Bệnh đái tháo đường type 2 là gì?

Ở người khỏe mạnh, tuyến tụy là cơ quan giúp duy trì lượng đường trong máu (hay còn gọi là đường huyết) ở mức bình thường. Ở người bệnh đái tháo đường type 2, cơ thể người bệnh kháng lại tác dụng của insulin, làm cho đường huyết tăng trên mức bình thường.

Một người được chẩn đoán là bệnh đái tháo đường type 2 là khi xét nghiệm máu có đường huyết lúc đói ≥ 126 mg/dl (7,0mmol/l) hay xét nghiệm đường huyết ngẫu nhiên ≥ 200mg/dl (11,1mmol/l) hoặc khi tiến hành làm test dung nạp glucose thì giá trị đường huyết sau 2 giờ ≥ 200mg/dl hay HbA1c > 6,5%.

Người bệnh nếu không kiểm soát tốt được đường huyết, lâu ngày bệnh sẽ gây ra nhiều biến chứng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận, mù mắt,… hoặc đợt tăng hay hạ đường huyết, hôn mê hoặc tử vong. Tuy nhiên, người bệnh đái tháo đường type 2 vẫn có được sức khỏe bình thường cũng như không bị biến chứng nếu được kiểm soát tốt đường huyết.

Để có thể kiểm soát tốt được đường huyết thì cần có sự phối hợp của chế độ dinh dưỡng (chế độ ăn) đúng cách, tập luyện thể chất đều đặn và dùng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ.

Vì sao phải có chế độ dinh dưỡng đúng trong bệnh đái tháo đường type 2?

Ngay từ khi có chẩn đoán bệnh, người bệnh cần tuân thủ chế độ ăn đúng cách vì giúp:

• Đạt được cân nặng cơ thể hợp lý (không béo phì, không suy dinh dưỡng)
• Đạt được và duy trì đường huyết ở trong mức bình thường.
• Giữ cho các chỉ số mỡ trong máu (cholesterol, HDL-C, LDL-C, triglyceride) ở trong mức bình thường.
• Phòng ngừa và hỗ trợ điều trị các biến chứng do bệnh đái tháo đường type 2 gây ra.

Hướng dẫn chế độ dinh dưỡng đúng cách cho người bệnh

Nguyên tắc chung:

• Ăn đủ năng lượng cần thiết trong ngày cho người không thừa cân, béo phì hoặc không bị suy dinh dưỡng. Thông thường 25kcal/kg/ngày cho người lao động nhẹ (như không hoặc rất ít vận động, ngồi nhiều,…); 30kcal/kg/ngày cho người lao động mức độ trung bình (công việc đi lại/đứng nhiều, làm nông,…), 35-40kcal/kg/ngày cho người lao động mức độ nặng hoặc rất nặng (khuân vác, thợ hồ, vận động viên chuyên nghiệp,…).
  • Ví dụ: Một người có cân nặng 50kg, lao động nhẹ thì năng lượng trong ngày là 1250kcal
• Ăn giảm năng lượng để giảm cân ở những người thừa cân béo phì hoặc ăn tăng năng lượng để tăng cân ở những người bị suy dinh dưỡng:
  • Thừa cân/béo phì: Thừa cân là khi BMI (chỉ số khối cơ thể – Body mass Index) từ 23,0 đến dưới 25,0; béo phì là khi BMI ≥ 25,0. BMI = Cân nặng (kg) : (Chiều cao × Chiều cao) (m). Nên giảm trung bình 500kcal/ngày trong khẩu phần ăn hoặc giảm > 500kcal/ngày đối với người béo phì nặng (BMI>30) dưới sự hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng.
  • Suy dinh dưỡng: Khi BMI < 18,5 hoặc người có sụt cân ≥ 5% cân nặng khi vừa mới xuất viện về. Tỉ lệ % sụt cân = (số kg cơ thể mất : số kg cơ thể trước khi bị sụt cân) × 100.
• Tăng thêm trong khẩu phần ăn trung bình 300kcal/ngày như có thêm 1 bữa phụ

