực chuyển hóa. Theo thời gian, đường huyết cao có thể làm tổn thương tế bào gan, tạo điều kiện cho chất béo tích tụ tại các vùng bị tổn thương. Đây chính là cơ chế phổ biến dẫn đến MASLD, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì hoặc đã mắc tiểu đường type 2.

Một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng lâu dài các chất tạo ngọt nhân tạo như sucralose và aspartame có liên quan đến kháng insulin. Dù còn cần thêm nhiều bằng chứng nhưng giới chuyên môn đồng ý rằng cần thận trọng với việc tiêu thụ kéo dài.

3. Tăng cảm giác thèm ăn và lượng calo tiêu thụ

Một nghịch lý thú vị là soda ăn kiêng – dù không chứa calo – lại có thể khiến một số người ăn nhiều hơn trong ngày. Điều này xuất phát từ cả yếu tố sinh học lẫn hành vi.

Thứ nhất, vị ngọt không đi kèm năng lượng thật sự có thể khiến hệ thống “phần thưởng” trong não không được thỏa mãn hoàn toàn, từ đó làm tăng cảm giác thèm đồ ngọt. Thứ hai, việc kích thích tiết insulin mà không có đường để sử dụng có thể khiến cơ thể “đòi hỏi” thêm năng lượng từ thực phẩm khác. Cuối cùng, tình trạng rối loạn vi sinh đường ruột và viêm nhẹ cũng có thể làm rối loạn tín hiệu no – đói của cơ thể.

Hệ quả là ăn quá nhiều, tăng cân và béo phì – những yếu tố trực tiếp hoặc gián tiếp làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.

4. Tăng nguy cơ mắc MASLD

Một nghiên cứu kéo dài 10 năm được công bố vào năm 2025 cho thấy việc tiêu thụ nhiều đồ uống có đường và không đường đều có liên quan đến nguy cơ mắc MASLD. Những người uống hơn khoảng 330gr đồ uống mỗi ngày có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ cao hơn đáng kể so với người uống ít hoặc không uống.

Điều này không có nghĩa soda ăn kiêng là “thủ phạm duy nhất”. Trên thực tế, những người uống nhiều soda ăn kiêng thường có xu hướng tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn hơn, ít chất xơ hơn và có lối sống kém lành mạnh hơn nói chung. Chính tổng thể thói quen ăn uống và sinh hoạt này mới là yếu tố then chốt làm tăng nguy cơ tổn thương gan.

Soda ăn kiêng không phải là “kẻ thù” tuyệt đối của gan nhưng việc sử dụng thường xuyên và kéo dài có thể góp phần gây ra những thay đổi bất lợi trong cơ thể. Nếu bạn đang quan tâm đến sức khỏe gan, việc hạn chế soda ăn kiêng, ưu tiên nước lọc, trà không đường và xây dựng chế độ ăn cân bằng, giàu thực phẩm tươi sẽ là lựa chọn an toàn và bền vững hơn về lâu dài.

Bạn có thể quan tâm:

• 12 nguyên liệu có thể thêm vào trà để tăng hương vị và lợi ích cho sức khỏe
• 7 lợi ích của rau bina đối với sức khỏe: Bạn đã biết?

Soda ăn kiêng có ảnh hưởng đến đường huyết không?

Các loại soda ăn kiêng thường chứa aspartame, sucralose hoặc các chất tạo ngọt nhân tạo khác. Những chất này gần như không có calo và carbohydrate, nên không tạo ra đột biến đường huyết ngay lập tức sau khi uống. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy chúng ít tác động đến insulin hơn so với đường thật.

Tuy vậy, tác động của chất tạo ngọt nhân tạo đến đường huyết trong dài hạn vẫn còn gây tranh cãi. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng chúng có thể làm thay đổi cách cơ thể xử lý glucose, ảnh hưởng đến hormone và hệ vi sinh đường ruột – những yếu tố có vai trò quan trọng trong việc duy trì đường huyết ổn định.

