1. Nước ngọt và đồ có nhiều đường

Nước ngọt, đặc biệt là loại có ga, là “kẻ thù” số một của xương. Nguyên nhân đến từ axit photphoric – thành phần có thể làm mất cân bằng canxi trong cơ thể. Khi lượng photpho quá cao mà canxi lại thấp, xương dễ trở nên giòn yếu. Chưa kể, hàm lượng đường cao trong nước ngọt nói riêng và các thực phẩm chứa nhiều đường khác nói chung còn gây viêm và cản trở hấp thụ vitamin D, magie – hai dưỡng chất thiết yếu cho sức khỏe xương.

2. Muối và thực phẩm chế biến sẵn

Ăn quá mặn đồng nghĩa với việc cơ thể sẽ đào thải nhiều canxi qua đường nước tiểu. Về lâu dài, thói quen này khiến xương mất dần độ chắc khỏe. Các loại thực phẩm đóng gói sẵn như khoai tây chiên, đồ hộp, xúc xích hay đồ ăn nhanh thường chứa lượng natri vượt xa nhu cầu hàng ngày. Đặc biệt với người lớn tuổi, việc giảm muối và ưu tiên thực phẩm tươi sống là giải pháp quan trọng để duy trì mật độ xương.

3. Rượu bia

Uống rượu bia ở mức vừa phải có thể không gây hại, nhưng khi lạm dụng, nó sẽ cản trở khả năng hấp thụ canxi và vitamin D. Rượu cũng ảnh hưởng đến nội tiết tố như estrogen và testosterone – những hormone giúp duy trì sức khỏe xương. Uống rượu nhiều và thường xuyên làm gia tăng nguy cơ loãng xương, gãy xương, đặc biệt ở người lớn tuổi.

4. Cà phê

Một tách cà phê buổi sáng có thể giúp tinh thần tỉnh táo, nhưng nếu uống quá 3 tách mỗi ngày, cơ thể có nguy cơ mất canxi qua nước tiểu. Ngoài cà phê, các loại nước tăng lực, trà đậm hay nước ngọt chứa caffeine cũng góp phần gây hại cho xương. Người có nguy cơ loãng xương nên hạn chế caffeine hoặc bù lại bằng cách tăng cường thực phẩm giàu canxi.

5. Carbohydrate tinh chế (bột mì trắng, bánh ngọt)

Bánh mì trắng, bánh ngọt và đồ ăn nhẹ chế biến từ bột mì tinh luyện cung cấp ít dưỡng chất nhưng lại làm tăng đường huyết. Lượng đường trong máu cao thúc đẩy tình trạng viêm, khiến cơ thể mất canxi và làm giảm chất lượng xương. Ngược lại, ngũ cốc nguyên hạt chứa nhiều chất xơ và magiê có lợi, giúp xương chắc khỏe hơn.

6. Thịt đỏ và thịt chế biến sẵn

Ăn nhiều thịt đỏ và các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói có thể gây yếu xương. Nguyên nhân là do chúng chứa nhiều chất béo bão hòa gây viêm, đồng thời thường đi kèm lượng muối và chất bảo quản cao, khiến cơ thể mất thêm canxi. Thay vào đó, bạn có thể lựa chọn thịt gia cầm nạc hoặc protein thực vật như đậu, đỗ, giúp bổ sung dưỡng chất mà vẫn tốt cho xương.

7. Thực phẩm chiên rán, chứa nhiều chất béo chuyển hóa

Các món chiên rán giòn rụm có thể hấp dẫn nhưng lại là mối đe dọa với cả tim mạch lẫn xương. Chất béo chuyển hóa trong đồ chiên, bơ thực vật hay bánh nướng đóng gói không chỉ gây viêm mà còn cản trở hấp thụ vitamin K – dưỡng chất quan trọng giúp khoáng hóa xương. Ăn thường xuyên nhóm thực phẩm này có thể làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương theo thời gian.

Chế độ ăn uống là yếu tố bạn hoàn toàn có thể kiểm soát để bảo vệ sức khỏe xương. Hạn chế nước ngọt, muối, rượu, caffeine, thực phẩm chiên rán hay chế biến sẵn, đồng thời bổ sung rau xanh, cá, sữa và ngũ cốc nguyên hạt sẽ giúp xương chắc khỏe hơn. Nhớ rằng, xương không chỉ là khung nâng đỡ cơ thể mà còn là “kho dự trữ” khoáng chất quan trọng – vì vậy, chăm sóc chúng ngay từ hôm nay chính là đầu tư cho sức khỏe lâu dài.

Bạn có thể quan tâm:

• 10 dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh tiểu đường mà nhiều người thường bỏ qua
• 8 loại thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp, thích hợp cho người tiểu đường
• Chế độ ăn giàu protein có thực sự gây hại cho sức khỏe không?

1. Cholesterol không hẳn là “kẻ xấu”

Cholesterol từ lâu bị coi là nguyên nhân gây bệnh tim, nhưng trên thực tế, nó lại đóng vai trò thiết yếu cho cơ thể. Cholesterol tham gia xây dựng màng tế bào, hỗ trợ sản xuất hormone quan trọng như estrogen, testosterone và cortisol. Nói cách khác, cơ thể không thể hoạt động bình thường nếu thiếu cholesterol.

Điều quan trọng nằm ở loại cholesterol:

• LDL (Lipoprotein tỷ trọng thấp): thường được gọi là cholesterol “xấu”, khi dư thừa sẽ tích tụ trong thành mạch, gây xơ vữa và tăng nguy cơ tim mạch.
• HDL (Lipoprotein tỷ trọng cao): được coi là cholesterol “tốt”, có nhiệm vụ “vận chuyển” LDL dư thừa về gan để xử lý, từ đó giảm nguy cơ bệnh tim.

Vậy nên, thay vì “loại bỏ cholesterol”, chúng ta cần duy trì sự cân bằng giữa LDL và HDL để bảo vệ hệ tim mạch.