• Ăn 3 bữa và có thể có 1 bữa phụ (như ở bệnh nhân suy dinh dưỡng hoặc ở những người có nghề nghiệp đặc biệt như công việc phải làm khuya,…). Tránh bỏ bữa vì dễ có nguy cơ hạ đường huyết.
• Lượng thức ăn giàu chất bột đường trung bình nên từ 45-60% tổng năng lượng hoặc có thể thấp hơn nếu mức đường huyết kiểm soát bằng thuốc và dinh dưỡng không hiệu quả. Khi đó, chế độ ăn nên được điều chỉnh theo từng cá thể của bệnh nhân bởi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
• Tăng lượng đạm cung cấp: Trung bình 15 – 20% tổng năng lượng, trừ khi có bệnh thận mạn thì cần giảm lượng đạm nạp vào theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.
• Cung cấp đủ chất béo: Từ 25 – 30% tổng năng lượng trong ngày. Trong đó, phần trăm chất béo no < 7%, chất béo không no một nối đôi MUFA 10 – 15% và chất béo không no nhiều nối đôi PUFA ≤ 10%; hàm lượng cholesterol cung cấp tối đa 200mg/ngày.
• Chất xơ 20 – 30g/ngày, ưu tiên sử dụng chất xơ hòa tan
• Ăn dưới 5g muối/ ngày (1 muỗng sữa chua muối gạt ngang = 1g muối)
• Hạn chế thức uống có cồn. Lượng rượu bia một ngày có thể dùng tối đa cho nam là 1 lon bia # 330 ml hoặc 150ml rượu vang hay 45ml rượu mạnh (whiskey). Đối với nữ, lượng rượu bia bằng một nửa của nam.

Uống đủ lượng nước trong ngày nhằm tránh táo bón, đặc biệt ở người lớn tuổi, trung bình 2 lít/ngày.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Dinh dưỡng cho bệnh nhân viêm loét dạ dày – tá tràng cần lưu ý những gì?
• Dinh dưỡng cho bệnh nhân sau phẫu thuật sỏi túi mật, cần lưu ý điều gì?
• Dinh dưỡng cho bệnh nhân sau phẫu thuật cắt dạ dày do bệnh lý, cần lưu ý những gì?

Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe và dinh dưỡng nha! Hẹn gặp lại các bạn ở những bài viết sau.

Tài liệu tham khảo:

Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Chợ Rẫy, Tư vấn dinh dưỡng cho người bệnh đái tháo đường

• Đái tháo đường type 1: Bệnh khởi phát rầm rộ, thường gặp ở người trẻ với thể trạng gầy.
• Đái tháo đường type 2: Bệnh khởi phát chậm, triệu chứng không rõ ràng, thường gặp ở người trưởng thành có thể trạng béo.

Các biến chứng mạn tính của bệnh đái tháo đường

Biến chứng tim mạch

Đái tháo đường làm tăng nguy cơ bị tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não gây di chứng liệt hoặc tử vong.

Biến chứng ở thận

Tăng đường huyết và tăng huyết áp làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở thận dẫn đến suy thận.

Biến chứng thần kinh

Tăng đường huyết và tăng huyết áp làm tổn thương các dây thần kinh với các biểu hiện như tê bì, mất cảm giác hoặc rối loạn cảm giác, teo cơ,…

Biến chứng ở mắt

Tăng đường huyết và tăng huyết áp làm tổn thương các mạch máu ở mắt gây ra bệnh võng mạc đái tháo đường. Bệnh này là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực trên thế giới.

Nguy cơ nhiễm trùng

Tăng đường huyết vừa là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, vừa làm suy yếu hệ miễn dịch. Chính vì vậy, bệnh nhân đái tháo đường rất dễ bị nhiễm trùng. Các bệnh nhiễm trùng phổ biến thường gặp là nhiễm trùng da như mụn nhọt, viêm loét bàn chân; viêm nướu; viêm nhiễm đường hô hấp và tiết niệu,…

Các biến chứng cấp tính của bệnh đái tháo đường

Hạ đường huyết

Tùy theo mức độ hạ đường huyết mà gây ra các triệu chứng khác nhau như:

• Mức độ nhẹ: Đói cồn cào, bủn rủn tay chân, hồi hộp, vã mồ hôi. Các triệu chứng này có thể mất đi sau 10-15 phút uống 10-15g glucid hấp thụ nhanh.
• Mức độ trung bình: Đau đầu, thay đổi hành vi, dễ bị kích thích, giảm khả năng chú ý, ngủ gà. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời sẽ chuyển sang mức độ nặng.
• Mức độ nặng: Co giật, hôn mê.