Ví dụ, một nghiên cứu năm 2020 ở người mắc tiểu đường tuýp 2 cho thấy những người tiêu thụ chất tạo ngọt nhân tạo thường xuyên có mức kháng insulin cao hơn. Khi cơ thể trở nên kháng insulin, đường không được đưa vào tế bào hiệu quả, khiến mức đường huyết khó kiểm soát hơn.

Những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn khi uống soda ăn kiêng

Mặc dù không làm tăng đường huyết ngay lập tức, soda ăn kiêng vẫn có thể mang đến một số ảnh hưởng dài hạn cần cân nhắc:

Ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần

Một số nghiên cứu cho thấy việc dùng thường xuyên chất tạo ngọt nhân tạo có thể liên quan đến tâm trạng thất thường, tăng mức độ lo âu và thậm chí nguy cơ trầm cảm.

Tác động đến trí nhớ và nhận thức

Nghiên cứu năm 2025 chỉ ra rằng tiêu thụ aspartame kéo dài có thể liên quan đến tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn, đặc biệt ở người trung niên và lớn tuổi.

Nguy cơ bệnh tim

Một số bằng chứng cho thấy việc dùng nhiều chất tạo ngọt nhân tạo có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch theo thời gian.

Tăng cân ngoài ý muốn

Dù không chứa calo, chất tạo ngọt nhân tạo đôi khi có thể khiến bạn thèm đồ ngọt nhiều hơn, dẫn đến ăn quá mức. Một số nghiên cứu liên hệ việc tiêu thụ soda ăn kiêng với tăng cân, trong khi số khác thì không, nên vấn đề này vẫn đang được nghiên cứu thêm.

Nguy cơ ung thư (mức độ thấp)

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thông qua IARC, phân loại aspartame vào nhóm “có khả năng gây ung thư” (nhóm 2B). Điều này nghĩa là bằng chứng còn hạn chế. FDA vẫn khẳng định hiện tại chưa có đủ bằng chứng để xem aspartame là nguyên nhân gây ung thư ở người.

Biến chứng tiểu đường

Một số báo cáo cho thấy người dùng chất tạo ngọt nhân tạo thường xuyên có mức A1C cao hơn và bệnh võng mạc tiểu đường trở nên nghiêm trọng hơn, dù không phải ai cũng gặp tình trạng này.

Điểm quan trọng là: FDA vẫn coi các chất tạo ngọt trong soda ăn kiêng là an toàn khi dùng ở mức vừa phải.

Tác động gián tiếp: Đường ruột và cảm giác thèm ngọt

Không chỉ ảnh hưởng đến đường huyết, các chất tạo ngọt nhân tạo trong soda ăn kiêng còn có thể tác động đến:

Sự cân bằng vi khuẩn đường ruột

Một số nghiên cứu cho thấy chúng có thể làm thay đổi hệ vi sinh, từ đó ảnh hưởng đến cách cơ thể chuyển hóa đường và chất béo.

Cảm giác thèm đường

Mặc dù không chứa đường, soda ăn kiêng có thể khiến não bạn “đòi hỏi” vị ngọt thật. Một nghiên cứu cho thấy chỉ cần giảm tiêu thụ chất tạo ngọt trong một tuần đã giúp giảm đáng kể cảm giác thèm đồ ngọt.

Nên làm gì để tốt cho sức khỏe?

Nếu bạn thích soda ăn kiêng, bạn hoàn toàn có thể uống, miễn là:

• Uống với tần suất hợp lý, không quá thường xuyên.
• Thực hiện chế độ ăn cân bằng.
• Theo dõi phản ứng của cơ thể, đặc biệt nếu bạn có bệnh tiểu đường hoặc tiền tiểu đường.

Nếu muốn lựa chọn lành mạnh hơn, bạn có thể thay thế bằng:

• Nước lọc
• Nước có ga không đường
• Trà không đường
• Nước trái cây pha loãng (thỉnh thoảng)

Nguồn tham khảo: Does Drinking Diet Coke Raise Your Blood Sugar? (Lindsey DeSoto, RD – Health)

Bạn có thể quan tâm:

• 10 lý do bạn nên hạn chế tiêu thụ soda ăn kiêng
• 7 loại trà giúp giảm đau đầu một cách tự nhiên
• 9 lợi ích nổi bật của quả việt quất: Quả nhỏ nhưng có võ!