2. Ăn nhiều cholesterol không đồng nghĩa với cholesterol máu cao

Trong nhiều năm, trứng, tôm hay bơ bị liệt vào danh sách “thực phẩm cấm kỵ” vì chứa nhiều cholesterol. Nhưng nghiên cứu hiện đại cho thấy: cholesterol trong thực phẩm chỉ ảnh hưởng một phần nhỏ đến nồng độ cholesterol trong máu.

Nguyên nhân chính khiến cholesterol máu tăng cao là chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, thường có trong đồ chiên rán, thức ăn nhanh hoặc thực phẩm chế biến sẵn.

Cơ thể chúng ta vốn có khả năng tự sản xuất cholesterol cần thiết. Do đó, thỉnh thoảng ăn trứng hay hải sản hoàn toàn không phải “tội lỗi”. Thậm chí, trứng còn là nguồn protein chất lượng cao và giàu dưỡng chất tốt cho sức khỏe.

3. Cholesterol thấp chưa chắc đã tốt

Nhiều người nghĩ “càng thấp càng tốt” nhưng cholesterol quá thấp lại tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng cholesterol thấp bất thường có thể liên quan đến tăng nguy cơ trầm cảm, ung thư và đột quỵ. Lý do là vì cholesterol tham gia cấu tạo hormone và màng tế bào. Khi quá ít, cơ thể có thể bị rối loạn nhiều chức năng quan trọng.

Do đó, mục tiêu không phải là giảm cholesterol xuống thấp nhất mà là duy trì mức tối ưu và cân bằng giữa LDL – HDL.

4. Statin không phải giải pháp duy nhất giúp hạ cholesterol LDL

Statin là nhóm thuốc phổ biến giúp hạ LDL nhưng chúng không phải “giải pháp hoàn hảo”. Dù hiệu quả, statin có thể gây ra tác dụng phụ như đau cơ, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa. Một số người thậm chí không dung nạp được loại thuốc này.

Tin vui là chúng ta vẫn có những lựa chọn tự nhiên và an toàn:

• Ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ hòa tan (yến mạch, đậu, rau củ).
• Bổ sung omega-3 từ cá hồi, cá thu, hạt lanh.
• Tăng cường vận động, kiểm soát cân nặng, giảm stress.
• Thực phẩm như tỏi, trà xanh hay cam bergamot cũng được chứng minh có lợi trong việc kiểm soát cholesterol.
• Thay đổi lối sống vẫn là nền tảng quan trọng nhất, còn thuốc chỉ nên được dùng khi cần thiết theo chỉ định bác sĩ.

5. Cholesterol cao có thể do di truyền

Không phải ai bị cholesterol cao cũng là do ăn uống kém lành mạnh. Trong nhiều trường hợp, yếu tố di truyền là nguyên nhân chính. Một tình trạng gọi là tăng cholesterol máu gia đình khiến nồng độ LDL cao bất thường ngay từ khi còn nhỏ, dù chế độ ăn uống và lối sống vẫn rất tốt.

Người mang gene này có nguy cơ mắc bệnh tim sớm hơn. Vì vậy, việc xét nghiệm và tầm soát sớm là rất cần thiết. Tin mừng là hiện nay y học đã có nhiều phương pháp điều trị giúp kiểm soát cholesterol hiệu quả, ngay cả trong trường hợp di truyền.

6. Nồng độ cholesterol có thể thay đổi theo thời gian

Cholesterol không cố định, mà biến động dựa trên nhiều yếu tố:

• Ăn nhiều đồ chiên rán → tăng cholesterol.
• Tập luyện đều đặn → cải thiện HDL.
• Căng thẳng, mất ngủ kéo dài → làm rối loạn mỡ máu.

Đôi khi, chỉ số cholesterol thay đổi dù bạn không thay đổi gì rõ rệt trong lối sống. Điều này cho thấy cơ thể là một hệ thống phức tạp và linh hoạt. Vì vậy, theo dõi định kỳ và trao đổi với bác sĩ sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân và kiểm soát hiệu quả hơn.

7. Cholesterol không chỉ ảnh hưởng đến tim

Khi nhắc đến cholesterol, hầu hết mọi người chỉ nghĩ đến bệnh tim mạch. Nhưng thực tế, cholesterol còn liên quan đến gan, thận, tuyến tụy và cả não bộ.

Ví dụ:

• Cholesterol cần thiết để sản xuất mật, hỗ trợ tiêu hóa chất béo. Nếu tích tụ quá nhiều, có thể gây gan nhiễm mỡ không do rượu.
• Một số nghiên cứu cho thấy rối loạn chuyển hóa cholesterol có thể liên quan đến Alzheimer và suy giảm trí nhớ.

Điều này cho thấy cholesterol là yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe toàn diện, chứ không chỉ riêng hệ tim mạch.

8. Xét nghiệm cholesterol không đơn giản như bạn nghĩ

Khi xét nghiệm máu, bác sĩ thường đo tổng cholesterol, LDL và HDL. Tuy nhiên, những con số này chưa phản ánh toàn diện nguy cơ tim mạch.

Ví dụ:

• Có người cholesterol “bình thường” nhưng vẫn dễ mắc bệnh tim do yếu tố di truyền hoặc viêm mạn tính.
• Ngược lại, có người cholesterol hơi cao nhưng nguy cơ thực sự lại thấp vì cơ thể có nhiều HDL bảo vệ.

Ngoài ra, kích thước hạt LDL, mức độ viêm trong cơ thể và lối sống cũng đóng vai trò quan trọng. Vì vậy, xét nghiệm cholesterol chỉ là một phần trong bức tranh tổng thể, chứ không phải “tấm vé” duy nhất để đánh giá sức khỏe tim mạch.

9. Chế độ ăn Địa Trung Hải tốt cho sức khỏe tim mạch

Trong nhiều nghiên cứu, chế độ ăn Địa Trung Hải luôn được coi là “chuẩn vàng” cho sức khỏe tim mạch và cholesterol. Chế độ này giàu:

• Rau củ quả, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt.
• Dầu ô liu – nguồn chất béo không bão hòa cực tốt.
• Cá biển giàu omega-3 như cá hồi, cá ngừ.

