1. Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Các chất tạo ngọt nhân tạo phổ biến trong soda ăn kiêng như aspartame, sucralose hay saccharin có thể làm thay đổi sự cân bằng tự nhiên giữa vi khuẩn “tốt” và “xấu” trong đường ruột, đặc biệt khi được tiêu thụ với tần suất cao. Tình trạng này được gọi là rối loạn hệ vi sinh đường ruột.

Khi hệ vi sinh mất cân bằng, vi khuẩn có hại có thể làm tổn thương niêm mạc ruột, khiến ruột trở nên “rò rỉ”. Điều này cho phép các chất gây viêm, chẳng hạn như lipopolysaccharide, đi vào máu. Các chất này sau đó được vận chuyển trực tiếp đến gan thông qua tĩnh mạch cửa, làm gia tăng phản ứng viêm tại gan.

Viêm gan kéo dài là một yếu tố nguy cơ quan trọng của MASLD – tình trạng chất béo tích tụ trong gan, lâu dần gây sẹo và làm suy giảm chức năng gan. Dù quá trình này diễn ra âm thầm, nhưng về lâu dài, nó có thể gây tổn thương gan đáng kể.

2. Tăng khả năng kháng insulin

Mặc dù không chứa đường, soda ăn kiêng vẫn có vị ngọt, và vị ngọt này đôi khi có thể kích hoạt sự tiết insulin – hormone giúp điều hòa đường huyết. Khi điều này xảy ra thường xuyên, cơ thể có thể dần trở nên kém nhạy cảm với insulin, dẫn đến tình trạng kháng insulin.

Kháng insulin khiến lượng đường trong máu tăng cao và làm gan phải “gánh” thêm áp lực chuyển hóa. Theo thời gian, đường huyết cao có thể làm tổn thương tế bào gan, tạo điều kiện cho chất béo tích tụ tại các vùng bị tổn thương. Đây chính là cơ chế phổ biến dẫn đến MASLD, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì hoặc đã mắc tiểu đường type 2.

Một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng lâu dài các chất tạo ngọt nhân tạo như sucralose và aspartame có liên quan đến kháng insulin. Dù còn cần thêm nhiều bằng chứng nhưng giới chuyên môn đồng ý rằng cần thận trọng với việc tiêu thụ kéo dài.

3. Tăng cảm giác thèm ăn và lượng calo tiêu thụ

Một nghịch lý thú vị là soda ăn kiêng – dù không chứa calo – lại có thể khiến một số người ăn nhiều hơn trong ngày. Điều này xuất phát từ cả yếu tố sinh học lẫn hành vi.

Thứ nhất, vị ngọt không đi kèm năng lượng thật sự có thể khiến hệ thống “phần thưởng” trong não không được thỏa mãn hoàn toàn, từ đó làm tăng cảm giác thèm đồ ngọt. Thứ hai, việc kích thích tiết insulin mà không có đường để sử dụng có thể khiến cơ thể “đòi hỏi” thêm năng lượng từ thực phẩm khác. Cuối cùng, tình trạng rối loạn vi sinh đường ruột và viêm nhẹ cũng có thể làm rối loạn tín hiệu no – đói của cơ thể.

Hệ quả là ăn quá nhiều, tăng cân và béo phì – những yếu tố trực tiếp hoặc gián tiếp làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.

4. Tăng nguy cơ mắc MASLD

Một nghiên cứu kéo dài 10 năm được công bố vào năm 2025 cho thấy việc tiêu thụ nhiều đồ uống có đường và không đường đều có liên quan đến nguy cơ mắc MASLD. Những người uống hơn khoảng 330gr đồ uống mỗi ngày có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ cao hơn đáng kể so với người uống ít hoặc không uống.

Điều này không có nghĩa soda ăn kiêng là “thủ phạm duy nhất”. Trên thực tế, những người uống nhiều soda ăn kiêng thường có xu hướng tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn hơn, ít chất xơ hơn và có lối sống kém lành mạnh hơn nói chung. Chính tổng thể thói quen ăn uống và sinh hoạt này mới là yếu tố then chốt làm tăng nguy cơ tổn thương gan.

Soda ăn kiêng không phải là “kẻ thù” tuyệt đối của gan nhưng việc sử dụng thường xuyên và kéo dài có thể góp phần gây ra những thay đổi bất lợi trong cơ thể. Nếu bạn đang quan tâm đến sức khỏe gan, việc hạn chế soda ăn kiêng, ưu tiên nước lọc, trà không đường và xây dựng chế độ ăn cân bằng, giàu thực phẩm tươi sẽ là lựa chọn an toàn và bền vững hơn về lâu dài.

Bạn có thể quan tâm:

• 12 nguyên liệu có thể thêm vào trà để tăng hương vị và lợi ích cho sức khỏe
• 7 lợi ích của rau bina đối với sức khỏe: Bạn đã biết?