1. Lợi ích của kẽm: Tăng cường hệ miễn dịch

Kẽm được xem như “lá chắn” giúp hệ miễn dịch chống lại vi khuẩn và virus. Cơ thể cần kẽm để sản xuất các tế bào miễn dịch đồng thời nhiều bước trong phản ứng miễn dịch đều phụ thuộc vào khoáng chất này.

Bổ sung kẽm đúng cách có thể làm giảm tình trạng viêm và tăng khả năng loại bỏ mầm bệnh. Thực tế, nhiều người sử dụng viên ngậm kẽm khi bị cảm lạnh. Dù nghiên cứu cho thấy kẽm không ngăn ngừa cảm lạnh nhưng lại giúp rút ngắn thời gian mắc bệnh. Một phân tích tổng hợp cho thấy dùng khoảng 45mg kẽm mỗi ngày trong thời gian bị cảm có thể giúp các triệu chứng qua nhanh hơn.

2. Lợi ích của kẽm: Cải thiện làn da và hỗ trợ chữa lành vết thương

Khoảng 5% lượng kẽm dự trữ trong cơ thể tập trung ở da. Khi da bị tổn thương nghiêm trọng như bỏng hay loét, cơ thể dễ bị mất kẽm, từ đó làm chậm quá trình lành.

Kẽm tham gia vào mọi giai đoạn hồi phục vết thương: từ đông máu, phản ứng viêm, tái tạo tế bào cho đến đóng kín vết thương. Chính vì vậy, thiếu kẽm có thể khiến vết thương lâu lành hơn và làm da trở nên khô ráp.

Ngoài ra, kẽm cũng được chứng minh là hỗ trợ điều trị mụn trứng cá. Cả kẽm uống và kẽm bôi ngoài đều giúp giảm viêm, cải thiện tình trạng da. Với các trường hợp bỏng nặng, bổ sung kẽm còn giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng.

3. Lợi ích của kẽm: Điều hòa nội tiết tố

Kẽm đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng hormone, bao gồm cả hormone tuyến giáp và hormone sinh dục. Với phụ nữ, thiếu kẽm có thể liên quan đến hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), gây rối loạn kinh nguyệt, kháng insulin và thay đổi mỡ máu.

Một số nghiên cứu cho thấy bổ sung kẽm có thể cải thiện các triệu chứng PCOS nhờ tác dụng điều hòa nội tiết tố và hỗ trợ chuyển hóa.

4. Lợi ích của kẽm: Hỗ trợ hoạt động tuyến giáp

Tuyến giáp sản xuất hormone điều hòa chuyển hóa, năng lượng, chất béo và carbohydrate. Kẽm là yếu tố cần thiết cho quá trình sản xuất và giải phóng hormone tuyến giáp.

Nồng độ kẽm thấp có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến cấu trúc và hoạt động của tuyến giáp, dẫn đến rối loạn chuyển hóa. Bổ sung đầy đủ kẽm có thể giúp tuyến giáp duy trì hoạt động ổn định, đặc biệt với những người có nguy cơ suy giáp.

5. Lợi ích của kẽm: Lợi ích của kẽm: Hỗ trợ điều trị tiêu chảy

Tiêu chảy, đặc biệt ở trẻ nhỏ, có thể khiến cơ thể mất nhiều nước và dưỡng chất. Bổ sung kẽm trong thời gian ngắn đã được chứng minh là giúp giảm thời gian và mức độ nghiêm trọng của tiêu chảy đồng thời hạn chế nguy cơ tái phát.

Cơ chế nằm ở chỗ kẽm giúp tăng cường hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột, kích thích sản xuất kháng thể và cải thiện phản ứng miễn dịch chống lại vi khuẩn gây hại.