Điểm mạnh của chế độ ăn này là tập trung vào thực phẩm tự nhiên, ít chế biến thay vì kiêng khem cực đoan. Không chỉ cải thiện nồng độ cholesterol, chế độ ăn Địa Trung Hải còn giảm viêm, hỗ trợ tiêu hóa và kéo dài tuổi thọ.

10. Đường ruột có mối liên hệ mật thiết với nồng độ cholesterol

Ít ai biết rằng hệ vi sinh vật đường ruột có mối liên hệ mật thiết với nồng độ cholesterol trong máu. Một số vi khuẩn “có lợi” trong đường ruột có khả năng phân giải axit mật, giúp chúng dễ dàng được đào thải và nhờ đó làm giảm cholesterol LDL – loại thường được gọi là “cholesterol xấu”. Điều này có nghĩa là một hệ tiêu hóa khỏe mạnh có thể là “vũ khí bí mật” giúp bạn bảo vệ tim mạch.

Để nuôi dưỡng hệ vi sinh vật này, chế độ ăn giàu chất xơ, thực phẩm lên men và các loại prebiotic là lựa chọn không thể bỏ qua. Những món ăn quen thuộc như sữa chua, kim chi, hay dưa cải bắp muối chua đều chứa probiotic – vi khuẩn có lợi giúp cân bằng đường ruột và gián tiếp điều chỉnh cholesterol. Vậy nên, chăm sóc đường ruột không chỉ giúp bạn tiêu hóa tốt hơn mà còn là một cách hỗ trợ sức khỏe tim mạch lâu dài.

11. Chất tạo ngọt nhân tạo có thể làm tăng cholesterol

Trong nỗ lực hạn chế đường, nhiều người tìm đến chất tạo ngọt nhân tạo như một giải pháp thay thế “không lo tăng cân”. Thế nhưng, một số nghiên cứu gần đây cho thấy chúng có thể gây tác động tiêu cực đến hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó gián tiếp làm tăng cholesterol LDL.

Dù bằng chứng vẫn đang được nghiên cứu thêm, việc lạm dụng chất tạo ngọt nhân tạo chắc chắn không phải là lựa chọn an toàn. Thay vào đó, bạn có thể thử các chất tạo ngọt tự nhiên như stevia hay quả la hán. Chúng không hoàn toàn giống đường về hương vị, nhưng ít rủi ro hơn cho sức khỏe tim mạch. Và quan trọng nhất: dù là đường tự nhiên hay nhân tạo, hãy sử dụng với sự điều độ.

12. Chất béo chuyển hóa là “kẻ thù” làm tăng LDL

Trong câu chuyện cholesterol, chất béo chuyển hóa mới là “kẻ thù số một” chứ không phải trứng hay tôm như chúng ta từng nghĩ. Loại chất béo này vừa làm tăng LDL vừa làm giảm HDL (cholesterol tốt), tạo ra sự mất cân bằng nguy hiểm cho tim mạch.

Điều đáng lo ngại là chất béo chuyển hóa thường “ẩn mình” trong những thực phẩm tưởng chừng vô hại: bánh ngọt, đồ ăn vặt, thậm chí là một số loại bơ thực vật. Để bảo vệ sức khỏe, cách duy nhất là hạn chế tối đa đồ ăn chế biến sẵn và chú ý kỹ nhãn thành phần. Thay vào đó, hãy ưu tiên các loại chất béo lành mạnh từ dầu ô liu, cá béo, các loại hạt hay quả bơ.

13. Cholesterol không phải yếu tố duy nhất quyết định sức khỏe tim mạch

Nhiều năm nay, cholesterol vẫn được xem là “tội đồ” hàng đầu gây bệnh tim. Thế nhưng khoa học đã chứng minh rằng bức tranh thực tế phức tạp hơn nhiều. Ngoài cholesterol, những yếu tố khác như căng thẳng, tình trạng viêm mạn tính và huyết áp cao cũng đóng vai trò quan trọng không kém.

Do đó, chăm sóc trái tim không chỉ là hạ cholesterol. Bạn cần một chiến lược toàn diện: ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng. Khi tất cả những yếu tố này được cân bằng, sức khỏe tim mạch của bạn sẽ được bảo vệ tốt nhất.

14. Không phải cholesterol “càng thấp càng tốt”

Cuối cùng, cholesterol không phải là “càng thấp càng tốt”. Thực tế, mức cholesterol quá thấp cũng có thể liên quan đến những rủi ro sức khỏe khác như trầm cảm, suy giảm miễn dịch hay đột quỵ. Vấn đề không phải là loại bỏ hoàn toàn cholesterol mà là đạt được sự cân bằng tối ưu giữa HDL và LDL.

Thay vì ám ảnh với từng con số trong kết quả xét nghiệm, bạn hãy tập trung vào việc duy trì lối sống lành mạnh và cân bằng. Khi cơ thể được nuôi dưỡng đúng cách, cholesterol sẽ tự điều chỉnh về mức hợp lý.

15. Lối sống là “liều thuốc” mạnh mẽ nhất

Statin hay các loại thuốc hạ cholesterol khác có thể giúp ích nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy thay đổi lối sống thường mang lại hiệu quả lâu dài hơn. Tập thể dục đều đặn, ăn nhiều rau xanh, kiểm soát cân nặng và hạn chế rượu bia có thể cải thiện đáng kể tỷ lệ LDL/HDL.

Điều quan trọng là bạn có quyền kiểm soát. Mỗi bước nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày – đi bộ nhiều hơn, thay đồ ăn nhanh bằng salad hay ngủ sớm hơn một tiếng – đều góp phần tích cực vào việc cải thiện cholesterol mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc.

Cholesterol không phải “kẻ thù” mà là một phần thiết yếu trong cơ thể. Vấn đề chỉ xảy ra khi có sự mất cân bằng giữa các loại cholesterol hoặc khi các yếu tố khác như di truyền, lối sống tác động xấu.

Thay vì chỉ chăm chăm “hạ thấp cholesterol bằng mọi giá”, chúng ta cần ăn uống khoa học, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, tập luyện thường xuyên, giữ cân nặng hợp lý, kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh tim.

Quan trọng hơn cả, hãy nhớ rằng mục tiêu không phải “cholesterol càng thấp càng tốt”, mà là cân bằng, ổn định và phù hợp với từng cơ thể.