Nguyên nhân gây hạ đường huyết là gì?

• Do sử dụng insulin: Tiêm insulin quá liều, tiêm quá sâu vào bắp thịt làm cho insulin hấp thu vào máu nhanh hơn,…
• Do chế độ ăn: Bỏ ăn, ăn ít hoặc ăn trễ so với giờ tiêm insulin.
• Do luyện tập: Tập luyện thời gian dài và mức độ nặng mà không bổ sung thêm glucid hoặc không giảm liều insulin.
• Do uống rượu bia lúc đói.

Hôn mê do nhiễm toan ceton

Hôn mê do nhiễm toan ceton xảy ra do tình trạng thiếu insulin trầm trọng, làm đường huyết tăng cao. Bệnh nhân đái tháo đường thường gặp các triệu chứng như buồn nôn, nôn, khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, mất nước, đau bụng, khó thở, hơi thở có mùi ceton (mùi táo thối). Lúc này xét nghiệm sẽ thấy đường huyết tăng cao, có ceton trong máu và nước tiểu.

Hôn mê do tăng áp lực thẩm thấu

Hôn mê do tăng áp lực thẩm thấu xảy ra do đường huyết tăng cao, thường khởi phát sau đợt nhiễm trùng cấp, stress, hoặc sau khi sử dụng thuốc làm tăng đường huyết như thuốc lợi tiểu, corticoid. Các triệu chứng giống như hôn mê do nhiễm toan ceton nhưng thường mất nước nặng hơn, trong máu và nước tiểu không có ceton.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác:

• 6 món ăn nhẹ giúp người bệnh đái tháo đường cải thiện sức khỏe
• Biện pháp quản lý đái tháo đường thai kỳ giúp bảo vệ mẹ và bé khỏe mạnh
• Làm thế nào để bảo vệ đôi mắt khỏi biến chứng của bệnh đái tháo đường?

Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe nha!

Biện pháp quản lý đái tháo đường thai kỳ

Đái tháo đường thai kỳ được định nghĩa là tình trạng bất dung nạp carbohydrate được phát hiện lần đầu trong thai kỳ. Các yếu tố liên quan đến đái tháo đường thai kỳ bao gồm: Tuổi, tình trạng béo phì của mẹ và yếu tố di truyền. Đái tháo đường thai kỳ có thể gây ra các nguy cơ cho con như: Sinh khó do con lớn, co giật sau sinh, nhiễm trùng chu sinh và các hậu quả lâu dài như tăng nguy cơ bệnh mạn tính liên quan đến chuyển hóa khi trưởng thành.

Một khi mẹ đã bị đái tháo đường thai kỳ thì các mẹ sẽ được bác sỹ can thiệp và theo dõi cụ thể bao gồm các biện pháp sau đây:

Điều chỉnh năng lượng khẩu phần để quản lý tăng cân trong thai kỳ

Theo ACOG (The American College of Obstericians and Gynecologists) thì mức năng lượng khẩu phần hàng ngày trung bình ở những thai phụ bị đái tháo đường thai kỳ được điều chỉnh dựa trên cân nặng so với cân nặng lý tưởng. Cân nặng lý tưởng được tính bằng số cân nặng lý tưởng theo chiều cao + cân nặng cần tăng ứng với tuổi thai.

Trong thực tế thì các mẹ không nên sử dụng chế độ ăn giảm cân nghiêm ngặt dưới mức nhu cầu cơ bản trong thai kỳ dù thai phụ có cả thừa cân và đái tháo đường thai kỳ.