6. Lợi ích của kẽm:Làm chậm thoái hóa điểm vàng ở mắt

Thoái hóa điểm vàng thường xảy ra ở người trên 50 tuổi, gây mờ mắt và mất dần thị lực trung tâm. Trong võng mạc có nồng độ kẽm cao và khoáng chất này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tế bào mắt.

Các nghiên cứu cho thấy việc bổ sung kẽm kết hợp với vitamin C, E và beta-carotene có thể làm chậm quá trình thoái hóa điểm vàng, giúp duy trì thị lực lâu hơn.

7. Lợi ích của kẽm: Ổn định đường huyết

Kẽm đóng vai trò quan trọng trong sản xuất và giải phóng insulin – hormone kiểm soát đường huyết. Nghiên cứu cho thấy, khi thiếu kẽm, cơ thể giảm tiết insulin và giảm độ nhạy với insulin, dễ dẫn đến rối loạn đường huyết.

Một phân tích tổng hợp cho thấy bổ sung khoảng 35 mg kẽm mỗi ngày giúp giảm đáng kể lượng đường huyết lúc đói và chỉ số HbA1c – chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình. Nhờ đó, kẽm được coi là dưỡng chất hữu ích cho người bị tiểu đường hoặc có nguy cơ cao.

8. Lợi ích của kẽm: Thúc đẩy tăng trưởng và phân chia tế bào

Kẽm tham gia vào quá trình tổng hợp DNA, RNA, protein và hoạt động của enzyme. Tất cả những yếu tố này đều liên quan mật thiết đến sự phân chia và phát triển tế bào.

Trong thai kỳ, nhu cầu kẽm tăng cao vì khoáng chất này đóng vai trò thiết yếu cho sự phát triển của thai nhi, từ thụ tinh đến hình thành nhau thai và các cơ quan. Ở trẻ em, bổ sung kẽm giúp cải thiện chiều cao và cân nặng, đặc biệt với trẻ suy dinh dưỡng.

9. Lợi ích của kẽm: Cải thiện sự phát triển của trẻ

Không chỉ tham gia vào phân chia tế bào, kẽm còn ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone tăng trưởng và tăng độ nhạy cảm của cơ thể với hormone này.

Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ em được bổ sung kẽm đầy đủ có sự cải thiện rõ rệt về chiều cao và cân nặng. Điều này khẳng định vai trò của kẽm trong việc giúp trẻ phát triển toàn diện.

10. Lợi ích của kẽm: Hỗ trợ khả năng sinh sản

Kẽm là yếu tố quan trọng trong sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ.

• Ở nam giới: Kẽm ảnh hưởng đến số lượng và khả năng vận động của tinh trùng. Đuôi tinh trùng có thụ thể kẽm và khi được “kích hoạt”, tinh trùng di chuyển nhanh và hiệu quả hơn. Ngoài ra, kẽm còn giúp bảo vệ tinh trùng khỏi tổn thương nhờ đặc tính chống oxy hóa.
• Ở nữ giới: Kẽm tham gia vào quá trình trưởng thành và thụ tinh của trứng, đồng thời hỗ trợ sự phát triển của phôi thai, nhau thai và thai nhi.

Thiếu kẽm có thể làm giảm khả năng sinh sản, trong khi bổ sung kẽm giúp tăng cơ hội thụ thai và duy trì thai kỳ khỏe mạnh.

11. Lợi ích của kẽm: Tăng cường chức năng não bộ

Não bộ lưu trữ một lượng lớn kẽm và khoáng chất này ảnh hưởng trực tiếp đến học tập, trí nhớ và hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh.

Mất cân bằng kẽm – dù quá nhiều hay quá ít – đều có thể dẫn đến các rối loạn thần kinh như động kinh, Parkinson, Alzheimer hay tâm thần phân liệt. Nghiên cứu cho thấy thiếu kẽm làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ và nhận thức, trong khi dư thừa kẽm lại gây hại cho tế bào thần kinh.