Bạn có thể quan tâm:

• 12 thực phẩm có lợi cho việc kiểm soát trào ngược dạ dày thực quản (GERD)
• 7 dấu hiệu cảnh báo rối loạn nội tiết tố mà phụ nữ không nên bỏ qua
• 10 chứng rối loạn tâm lý và dấu hiệu nhận biết: Ái kỷ, chống đối xã hội, ám ảnh cưỡng chế…

1. Đồ nướng chứa nhiều chất béo chuyển hóa

Những chiếc bánh ngọt, bánh quy và bánh nướng ngon tuyệt mà bạn yêu thích thường chứa nhiều chất béo chuyển hóa. Những chất béo nhân tạo này được tạo ra thông qua một quá trình gọi là hydro hóa, biến dầu lỏng thành chất béo rắn.

Mặc dù chúng có thể kéo dài thời hạn sử dụng của các sản phẩm nướng nhưng chất béo chuyển hóa có thể làm tăng mức cholesterol LDL (xấu) và làm giảm cholesterol HDL (tốt), khiến tăng nguy cơ mắc bệnh tim.

2. Đồ ăn nhanh dạng chiên, rán

Hầu hết mọi người đều biết đồ ăn nhanh không phải là lựa chọn lành mạnh nhưng bạn có biết các món ăn nhanh dạng chiên rán có ảnh hưởng rất lớn đến cholesterol của bạn không? Đồ ăn nhanh thường được nấu trong dầu hydro hóa một phần và đây là nguồn chính của chất béo chuyển hóa. Một nghiên cứu đã phát hiện ra rằng những người thường xuyên tiêu thụ đồ ăn nhanh có mức cholesterol LDL cao hơn so với những người hiếm khi ăn. Hơn nữa, đồ ăn nhanh dạng chiên rán thường chứa nhiều chất béo bão hòa, có thể góp phần làm tăng mức cholesterol. Để kiểm soát cholesterol, hãy chọn các món nướng hoặc hấp thay vì các món chiên. Trong trường hợp bạn không thể cưỡng lại cơn thèm món ăn nhanh dạng chiên rán, hãy chọn khẩu phần nhỏ và kết hợp chúng với salad hoặc trái cây để cân bằng bữa ăn của bạn.

3. Thịt chế biến sẵn

Thịt xông khói, xúc xích và thịt nguội có thể là thực phẩm quen thuộc trong nhiều hộ gia đình nhưng thực thế là những loại thịt chế biến sẵn này không có lợi cho cholesterol của bạn. Thịt chế biến sẵn thường chứa nhiều chất béo bão hòa và natri, cả hai đều có thể góp phần làm tăng mức cholesterol LDL.

Nếu bạn không thể từ bỏ sự yêu thích của mình với các món này, hãy cố gắng tiêu thụ chúng ở mức độ vừa phải, ưu tiên chọn những miếng thịt nạc và ít natri khi có thể. Ngoài ra, bổ sung nhiều protein có nguồn gốc thực vật như đậu, đậu lăng và đậu phụ vào chế độ ăn uống cũng có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào thịt chế biến sẵn.

4. Các sản phẩm từ sữa nguyên chất

Mặc dù sữa có thể là nguồn cung cấp canxi và các chất dinh dưỡng khác nhưng các phiên bản nguyên chất như sữa nguyên chất, pho mát và bơ lại chứa nhiều chất béo bão hòa. Tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng mức cholesterol LDL, từ đó tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ.

Để kiểm soát lượng cholesterol, hãy chọn các loại sữa ít béo hoặc không béo. Sữa tách kem, phô mai ít béo và sữa chua đều là những lựa chọn thay thế tuyệt vời vì vẫn mang lại lợi ích của sữa mà không chứa chất béo bão hòa dư thừa. Nếu bạn thấy khó thay đổi, hãy bắt đầu bằng cách thay thế dần các sản phẩm béo bằng các sản phẩm ít béo cho đến khi vị giác của bạn thích nghi.

5. Đồ uống và đồ ăn nhẹ có đường

Bạn có thể không liên tưởng ngay đường với cholesterol nhưng tiêu thụ quá nhiều đồ uống và đồ ăn nhẹ có đường có thể gián tiếp ảnh hưởng đến mức cholesterol của bạn. Khi bạn tiêu thụ quá nhiều đường, gan của bạn sẽ chuyển hóa nó thành chất béo, có thể dẫn đến tăng cân và tăng cholesterol LDL.

Các loại đồ uống có đường như soda, đồ uống tăng lực và trà có đường đặc biệt có vấn đề vì chúng cung cấp một lượng đường cô đặc mà không có bất kỳ lợi ích dinh dưỡng nào. Tương tự như vậy, đồ ăn nhẹ như kẹo, bánh quy và kem thường chứa nhiều đường bổ sung và chất béo không lành mạnh.

Để kiểm soát mức cholesterol, hãy hạn chế tiêu thụ những món ăn có đường này, thay vào đó hãy chọn những lựa chọn thay thế lành mạnh hơn như trái cây tươi, trà không đường hoặc nước lọc.

6. Dầu dừa

Mặc dù dầu dừa đã trở nên phổ biến trong những năm gần đây như một sự thay thế “lành mạnh” cho các loại dầu ăn khác nhưng thực tế là nó lại chứa nhiều chất béo bão hòa. Trên thực tế, dầu dừa chứa nhiều chất béo bão hòa hơn bơ hoặc mỡ lợn. Như đã đề cập trước đó, tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng mức cholesterol LDL và tăng nguy cơ mắc bệnh tim.

Nếu bạn thích hương vị của dầu dừa, hãy sử dụng nó một cách tiết kiệm và điều độ. Hãy chọn các loại dầu tốt cho tim như dầu ô liu, dầu bơ hoặc dầu hạt cải cho hầu hết nhu cầu nấu ăn của bạn. Những loại dầu này rất giàu chất béo không bão hòa đơn và không bão hòa đa, có thể giúp giảm cholesterol LDL và giảm nguy cơ mắc bệnh tim.