1. Cải thiện tình trạng cảm lạnh thông thường và nhiễm trùng đường hô hấp trên

Một trong những lợi ích nổi tiếng nhất của tỏi là khả năng hỗ trợ hệ miễn dịch. Các nghiên cứu cho thấy tỏi, đặc biệt là chiết xuất tỏi ủ (tỏi già), có thể giúp cơ thể chống lại virus và vi khuẩn gây cảm lạnh.

Tỏi có khả năng kích thích hoạt động của các tế bào miễn dịch quan trọng như tế bào tiêu diệt tự nhiên (NK cells), tế bào T và B. Nhờ đó, cơ thể phản ứng nhanh và hiệu quả hơn khi gặp tác nhân gây bệnh. Một số nghiên cứu còn cho thấy người bổ sung tỏi thường xuyên có xu hướng bị cảm lạnh ít hơn hoặc rút ngắn thời gian mắc bệnh.

2. Kháng khuẩn, chống nhiễm trùng

Tỏi nổi tiếng với đặc tính kháng khuẩn và kháng nấm tự nhiên. Các nghiên cứu cho thấy tỏi có thể ức chế hoặc tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn và nấm, bao gồm cả Candida albicans – tác nhân gây nhiễm nấm phổ biến.

Nhờ đặc tính này, tỏi từ lâu đã được sử dụng trong y học dân gian để hỗ trợ làm lành vết thương và phòng ngừa nhiễm trùng. Tuy nhiên, việc sử dụng tỏi trực tiếp lên da cần thận trọng vì có thể gây kích ứng.

3. Hạ huyết áp

Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy tỏi có thể giúp hạ huyết áp, đặc biệt ở những người bị tăng huyết áp nhẹ đến trung bình. Các hợp chất trong tỏi, nhất là allicin, có khả năng làm giãn mạch máu và giảm sản xuất hormone gây co mạch – yếu tố làm huyết áp tăng cao.

Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung tỏi có thể giúp giảm nguy cơ đau tim và các biến cố tim mạch từ 16–40%. Đáng chú ý, tỏi thường ít gây tác dụng phụ hơn so với nhiều loại thuốc huyết áp thông thường.

4. Giảm cholesterol

Tỏi được chứng minh là có khả năng giúp giảm cholesterol LDL – loại cholesterol “xấu” liên quan đến nguy cơ xơ vữa động mạch. Cả việc ăn tỏi tươi lẫn bổ sung tỏi dạng viên đều có thể mang lại hiệu quả nhất định.

Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung tỏi liên tục trong hơn hai tháng có thể giúp giảm tổng cholesterol khoảng 10%. Tuy nhiên, tác dụng của tỏi đối với triglyceride dường như không quá rõ rệt.

5. Duy trì sức khỏe não bộ

Tỏi, đặc biệt là chiết xuất tỏi già, được cho là có khả năng chống oxy hóa mạnh. Điều này giúp giảm tổn thương tế bào thần kinh do stress oxy hóa – một trong những yếu tố liên quan đến bệnh Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ khác.

Một số nghiên cứu cũng gợi ý rằng tỏi có thể mang lại lợi ích bảo vệ não bộ trước các bệnh như Parkinson, Huntington và thiếu máu cục bộ não. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để xác nhận rõ ràng những lợi ích này ở người.

6. Cải thiện sức khỏe xương khớp

Khi tuổi tác tăng lên, nguy cơ loãng xương và đau khớp cũng tăng theo, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh. Một số nghiên cứu cho thấy tỏi có thể hỗ trợ cải thiện sức khỏe xương bằng cách tăng khả năng hấp thụ canxi của cơ thể.

Trong một nghiên cứu, những người bổ sung lượng tỏi tương đương khoảng 2 gram tỏi tươi mỗi ngày đã cải thiện được khả năng hấp thụ canxi. Ngoài ra, tỏi cũng được ghi nhận có thể giúp giảm đau ở những người bị viêm khớp thoái hóa, đặc biệt là khớp gối.

7. Hỗ trợ giảm nhiễm độc kim loại nặng

Kim loại nặng như chì có thể gây hại nghiêm trọng đến hệ thần kinh, tim mạch và nhiều cơ quan khác. Một số bằng chứng ban đầu cho thấy các hợp chất lưu huỳnh trong tỏi có thể giúp giảm nồng độ kim loại nặng trong máu và mô.

Một nghiên cứu trên những người làm việc trong môi trường tiếp xúc nhiều với chì cho thấy việc bổ sung tỏi giúp giảm đáng kể mức chì trong cơ thể, đồng thời cải thiện triệu chứng đau đầu và huyết áp.