Kẽm tuy chỉ chiếm một lượng nhỏ trong cơ thể nhưng lại có hơn 300 chức năng sinh học quan trọng. Từ hệ miễn dịch, làn da, tuyến giáp, đường huyết cho đến khả năng sinh sản và trí nhớ,…tất cả đều cần đến kẽm để hoạt động trơn tru.

Thiếu kẽm có thể dẫn đến hàng loạt vấn đề sức khỏe như chậm lớn, dễ nhiễm bệnh, vết thương lâu lành, rối loạn nội tiết hay giảm thị lực. Vì vậy, việc bổ sung kẽm thông qua chế độ ăn giàu dinh dưỡng (như thịt đỏ, hải sản có vỏ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và đậu) hoặc thực phẩm bổ sung khi cần thiết là vô cùng quan trọng.

Hãy nhớ rằng: một cơ thể đầy đủ kẽm là nền tảng cho sức khỏe vững vàng, sự phát triển toàn diện và cuộc sống chất lượng hơn.

Bạn có thể quan tâm:

• 6 loại phô mai giàu protein được các chuyên gia dinh dưỡng đánh giá cao
• 10 dưỡng chất vàng giúp mái tóc khỏe đẹp từ sâu bên trong

1. Uống đủ nước

Uống đủ nước là một trong những cách đơn giản và hiệu quả để kiểm soát lượng đường trong máu. Nguyên nhân là vì nước lọc không chứa carbohydrate và calo lại giúp hydrat hóa, làm tăng lượng chất lỏng trong cơ thể, giúp loại bỏ glucose dư thừa thông qua nước tiểu, giảm cảm giác thèm ăn,…từ đó giúp kiểm soát mức đường huyết hiệu quả. Uống 1,5-2 lít nước lọc mỗi ngày, bạn đã bổ sung lượng nước cần thiết cho cơ thể rồi đấy!

2. Bổ sung thực phẩm giàu chất xơ

Bổ sung các loại rau, củ, quả, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt,…vào thực đơn hằng ngày không chỉ cung cấp nhiều chất dinh dưỡng cho cơ thể mà còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Nguyên nhân là vi lượng chất xơ dồi dào trong các loại thực phẩm này có thể giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu, ngăn chặn tình trạng đường huyết tăng đột biến sau bữa ăn đồng thời tạo cảm giác no lâu, giảm cảm giác thèm ăn.

3. Lựa chọn thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp

Một trong những cách kiểm soát lượng đường trong máu đơn giản nhưng không kém phần hiệu quả chính là lựa chọn những thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp để đưa vào thực đơn hằng ngày. Việc tiêu thụ các thực phẩm có chỉ số GI thấp sẽ giúp giữ lượng đường trong máu của bạn ở mức an toàn, hạn chế tình trạng đường huyết tăng đột biến sau khi ăn nhưng vẫn đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và năng lượng cho cơ thể.

4. Tiêu thụ thực phẩm giàu probiotics

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng probiotic có thể kiểm soát lượng đường trong máu bằng cách điều chỉnh sự cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột, làm giảm tình trạng kháng insulin và sửa chữa tổn thương oxy hóa ở tế bào β tuyến tụy. Do đó, để kiểm soát lượng đường trong máu, bạn có thể bổ sung các thực phẩm giàu probiotic như sữa chua, phô mai, dưa muối, kim chi, tempeh đậu nành, súp miso,…vào thực đơn thường ngày.

5. Chọn thực phẩm giàu magie

Magie có thể kiểm soát lượng đường trong máu và cải thiện tình trạng kháng insulin. Chính vì thế, ăn những thực phẩm giàu magie có thể giúp duy trì lượng đường trong máu ổn định. Các loại thực phẩm giàu magie mà bạn có thể bổ sung vào thực đơn hằng ngày gồm: rau chân vịt, quả bơ, socola đen, các loại hạt, các loại đậu, cá béo và chuối,…

6. Tập thể dục thường xuyên

Tập thể dục thường xuyên có thể giúp giảm lượng đường trong máu và tăng độ nhạy của insulin. Để việc tập luyện được hiệu quả, bạn nên lựa chọn các bài tập phù hợp, không quá sức và cố gắng duy trì tập luyện thường xuyên.