7. Gan và các nội tạng nói chung

Mặc dù nội tạng, tiêu biểu như gan, thường được coi là siêu thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng chúng cũng chứa rất nhiều cholesterol. Một khẩu phần gan bò ~100g chứa tới 389 mg cholesterol, cao hơn mức khuyến nghị hàng ngày là 300 mg.

Các loại nội tạng khác như thận và não cũng chứa nhiều cholesterol và nên tiêu thụ ở mức độ vừa phải. Nếu bạn chọn đưa nội tạng vào chế độ ăn uống của mình, hãy đảm bảo cân bằng chúng với nhiều loại trái cây, rau và ngũ cốc nguyên hạt để giúp kiểm soát mức cholesterol của bạn.

8. Động vật có vỏ

Mặc dù hải sản thường được coi là lựa chọn lành mạnh nhưng một số loại động vật có vỏ lại có hàm lượng cholesterol cao đến kinh ngạc. Ví dụ, tôm chứa 194 mg cholesterol trên mỗi khẩu phần ~100g.

Nếu bạn là người yêu thích hải sản, hãy chọn các lựa chọn có hàm lượng cholesterol thấp hơn như sò điệp, hàu và nghêu. Các loại cá béo như cá hồi, cá thu và cá mòi cũng là những lựa chọn tuyệt vời vì chúng giàu axit béo omega-3 tốt cho tim, có thể giúp giảm cholesterol LDL và giảm nguy cơ mắc bệnh tim.

9. Bơ và mỡ lợn

Bơ và mỡ lợn là những thực phẩm chính trong nhiều căn bếp nhưng những chất béo có nguồn gốc từ động vật này lại chứa nhiều chất béo bão hòa và có thể góp phần làm tăng mức cholesterol. Một thìa bơ chứa 7 gam chất béo bão hòa trong khi cùng một lượng mỡ lợn chứa 5 gam.

Để kiểm soát mức cholesterol, hãy sử dụng những chất béo này một cách tiết kiệm và lựa chọn những chất thay thế lành mạnh hơn như dầu ô liu, bơ hoặc bơ hạt. Khi nướng, hãy thử thay thế một số bơ hoặc mỡ lợn trong công thức nấu ăn của bạn bằng sốt táo, chuối nghiền hoặc sữa chua Hy Lạp để giảm hàm lượng chất béo bão hòa.

10. Bỏng ngô

Mặc dù bỏng ngô là ngũ cốc nguyên hạt và có thể là một món ăn nhẹ lành mạnh nhưng nhiều nhãn hiệu bỏng ngô chứa nhiều chất béo và chất phụ gia không lành mạnh có thể ảnh hưởng tiêu cực đến mức cholesterol của bạn. Một số nhãn hiệu sử dụng dầu hydro hóa một phần, là nguồn chất béo chuyển hóa, trong khi những nhãn hiệu khác lại chứa nhiều chất béo bão hòa như dầu dừa hoặc dầu cọ.

Để thưởng thức bỏng ngô mà không có nguy cơ tăng cholesterol, hãy thử tự làm tại nhà bằng máy nổ không khí hoặc phương pháp trên bếp. Nêm bỏng ngô bằng các loại thảo mộc, gia vị hoặc rưới một ít dầu ô liu thay vì bơ để có một món ăn nhẹ cổ điển lành mạnh hơn.

Bằng cách lưu ý đến 10 loại thực phẩm không tốt cho cholesterol của bạn và thực hiện những thay đổi đơn giản trong chế độ ăn uống, bạn có thể thực hiện những bước quan trọng để cải thiện sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ mắc bệnh mãn tính.

Hãy nhớ rằng, những thay đổi nhỏ có thể tạo nên kết quả lớn theo thời gian, vì vậy, hãy bắt đầu đưa ra những lựa chọn lành mạnh hơn ngay từ hôm nay!

Nguồn: 10 Foods to Avoid for Better Cholesterol Health (Martha A. Lavallie)

Bạn có thể quan tâm:

• 10+ loại thực phẩm giúp giảm lo âu mà bạn cần biết
• 8 thực phẩm quan trọng giúp sữa mẹ về tràn trề cho bé uống

Chất béo lành mạnh là gì?

Chất béo là một loại chất dinh dưỡng trong thực phẩm và đóng vai trò quan trọng trong chế độ ăn uống của chúng ta.

Chất béo cung cấp cho cơ thể nguồn năng lượng cần thiết để hoạt động hiệu quả, giữ cho làn da và mái tóc khỏe mạnh, giúp hệ tiêu hóa hấp thụ vitamin A, D, E, K, dự trữ trong các tế bào mỡ và giúp cơ thể giữ ấm, cung cấp các axit béo thiết yếu cho sự phát triển của não bộ, kiểm soát phản ứng viêm và đông máu.

Chất béo có nhiều dạng có ảnh hưởng khác nhau với cơ thể:

• Chất béo không bão hòa: có dạng chất lỏng ở nhiệt độ phòng và thường được coi là tốt cho tim mạch. Loại chất béo này được tìm thấy trong thực vật như các loại hạt cũng như trong dầu thực vật và hải sản. Trên các nhãn dinh dưỡng, bạn hãy lưu ý các từ “chất béo không bão hòa đa” và “chất béo không bão hòa đơn”.
• Chất béo bão hòa: dạng rắn ở nhiệt độ thường và có trong thực phẩm động vật như thịt và bơ, cũng như dừa và dầu cọ. Loại chất béo này thường được coi là “không lành mạnh” cho tim mạch, nhưng “một số loại chất béo bão hòa thực sự tốt cho chúng ta”, theo Brianna Elliott, một chuyên gia dinh dưỡng tại Minnesota (Mỹ) cho biết.
• Chất béo chuyển hóa hay “chất béo trans”: Chất béo lỏng được chuyển thành rắn thông qua một quá trình được gọi là hydro hóa. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ đã cấm loại chất béo này, chúng thường có trong đồ chiên, bánh nướng và đồ ăn nhanh chế biến sẵn.

Chất béo có trong đồ ăn vặt chế biến sẵn và đồ nướng mua ở cửa hàng không tốt cho sức khỏe, trong khi chất béo từ các loại thực phẩm tự nhiên như quả bơ, thịt bò tự nhiên, và ô liu có thể có lợi. Không phải chất béo nào cũng như nhau, dưới đây là một số thực phẩm cung cấp chất béo lành mạnh.