Không nên quá giảm tỷ lệ carbohydrate trong khẩu phần

Cho đến hiện tại thì không có bất cứ khuyến cáo nào đề nghị nên giảm tỷ lệ chất bột đường cho thai phụ có đái tháo đường thai kỳ xuống dưới 50% năng lượng khẩu phần. Việc hạn chế lượng bột đường trong khẩu phần có thể dẫn đến tình trạng hạ đường huyết, làm giảm sự phát triển của thai.

Mặt khác, khi các mẹ giảm đường thì sẽ phải tăng tỷ lệ chất đạm và chất béo trong khẩu phần. Điều này sẽ là bất lợi với các trường hợp rối loạn chuyển hóa trong thai kỳ. Chính vì vậy, tỷ lệ chất bột đường trong khẩu phần của thai phụ bị đái tháo đường thai kỳ vẫn nên duy trì ở mức 50-55% năng lượng khẩu phần.

Sử dụng insulin

Chỉ nên dùng insulin ngắn hạn khi đường huyết tăng vọt nhằm đưa đường huyết về bình thường một cách nhanh chóng. Các mẹ chủ yếu nên quản lý đường huyết bằng dinh dưỡng và tập luyện thể dục.

Tập luyện và vận động thể chất

Tập luyện và vận động thể chất là yếu tố quan trọng nhất để giúp gia tăng mức độ nhạy cảm với insulin, thông qua hoạt động của các nội tiết tố có liên quan đến quá trình vận động cơ bắp và chuyển hóa năng lượng. Đây cũng là biện pháp được đề nghị cho tất cả các thai phụ để phòng ngừa đái tháo đường thai kỳ.

Thời điểm nào cần tầm soát đái tháo đường thai kỳ?

Đối với những thai phụ có yếu tố nguy cơ cao: Tuổi > 35, béo phì, có tiền sử bị đái tháo đường thai kỳ, sinh con to > 4kg, buồng trứng đa nang, thai chết lưu không rõ nguyên nhân, có tiền sử gia đình bị đái tháo đường, đường niệu (+) thì nên được làm xét nghiệm chẩn đoán bệnh đái tháo đường thai kỳ ngay từ lần khám phát hiện thai đầu tiên.

Các bác sỹ sẽ thực hiện xét nghiệm chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ ở tuần thứ 24–28 của thai kỳ cho tất cả các thai phụ chưa được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ trước đó. Ở phụ nữ có đái tháo đường thai kỳ thì nên xét nghiệm để phát hiện sự tiến triển của đái tháo đường hay tiền đái tháo đường ít nhất mỗi 3 năm/lần.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Những thay đổi ở người mẹ liên quan đến dinh dưỡng trong thai kỳ cần chú ý
• Những lưu ý về dinh dưỡng và mức tăng cân trong thai kỳ theo khuyến nghị
• Nhu cầu nước và chất xơ trong thai kỳ giúp mẹ và bé khỏe mạnh tối ưu

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế – Viện Dinh dưỡng (2016) – Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
2. Bộ môn Dinh dưỡng – An toàn Thực phẩm Đại học Y khoa Hà Nội (2016) – Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm – Nhà xuất bản Y học.

1. Đái tháo đường là gì?

Đái tháo đường là một bệnh lý mãn tính ảnh hưởng đến cuộc sống người bệnh. Về lâu dài, bệnh đái đường có thể gây tổn thương mạch máu, thần kinh, suy thận, bệnh đái tháo đường cũng là một yếu tố quan trọng làm tăng tình trạng xơ vữa động mạch, đột quỵ, bệnh mạch vành tim và gây ra các bệnh lý mạch khác trong cơ thể.

Bệnh đái tháo đường chiếm tỷ lệ khá cao và tỷ lệ thuận với tình trạng dinh dưỡng. Có rất nhiều người bị bệnh đái tháo đường mà không hề hay biết. Chi phí trực tiếp và gián tiếp cho điều trị bệnh đái tháo đường cũng khá cao, vì bệnh đái tháo đường phải điều trị suốt đời.

Tử vong do bệnh đái tháo đường đứng hàng thứ ba sau bệnh tim và ung thư.