7. Quản lý căng thẳng

Các hormone (như cortisol) được giải phóng khi bạn căng thẳng, có thể khiến lượng đường trong máu tăng cao. Do đó, bạn có thể kiểm soát đường huyết thông qua việc kiểm soát căng thẳng. Để giữ tinh thần được thoải mái, thư giãn, bạn có thể tập yoga, thiền hoặc các bài tập thở sâu.

8. Ngủ đủ giấc

Ngủ đủ giấc mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và việc kiểm soát lượng đường trong máu là một trong số đó. Một giấc ngủ tốt có thể giúp quá trình chuyển hóa đường glucose trong máu diễn ra một cách hiệu quả. Do đó, để kiểm soát lượng đường trong máu, hãy cố gắng đi ngủ đúng giờ, hạn chế thức khuya và ngủ đủ 7-9 tiếng mỗi đêm.

9. Hạn chế uống rượu

Uống quá nhiều rượu có thể khiến việc kiểm soát lượng đường trong máu trở nên khó khăn hơn vì làm giảm hiệu quả của insulin. Để kiểm soát lượng đường trong máu, bạn nên hạn chế uống rượu.

Bạn có thể quan tâm:

• 9 mẹo ăn uống lành mạnh có thể giúp giảm cân nhanh và hiệu quả hơn
• 5 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ ở người trẻ mà bạn cần chú ý
• 11 lý do phổ biến gây chuột rút ngón chân: Bạn đã biết?

Kháng insulin: Các triệu chứng bắt đầu như thế nào?

Ở người bình thường, dạ dày sẽ tiêu hóa thức ăn thành glucose (đường). Glucose đi vào máu, kích hoạt tuyến tụy giải phóng insulin. Sau đó insulin giúp glucose đi vào tế bào để chuyển hóa thành năng lượng hoặc dự trữ để sử dụng sau này. Khi glucose đi vào các tế bào, lượng glucose trong máu sẽ giảm và khiến tuyến tụy ngừng sản xuất insulin.

Ở những người bị kháng insulin, tế bào không thể hấp thụ insulin một cách hiệu quả, dẫn đến tuyến tụy sản xuất ngày càng nhiều insulin, còn gọi là tăng insulin máu.

Theo thời gian, tuyến tụy không thể đáp ứng nhu cầu sản xuất insulin khiến lượng đường trong máu tăng cao. Tăng đường huyết mãn tính là bước đệm dẫn tới tiền tiểu đường và cuối cùng là bệnh tiểu đường loại 2. Thường không có triệu chứng trong giai đoạn đầu của tình trạng kháng insulin.

Khi tình trạng kháng insulin vẫn tiếp diễn và lượng đường trong máu tăng cao mãn tính, các triệu chứng có thể biểu hiện:

• Khát nước quá mức (chứng khát nhiều)
• Thường xuyên muốn đi tiểu (đa niệu)
• Mờ mắt
• Mệt mỏi bất thường

Ngoài ra còn có các dấu hiệu cảnh báo tình trạng kháng insulin khi khám như:

• Acrochordon (các mảng da nhỏ, vô hại thường thấy ở các nếp gấp da như cổ, háng và nách)
• Gai đen (các mảng da sẫm màu hoặc dày thường thấy ở các nếp gấp da)
• Sự phát triển quá mức của tóc ở phụ nữ (rậm lông) hoặc rụng tóc kiểu nam/nữ (rụng tóc nội tiết tố nam)
• Huyết áp cao (tăng huyết áp)
• Tăng cân, đặc biệt là tăng vòng eo

Mất cân bằng nội tiết tố trong tình trạng kháng insulin

Nguyên nhân chính xác của tình trạng kháng insulin vẫn chưa rõ ràng, mặc dù nghiên cứu cho thấy rằng trong hầu hết các trường hợp, nó liên quan chặt chẽ với ít hoạt động thể chất và béo phì.