1. Dầu ô liu

Dầu ô liu là chất béo lành mạnh nguyên chất. Nghiên cứu đã phát hiện rằng nó giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim, ung thư và tiểu đường. Các thành phần trong dầu ô liu như axit oleic và secoiridoids bảo vệ tế bào của chúng ta giúp làm chậm quá trình lão hóa.

Để có được nhiều lợi ích nhất cho sức khỏe, hãy chọn dầu ô liu nguyên chất vì nó được chiết xuất bằng phương pháp tự nhiên và không qua chế biến nhiều trước khi đến tay bạn.

2. Cá

Bạn có thể đã nghe nói cá là “thức ăn cho não”, đó là bởi vì chúng chứa nhiều axit béo omega-3 rất cần thiết cho chức năng của não. Bộ não của chúng ta được tạo thành bởi phần lớn là chất béo, vì vậy bạn cần phải ăn chúng để giữ cho não khỏe mạnh.

Hướng dẫn chế độ ăn uống cho người Mỹ khuyên bạn nên ăn 8 ounce (khoảng 226 g) cá mỗi tuần để nhận được lượng axit béo omega-3 không bão hòa đa, axit eicosapentaenoic (EPA) và axit docosahexaenoic (DHA), tất cả đều cung cấp dinh dưỡng cho não, chống viêm và bệnh mãn tính. Hãy chọn cá hồi, cá cơm, cá trích, cá tuyết, cá mòi, hàu và cá thu.

3. Quả bơ

Bơ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe hơn bạn nghĩ. Chúng giúp giảm viêm, bảo vệ tim mạch. Bơ cũng có thể giúp làm chậm quá trình tiêu hóa của dạ dày, giúp bạn no lâu hơn.

Bạn cần ăn chất béo lành mạnh để cơ thể hấp thụ vitamin A, D, E, K hòa tan trong chất béo, có thể kết hợp bơ với món salad để nhận được lợi ích của tất cả các loại rau. Có thể làm món bánh mì nướng bơ như một bữa sáng hoàn chỉnh, bữa ăn nhẹ, bữa trưa hoặc thậm chí là bữa tối.

4. Trứng

Hướng dẫn Chế độ ăn uống trong những năm 2015-2020 đã bỏ giới hạn về thực phẩm chứa cholesterol như trứng, vì các nhà nghiên cứu hiện nay cho rằng chất béo bão hòa (như thịt mỡ) và đặc điểm di truyền là nguyên nhân dẫn đến cholesterol cao chứ không phải quá nhiều cholesterol trong khẩu phần ăn.

Nghiên cứu phát hiện rằng ăn trứng vào buổi sáng có thể giúp bạn cảm thấy no lâu hơn. Trứng từ gà mái được nuôi thả vườn hoặc cho ăn thức ăn giàu omega-3 thường chứa nhiều omega-3 hơn.

5. Các loại hạt

Các loại hạt là món ăn nhẹ tiện lợi hoàn hảo nhất, chứa nhiều chất dinh dưỡng bao gồm axit amin, vitamin E và axit béo không bão hòa. Một nghiên cứu năm 2018 được đăng trên Tạp chí của Đại học Tim mạch Mỹ cho thấy rằng ăn các loại hạt làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Hãy chọn các loại hạt không có bất kỳ thành phần nào được thêm vào như đường và các loại dầu thực vật khác, không cần thêm dầu vào các loại hạt vì chúng đã có sẵn rồi.

6. Bơ hạt

Đậu phộng chứa nhiều chất béo không bão hòa đơn có liên quan đến giảm cholesterol và giảm nguy cơ bệnh tim, ngoài ra bạn có thể mua bơ hạt các loại bao gồm hạnh nhân, hạt điều,… Chất béo lành mạnh trong bơ hạt có thể giúp bạn no lâu, nhưng tránh những sản phẩm được thêm đường hoặc dầu thực vật.

7. Dầu dừa

Dầu dừa thường bị cho là không tốt vì lượng calo của nó chủ yếu đến từ chất béo bão hòa. Nhưng hiện nay các nhà nghiên cứu cho rằng loại chất béo bão hòa chính trong dầu dừa là axit lauric, được biết đến với đặc tính chống viêm và chống vi khuẩn.

Dầu dừa cũng rất đặc biệt so với các nguồn chất béo bão hòa khác vì nó chứa chất béo trung tính chuỗi trung bình (MCTs) có thể được sử dụng như một nguồn năng lượng nhanh chóng thay vì dự trữ lại thành mỡ. Nó cũng là một loại chất béo rất ổn định và rất tốt để nấu với nhiệt độ cao.

8. Sôcôla đen

Một lượng nhỏ sôcôla đen hàng ngày cung cấp chất béo lành mạnh có tác dụng bảo vệ tim mạch. Năm 2014, các nhà nghiên cứu đã phát hiện khi bạn ăn sôcôla đen, các vi sinh vật tốt cho đường ruột như Bifidobacterium và vi khuẩn axit lactic sẽ ăn nó và lên men tạo ra các hợp chất chống viêm giúp bảo vệ tim mạch.

9. Sữa chua Hy Lạp

Khoảng 70% chất béo trong sữa chua Hy Lạp là chất béo bão hòa, nhưng bạn có thể thấy khoảng 1 gam chất béo chuyển hóa trên nhãn thành phần. Đừng lo vì đó là một loại chất béo chuyển hóa tự nhiên được gọi là axit linoleic liên hợp (CLA).

Các chuyên gia giải thích: Mặc dù chất béo chuyển hóa do con người tạo ra rất có hại cho sức khỏe, nhưng chất béo chuyển hóa tự nhiên như CLA có thể giúp bảo vệ chống lại bệnh tiểu đường type 2, bệnh tim và ung thư. Để có được nhiều lợi ích nhất, hãy chọn sữa chua được làm từ sữa bò ăn cỏ, sữa chua nguyên chất béo. Bạn cũng nên chọn sữa chua nguyên chất vì sữa chua có hương vị thường chứa nhiều đường bổ sung và chất làm ngọt nhân tạo.