2. Khi nào mắc bệnh đái tháo đường?

Những dấu hiệu để chẩn đoán người mắc bệnh đái tháo đường là tuổi trên 30, thể trạng gầy, sút cân nhanh chóng. Để xác định chính xác bệnh cần làm các xét nghiệm đường máu.

Nước tiểu bất thường

Khi có bệnh, nước tiểu có thể:

• Có màu đục, màu đỏ hoặc có mùi hôi khác thường (trừ trường hợp mùi thuốc do điều trị gây ra)
• Chứa nhiều đường (bệnh tiểu đường), nhiều đạm (bệnh viêm cầu thận, thận hư)
• Quá axit hoặc kiềm
• Có chứa tế bào thận, có mủ, có vi khuẩn, có sỏi, trứng sán…

Cần khám tại các bệnh viện khi thấy nước tiểu bất thường (trừ trường hợp có màu thẫm do uống thuốc có màu hay ăn các thực phẩm có màu).

Sụt cân bất thường

Tình trạng giảm cân đột ngột, uống nước nhiều và tiểu có thể là do hai căn bệnh gây ra, đó là bệnh tiểu đường và đái tháo nhạt. Nếu bị bệnh tiểu đường, kết quả thử nghiệm sẽ cho thấy có đường trong nước tiểu, còn bệnh đái tháo nhạt thì không.

Bệnh tiểu đường làm người bệnh:

• Ăn nhiều
• Thèm chất ngọt
• Nước tiểu có kiến bâu

Nên làm xét nghiệm về máu, đường huyết, tỷ trọng nước tiểu. Sau khi xét nghiệm và chẩn đoán đúng bệnh, bác sĩ mới có hướng điều trị thích hợp.

3. Triệu chứng của bệnh đái tháo đường

• Tăng đường trong máu, xuất hiện đường trong nước tiểu
• Mất khả năng sử dụng glucose làm cho người bệnh sụt cân mặc dù ăn ngon miệng và ăn nhiều
• Dễ bị nhiễm trùng da, bàng quang, vùng âm đạo
• Khi lượng đường trong máu tăng quá cao người bệnh có thể bị hôn mê (hôn mê do đái tháo đường)

4. Điều trị đái tháo đường như thế nào?

Tiết chế là biện pháp quan trọng trong điều trị bệnh tiểu đường giúp kiểm soát tốt đường máu. Tiết chế là cân bằng dinh dưỡng như ăn ít mỡ, ít cholesterol và đường đơn. Tổng lượng calo hằng ngày được chia đều trong 3 bữa ăn. Giảm cân và tập thể dục làm cho cơ thể nhạy cảm với Insulin, điều này giúp cho kiểm soát tốt đường máu.

5. Bệnh đái tháo đường ảnh hưởng như thế nào đến thai nhi

Người mẹ dễ bị nhiễm độc thai nghén, nhiễm trùng tiết niệu, tăng nguy cơ phải mổ lấy thai, đa ối. Nguy cơ bị các tật bẩm sinh ở con của các bà mẹ đái tháo đường không được điều trị tăng gấp 2-3 lần so với người bình thường hoặc thai chết lưu, thai to làm tăng nguy cơ đẻ khó và có các sang chấn tổn thương sau đẻ. Tăng nguy cơ bị đẻ non, dễ gây hội chứng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh, tăng tỷ lệ tử vong khi sinh, hạ đường huyết sơ sinh trong những ngày đầu sau đẻ (đặc biệt 24-48h đầu sau sinh).

Vì vậy, nếu có các dấu hiệu bất thường tương tự các triệu chứng của bệnh tháo đường, bạn nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời nhé!

Một vài bài viết hữu ích liên quan bạn có thể tham khảo:

• Bệnh tiểu đường nên ăn gì để kiểm soát đường trong máu?
• Bệnh tiểu đường : Nguyên nhân, triệu chứng và cách chữa trị
• 7 biến chứng tiểu đường gây nguy hiểm đến tính mạng

Hi vọng với bài viết trên BlogAnChoi sẽ đem đến những thông tin cần thiết về bệnh tiểu đường. Đừng quên ghé thăm chuyên mục Sức khỏe để cập nhật thêm nhiều thông tin bổ ích nhé!