Thiếu hoạt động thể chất dẫn đến tích tụ mỡ ở bụng, cơ và gan. Sự tích tụ chất béo dư thừa làm suy yếu tín hiệu insulin (cơ chế kiểm soát glucose, chất béo và năng lượng) và tác dụng điều chỉnh sự hấp thu glucose vào tế bào.

Hội chứng chuyển hóa – một nhóm các triệu chứng làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2 và bệnh tim – cũng là một yếu tố nguy cơ của kháng insulin. Ngoài béo phì, các đặc điểm của hội chứng chuyển hóa bao gồm:

• Huyết áp cao
• Chất béo trung tính cao trong máu
• Cholesterol lipoprotein mật độ cao (HDL) – “cholesterol tốt” thấp trong máu
• Nồng độ glucose trong máu cao

Các yếu tố nguy cơ khác gây kháng insulin bao gồm:

• Tuổi (45 tuổi trở lên)
• Có cha mẹ hoặc anh chị em mắc bệnh tiểu đường
• Hút thuốc lá
• Sử dụng một số loại thuốc, như glucocorticoid mãn tính
• Có tiền sử mắc một số tình trạng sức khỏe nhất định, như hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) hoặc hội chứng Cushing.

Nhiều gene cũng được xác định là có khả năng gây ra tình trạng kháng insulin và dẫn đến tiền tiểu đường/tiểu đường loại 2.

Ngoài các yếu tố mãn tính như tăng cân và thiếu hoạt động thể chất, những stress cấp tính đối với cơ thể (như chấn thương, bỏng nặng hoặc nhiễm trùng huyết) cũng có thể dẫn đến giảm đáp ứng với insulin.

Xét nghiệm để chẩn đoán tình trạng kháng insulin

Mặc dù mức insulin cao thường là dấu hiệu sớm của tiền tiểu đường, nhưng mức insulin thường không được xét nghiệm ở đa số mọi người đến khám. Tuy nhiên các cơ sở y tế có thể xét nghiệm tiền tiểu đường/bệnh tiểu đường loại 2 nếu một người có các yếu tố nguy cơ hoặc có triệu chứng tăng đường huyết. Cácxét nghiệm này bao gồm:

• Hemoglobin A1c: đo lượng đường trong máu trung bình trong 3 tháng qua.
• Đường huyết lúc đói (FPG) đo lượng đường trong máu khi không ăn uống gì (chỉ uống nước) trong ít nhất 8 giờ.
• Xét nghiệm dung nạp glucose đường uống (OGTT) đo lượng đường trong máu trước và 2 giờ sau khi uống dung dịch có đường.

Vai trò của chế độ ăn uống trong tình trạng kháng insulin

Chế độ ăn uống phương Tây có liên quan đến tình trạng kháng insulin, thường bao gồm ăn nhiều thịt đỏ và thịt chế biến sẵn, ngũ cốc tinh chế, các sản phẩm từ sữa giàu chất béo, đồ ăn nhanh và đồ chiên rán, đồ ngọt và đồ uống có đường.

Trong khi chế độ ăn nhiều cholesterol, chất béo bão hòa, muối và carbohydrate có liên quan đến tình trạng kháng insulin, thì không có chế độ ăn kiêng nào được cho là có hiệu quả giúp đảo ngược tình trạng kháng insulin. Thay vào đó, các tổ chức khoa học như Hiệp hội Tiểu đường Mỹ (ADA) khuyến cáo ăn uống dựa trên mục tiêu cá nhân và sở thích ăn uống (như văn hóa, niềm tin về sức khỏe, kinh tế).

Ăn gì để tránh tình trạng kháng insulin?

ADA khuyên nên ăn nhiều thực phẩm giàu chất dinh dưỡng như trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt, các sản phẩm từ sữa, các loại đậu, hạt.

Các nguồn protein nạc như protein thực vật và thịt nạc, cá và thịt gà, cũng nên ăn. Thực phẩm chế biến sẵn và đường bổ sung nên hạn chế tối thiểu.