10. Quả ô liu

Bên cạnh dầu ô liu thì bản thân loại quả này cũng nên có trong khẩu phần ăn của bạn. Chúng rất giàu axit oleic, loại axit béo không bão hòa đơn bảo vệ tim mạch. Chúng cũng giàu polyphenol chống oxy hóa, bảo vệ bạn khỏi tổn thương tế bào, cùng với sắt, chất xơ và đồng. Nhưng lưu ý rằng chúng có thể chứa nhiều natri.

11. Các loại hạt mầm

Các loại hạt rất nhỏ được rắc vào món salad hoặc bánh mì nhưng chúng không chỉ có tác dụng trang trí mà còn chứa nhiều dinh dưỡng. Các loại hạt như bí ngô, cây gai dầu, hạt lanh, hạt chia và hướng dương rất giàu chất béo không bão hòa đơn như axit béo omega-3, có tác dụng ngăn ngừa viêm nhiễm.

Chúng cũng là một nguồn cung cấp protein, chất xơ, các vitamin và khoáng chất như vitamin E, sắt và magiê. Hạt bí ngô được phát hiện là đặc biệt hữu ích trong việc kiểm soát lượng đường trong máu.

12. Đậu nành

Đậu nành là một trong số ít các loại đậu không chỉ giàu protein mà còn cung cấp các axit béo thiết yếu, vì vậy chúng là thực phẩm thay thế thịt rất tốt. Đậu nành khô hoặc tươi đều cung cấp protein hoàn chỉnh lành mạnh cũng như isoflavone (một dạng estrogen thực vật), chất xơ, vitamin và khoáng chất. Điều đó cũng đúng với sữa đậu nành, miso và đậu phụ.

Tuy nhiên điều đó không có nghĩa là thịt chay làm từ đậu nành là thực phẩm tốt cho sức khỏe. Các loại thịt chay chủ yếu là protein đậu nành mà không có các thành phần khác có lợi cho sức khỏe, vì vậy hãy chọn thực phẩm từ đậu nành nguyên chất để tốt nhất cho sức khỏe.

13. Phô mai

Phô mai từ lâu đã được coi là không tốt vì chứa nhiều chất béo xấu có thể làm xơ vữa động mạch. Hạn chế các sản phẩm pho mát đã qua chế biến chứa nhiều natri là đúng, nhưng bạn vẫn có thể dùng pho mát tươi.

Phô mai lâu năm như Parmesan cũng là một nguồn cung cấp men vi sinh tốt, giúp hỗ trợ tiêu hóa và kiểm soát cân nặng. Phô mai chứa đầy các chất dinh dưỡng tốt như phốt pho, protein và canxi mà mọi người thường không để ý vì vấn đề chất béo. Nó cũng làm tăng nồng độ axit butyric trong cơ thể, có liên quan với giảm nguy cơ béo phì và trao đổi chất tốt hơn.

Một trong những cách lành mạnh nhất để chế biến pho mát là trang trí cho món salad, tăng thêm hương vị cho món ăn và chất béo của nó giúp bạn hấp thụ các chất dinh dưỡng trong rau.

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• 7 loại thực phẩm giàu vitamin E cho làn da mịn màng, cơ thể khỏe mạnh bạn nên ăn thường xuyên
• Những loại thực phẩm bổ dưỡng nhưng tuyệt đối đừng kết hợp với nhau để tránh gây hại cho sức khỏe

Đừng quên theo dõi BlogAnChoi để cập nhật tin tức sức khỏe mới nhất nhé!

1. Bisphenol A và các hợp chất tương tự

Bisphenol A (BPA) là một hóa chất được tìm thấy trong các hộp nhựa dùng để chứa nhiều loại thực phẩm và đồ uống thông thường, cũng có trong lớp phủ ở mặt trong của các lon kim loại, ví dụ như thực phẩm đóng hộp được chế biến sẵn.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng BPA có thể “rò rỉ” từ những vật chứa thấm vào đồ ăn thức uống bên trong. Khi vào cơ thể, chất này có khả năng liên kết với các thụ thể của hormone estrogen, từ đó gây rối loạn các chức năng liên quan đến hormone này.

Hơn nữa, các nghiên cứu trên động vật mang thai đã chỉ ra rằng việc tiếp xúc với BPA dẫn đến các vấn đề về sinh sản, làm tăng nguy cơ ung thư vú và tuyến tiền liệt cho đời con sau này. Một số nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng nồng độ BPA cao có liên quan đến tình trạng kháng insulin, tiểu đường type 2 và béo phì. Tuy nhiên chưa có nhiều nghiên cứu trên người xác định mối liên quan giữa phơi nhiễm BPA và bệnh tiểu đường.

May mắn là hầu hết các loại đồ nhựa và lon kim loại hiện nay không chứa BPA, tuy nhiên nhiều sản phẩm đã thay thế nó bằng các hợp chất có cấu trúc tương tự, ví dụ như bisphenol S (BPS), cũng có thể gây độc hại đối với cơ thể người. Trên thực tế, đã có bằng chứng gợi ý rằng BPS có thể gây độc cho hệ sinh sản nhiều hơn cả BPA.

Để không tiếp xúc với các hợp chất cực kỳ độc hại này, bạn hãy tránh các món ăn được chứa trong đồ nhựa, kể cả nước đóng chai. Tốt nhất nên sử dụng đồ uống đựng trong ly thủy tinh và thép không gỉ thay cho đồ nhựa, và chọn các thực phẩm đựng trong hộp thủy tinh thay vì lon nhôm.

2. Chất béo chuyển hóa nhân tạo

Chất béo chuyển hóa (trans fat) được tạo ra bằng cách kết hợp hydro vào các loại dầu không bão hòa như dầu đậu nành và dầu ngô để biến chúng thành chất béo bão hòa dạng rắn. Trans fat từng được dùng phổ biến trong nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn như bơ thực vật, đồ ăn vặt và các loại bánh nướng đóng gói.

Đã có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng tiêu thụ chất béo chuyển hóa có thể gây tình trạng viêm trong cơ thể và gây hại cho tim mạch. Đó là lý do khiến trans fat nhân tạo đã bị cấm sử dụng hoàn toàn ở Mỹ kể từ tháng 1 năm 2020.

Một số thực phẩm có nguồn gốc từ động vật có thể chứa trans fat tự nhiên với lượng ít nhưng loại này không ảnh hưởng xấu cho sức khỏe như trans fat công nghiệp do con người tạo ra.

3. Hydrocarbon thơm đa vòng

Các hợp chất hydrocarbon thơm đa vòng (gọi tắt là PAH) được coi là chất gây ô nhiễm môi trường. Chúng thường xuất hiện khi đốt các chất hữu cơ nhưng ngoài ra cũng được tìm thấy trong thực phẩm.

Khi thịt được nướng hoặc hun khói ở nhiệt độ cao, mỡ chảy ra tiếp xúc với bề mặt nóng sẽ tạo ra các PAH dễ bay hơi và có thể thấm vào thịt. Thịt đỏ từng được cho là thủ phạm chính gây ra hiện tượng này, nhưng các mẫu thịt gà và cá nướng cũng được phát hiện có chứa lượng PAH tương tự. Trên thực tế, các loại thịt hun khói và nướng là một trong những nguồn chủ yếu sinh ra PAH trong thực phẩm, ngoài ra chất này cũng được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn.

Các nghiên cứu đã phát hiện rằng PAH có độc tính và có liên quan với tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư vú, thận, đại tràng và tuyến tiền liệt.

Cách tốt nhất để tránh tiếp xúc với chất độc này là thay thế các món chiên nướng bằng các phương pháp nấu ăn khác như om hoặc nấu chậm. Ngoài ra nghiên cứu cho thấy có thể giảm tới 89% lượng PAH khi nướng bằng cách giảm khói và loại bỏ những giọt chất lỏng từ thực phẩm chảy ra.

4. Coumarin trong quế

Coumarin là một hợp chất có độc tính được tìm thấy trong vỏ quế. Khi dùng với liều cao, coumarin đã được phát hiện có liên quan với tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư và tổn thương gan. Nhưng trong thực tế rất khó biết được chính xác hàm lượng coumarin trong quế là bao nhiêu để giới hạn liều lượng sử dụng.

Một nghiên cứu cho thấy những đứa trẻ thường xuyên rắc quế vào bột yến mạch để ăn có thể tiêu thụ coumarin vượt quá mức an toàn, vì vậy nếu gia đình bạn có thói quen sử dụng quế thường xuyên thì hãy chú ý đến điều này.

Nếu bạn muốn tránh coumarin thì hãy tìm một loại quế đặc biệt có tên là quế Ceylon hay “quế thật” có nguồn gốc từ loài cây quế Cinnamomum verum. Loại quế này khó tìm hơn và đắt hơn nhưng bù lại nó chứa ít coumarin hơn quế thường.

Bạn có thể mua quế Ceylon tại đây

5. Đường phụ gia

Đường phụ gia được cho thêm vào thực phẩm để tăng vị ngọt, chúng chứa nhiều calo nhưng không có các dưỡng chất cần thiết cho cơ thể nên được gọi là calo rỗng.

Các loại đường có nhiều fructose, ví dụ như xi-rô ngô tăng cường fructose, nếu dùng với liều cao có liên quan đến nhiều vấn đề nghiêm trọng cho sức khỏe như béo phì, tiểu đường type 2, hội chứng chuyển hóa, bệnh gan nhiễm mỡ và ung thư.

Thực phẩm chứa nhiều đường phụ gia cũng thường là thực phẩm đã qua chế biến và có tính “gây nghiện” khiến người ăn khó dừng lại được. Nguyên nhân có thể là do việc ăn đường kích thích giải phóng dopamine trong não, đó là một chất dẫn truyền thần kinh tạo ra cảm giác vui sướng thỏa mãn khiến chúng ta muốn ăn tiếp.

Để giảm lượng đường nạp vào cơ thể, bạn nên hạn chế các loại đồ uống có đường như nước ngọt và nước ép trái cây đóng hộp cũng như các loại đồ ăn vặt và bánh kẹo ngọt chế biến sẵn.

6. Thủy ngân trong cá

Cá là nguồn cung cấp protein cùng với nhiều dưỡng chất quý giá, nhưng một số loại cá biển sống ở vùng nước sâu có thể chứa lượng thủy ngân cao trong thịt của chúng. Nguyên nhân là do thủy ngân gây ô nhiễm môi trường và tác động tới tất cả mọi sinh vật. Thực vật sống trong vùng nước bị nhiễm thủy ngân là thức ăn của cá nhỏ, sau đó cá nhỏ bị cá lớn ăn. Theo thời gian, thủy ngân tích tụ trong cơ thể của những con cá lớn và cuối cùng trở thành thức ăn cho con người.

Thủy ngân là một chất độc cực kỳ nguy hiểm đối với hệ thần kinh. Nghiên cứu cho thấy trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và cho con bú là những đối tượng dễ bị ảnh hưởng hơn vì thủy ngân có thể tác động đến sự phát triển hệ thần kinh của thai nhi và trẻ nhỏ.

Một bản phân tích năm 2014 cho thấy ở một số quốc gia, nồng độ thủy ngân trong tóc và máu của phụ nữ và trẻ em cao hơn đáng kể so với mức an toàn do Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra, đặc biệt là những người sống ở ven biển và gần các khu mỏ.

Một số loài cá như cá thu vua và cá kiếm chứa hàm lượng thủy ngân rất cao và nên tránh, nhưng bạn vẫn có thể ăn các loại cá khác vì đó là nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao. Để hạn chế nguy cơ tiếp xúc với thủy ngân, hãy chọn các loại cá an toàn như cá hồi, cá trích và cá da trơn.

Trên đây là những loại chất độc thường xuất hiện trong đồ ăn thức huống hằng ngày mà bạn cần tránh để bảo vệ sức khỏe của bản thân. Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• Những loại bệnh ung thư hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm không thể chủ quan
• 5 nhóm người nên hạn chế ăn bắp ngô để tránh nguy hiểm cho sức khoẻ