Chế độ ăn Địa Trung Hải là một ví dụ điển hình đáp ứng các khuyến nghị trên, gồm nhiều trái cây và rau quả tươi, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ô liu, đậu, các loại hạt. Cá, thịt gà không da, trứng, phô mai và sữa chua với lượng vừa phải.

Các chế độ ăn kiêng khác giống với chế độ ăn Địa Trung Hải và có thể được xem xét bao gồm:

• Phương pháp ăn kiêng để ngăn chặn chế độ ăn tăng huyết áp (DASH)
• Chế độ ăn dựa trên thực vật
• Chế độ ăn ít carbohydrate

Điều trị kháng insulin như thế nào?

Việc đảo ngược tình trạng kháng insulin chủ yếu tập trung vào lối sống lành mạnh. Tuy nhiên trong một số trường hợp, một loại thuốc gọi là Glucophage (metformin) có thể được kê đơn để cải thiện độ nhạy insulin của cơ thể. Metformin làm giảm lượng đường trong máu bằng cách giảm sự hấp thu glucose ở ruột và lượng glucose mà gan tạo ra. Thuốc này được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt để điều trị bệnh tiểu đường loại 2 và thường là loại thuốc đầu tiên được sử dụng cho hầu hết những người được chẩn đoán mắc bệnh này.

Metformin đôi khi được sử dụng ở những người bị tiền tiểu đường hoặc các tình trạng khác như hội chứng buồng trứng đa nang hoặc béo phì.

Biến chứng của tình trạng kháng insulin

Nếu không được điều trị, tình trạng kháng insulin có thể tiến triển thành tiền tiểu đường và cuối cùng là bệnh tiểu đường loại 2. Sau đó các biến chứng sức khỏe có thể xuất hiện do lượng đường trong máu tăng cao lâu dài. Những biến chứng này bao gồm:

• Tổn thương thận
• Tổn thương thần kinh
• Các vấn đề về mắt, đặc biệt là tổn thương các mạch máu ở phía sau mắt (bệnh võng mạc)
• Bệnh tim mạch, có thể dẫn đến đau tim và đột quỵ
• Các vấn đề về chân như loét do tổn thương dây thần kinh và mạch máu.

Thay đổi lối sống để kiểm soát tình trạng kháng insulin

Trong hầu hết các trường hợp, thực hiện lối sống lành mạnh có thể kiểm soát tình trạng kháng insulin và ngăn ngừa hoặc trì hoãn sự khởi phát của bệnh tiểu đường loại 2. Đặc biệt, giảm cân là rất quan trọng để cải thiện độ nhạy insulin, thông qua thay đổi chế độ ăn uống, hạn chế lượng calo và tăng hoạt động thể chất.

Ở những người có nguy cơ cao hoặc đã mắc bệnh tiểu đường, ADA khuyến cáo nên hoạt động thể chất ít nhất 150 phút mỗi tuần và giảm cân từ 5% đến 7% để ngăn ngừa hoặc trì hoãn khởi phát bệnh tiểu đường loại 2. Có thể tăng cường các hoạt động thể chất trong nhà hoặc giải trí như hút bụi, làm vườn hoặc tận hưởng thời gian vui chơi với thú cưng.

Các hành vi lối sống khác giúp kiểm soát tình trạng kháng insulin bao gồm:

• Không hút thuốc lá
• Giảm các hành vi ít vận động như xem TV
• Điều trị các tình trạng rối loạn giấc ngủ tiềm ẩn (ví dụ ngưng thở khi ngủ hoặc thiếu ngủ)
• Giảm stress một cách lành mạnh bằng các kỹ thuật thư giãn hàng ngày như yoga, thiền hoặc các bài tập thở sâu.

Bạn có thể xem thêm nhiều bài viết khác của BlogAnChoi:

• Công dụng của các loại vitamin và nên uống thời điểm nào để hấp thu tốt nhất?
• Tư thế ngủ quyết định chất lượng giấc ngủ: Bạn đã biết chưa?

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!