8. Chống ung thư

Tỏi chứa nhiều hợp chất sinh học có tiềm năng phòng ngừa ung thư. Các hợp chất này có thể can thiệp vào nhiều giai đoạn của quá trình hình thành ung thư, từ việc ngăn tế bào bất thường phát triển đến ảnh hưởng lên hoạt động của khối u.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy những người ăn tỏi thường xuyên có nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy thấp hơn đáng kể so với người ít hoặc không ăn tỏi. Tuy nhiên, tỏi không phải là phương pháp điều trị ung thư và chỉ nên được xem là yếu tố hỗ trợ trong chế độ ăn lành mạnh.

9. Kiểm soát đường huyết và cải thiện tình trạng rối loạn chuyển hóa

Tỏi có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết và cải thiện tình trạng rối loạn chuyển hóa. Một số nghiên cứu cho thấy việc tăng lượng tỏi trong chế độ ăn có thể giúp giảm đường huyết trong thời gian ngắn, đồng thời cải thiện mức cholesterol – vấn đề thường gặp ở người mắc tiểu đường type 2.

Ngoài ra, một số nghiên cứu cũng ghi nhận rằng những người mắc hội chứng chuyển hóa khi bổ sung tỏi có thể giảm cân nhẹ và giảm vòng eo, dù kết quả này vẫn cần được nghiên cứu thêm để khẳng định.

10. Hỗ trợ tăng tuổi thọ

Dù rất khó để chứng minh trực tiếp một thực phẩm có thể kéo dài tuổi thọ con người, nhưng một nghiên cứu lớn tại Trung Quốc cho thấy những người ăn tỏi thường xuyên có xu hướng sống lâu hơn so với những người hiếm khi ăn tỏi.

Các nhà nghiên cứu cho rằng lợi ích này có thể đến từ khả năng tăng cường miễn dịch, bảo vệ tim mạch và giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính của tỏi. Dù vậy, đây vẫn là mối liên hệ gián tiếp và cần thêm nhiều bằng chứng khoa học.

Mặc dù tỏi mang lại nhiều lợi ích tiềm năng cho sức khỏe nhưng không phải ai cũng phù hợp để bổ sung tỏi với liều lượng cao. Trong một số trường hợp, tỏi có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt với những người đang dùng thuốc làm loãng máu hoặc aspirin.

Nếu bạn đang cân nhắc bổ sung tỏi hoặc thực phẩm chức năng từ tỏi, hãy trao đổi với chuyên gia y tế để được tư vấn liều lượng phù hợp và đảm bảo an toàn cho sức khỏe của mình.

Bạn có thể quan tâm:

• 8 loại trà giúp thư giãn và giảm căng thẳng một cách tự nhiên
• 9 dấu hiệu cảnh báo bệnh cảm lạnh của bạn đang trở nặng
• Ăn gì để móng khỏe đẹp từ bên trong? 7 loại thực phẩm bạn nên bổ sung ngay

Men gan là gì?

Men gan là các loại enzyme do gan sản xuất, đóng vai trò thúc đẩy các phản ứng sinh hóa cần thiết cho hoạt động sống, như:

• Chuyển hóa chất dinh dưỡng từ thức ăn.
• Loại bỏ chất độc hại khỏi máu.
• Hỗ trợ tiêu hóa.

Các loại men gan phổ biến nhất gồm:

• ALT (Alanine aminotransferase)
• AST (Aspartate aminotransferase)
• ALP (Alkaline phosphatase)
• GGT (Gamma-glutamyl transferase)

Thông thường, các enzyme này nằm trong tế bào gan. Khi tế bào gan bị tổn thương, men gan sẽ được giải phóng vào máu với nồng độ cao hơn bình thường. Kết quả xét nghiệm máu có thể phát hiện sự gia tăng này.

Nồng độ men gan cao có ý nghĩa gì?

Khi chỉ số men gan vượt ngưỡng bình thường, điều này không phải lúc nào cũng báo hiệu về một bệnh lý gan nghiêm trọng. Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến tình trạng men gan cao như thay đổi sinh lý, dùng thuốc hoặc các bệnh lý tiềm ẩn. Tuy nhiên, nếu nồng độ men gan vẫn duy trì ở mức cao trong thời gian dài thì đó có thể là dấu hiệu cho thấy gan đang bị tổn thương hoặc viêm.

Nếu không được kiểm soát và điều trị kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành xơ gan – một dạng tổn thương gan vĩnh viễn – thậm chí dẫn đến ung thư gan.

Nguyên nhân gây tăng men gan

Có rất nhiều yếu tố có thể khiến men gan tăng cao, bao gồm:

1. Uống rượu quá mức

Rượu là “kẻ thù” lớn của gan. Uống quá nhiều rượu có thể gây tổn thương gan và làm tăng nồng độ men gan. Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh gan liên quan đến rượu có thể tiến triển thành xơ gan.

2. Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD)

Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây tăng men gan. MASLD – trước đây gọi là gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) – xảy ra khi mỡ tích tụ trong gan. Một dạng nghiêm trọng hơn nữa là viêm gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASH), đặc trưng bởi tình trạng tổn thương tế bào gan và viêm. Nếu không kiểm soát, MASH có thể tiến triển thành xơ gan và ung thư gan.

3. Viêm gan siêu vi

Viêm gan do virus, đặc biệt là viêm gan B và C mạn tính, có thể gây tổn thương lâu dài đến gan, dẫn đến tăng men gan kéo dài. Các bệnh nhiễm trùng này có thể tiến triển thành xơ gan.

4. Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc nhất định có thể gây tổn thương gan và làm tăng men gan. Ví dụ:

• Thuốc giảm đau chứa acetaminophen (như Tylenol)
• Thuốc điều trị cholesterol (statin)
• Thuốc kháng sinh nhóm macrolid
• Thuốc chống co giật, thuốc lao
• Một số loại thực phẩm chức năng, thảo dược không rõ nguồn gốc

5. Rối loạn di truyền

Một số bệnh lý di truyền có thể gây tích tụ chất độc trong gan, dẫn đến tăng men gan. Ví dụ:

• Bệnh Wilson: Gây tích tụ đồng trong gan, não, mắt. Quá nhiều đồng có thể gây tổn thương các tế bào và mô gan, dẫn đến tăng men gan.
• Thiếu hụt alpha-1 antitrypsin: Gây tích tụ protein AAT bất thường trong gan. AAT có thể tích tụ trong gan và gây tổn thương, dẫn đến nồng độ men gan cao hơn.
• Bệnh Hemochromatosis: Bệnh di truyền này khiến cơ thể hấp thụ quá nhiều sắt hơn bình thường. Lượng sắt dư thừa có thể gây tổn thương các mô và cơ quan gan, dẫn đến tăng nồng độ men gan.

Dấu hiệu cảnh báo men gan cao

Trong nhiều trường hợp, người bệnh không có triệu chứng gì rõ ràng khi men gan tăng cao. Đây là lý do vì sao xét nghiệm chức năng gan định kỳ rất quan trọng.

Khi tổn thương gan trở nên nghiêm trọng, một số triệu chứng có thể xuất hiện, bao gồm:

• Vàng da, vàng mắt.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Buồn nôn, chán ăn.
• Đau hoặc sưng vùng bụng trên bên phải.
• Thay đổi màu phân hoặc nước tiểu.
• Dễ bầm tím, chảy máu.
• Sưng chân hoặc bụng (phù nề).

Nếu bạn có những dấu hiệu này, hãy đi khám để được xét nghiệm men gan và xác định nguyên nhân.

Làm thế nào để kiểm soát nồng độ men gan cao?

Tùy theo nguyên nhân, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Trong nhiều trường hợp, men gan tăng chỉ là tình trạng tạm thời và có thể giảm sau vài tuần mà không cần can thiệp nhiều. Tuy nhiên, bạn vẫn nên thực hiện các bước sau để bảo vệ gan:

1. Thực hiện lối sống lành mạnh

• Giảm cân nếu thừa cân: Chỉ cần giảm 5–10% trọng lượng cơ thể cũng giúp cải thiện chức năng gan rõ rệt.
• Tập thể dục thường xuyên: Ít nhất 150 phút mỗi tuần với các bài tập như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội.
• Ăn uống khoa học: Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế đường, muối, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn.
• Hạn chế hoặc ngừng rượu bia.
• Không hút thuốc lá.

2. Dùng thuốc theo chỉ định

Nếu nguyên nhân do viêm gan siêu vi hoặc bệnh di truyền, bác sĩ có thể kê thuốc điều trị lâu dài. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc hay thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.

3. Theo dõi thường xuyên

Xét nghiệm chức năng gan định kỳ giúp theo dõi tiến triển và hiệu quả điều trị. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết gan hoặc xét nghiệm hình ảnh (siêu âm, MRI) để đánh giá chính xác tình trạng gan. Chẩn đoán sớm và điều trị thích hợp là điều cần thiết để ngăn ngừa các biến chứng như xơ gan hoặc tổn thương gan lâu dài.

Phòng ngừa tăng men gan như thế nào?

Phòng bệnh bao giờ cũng tốt hơn chữa bệnh. Bạn có thể áp dụng các biện pháp sau để duy trì và tăng cường sức khỏe gan:

• Kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt nếu bạn có nguy cơ cao (béo phì, tiểu đường, uống rượu thường xuyên…).
• Tiêm vắc-xin viêm gan A và B.
• Quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung kim tiêm hoặc vật dụng cá nhân.
• Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và liều lượng khi dùng thuốc.
• Thận trọng khi dùng thảo dược hoặc thực phẩm chức năng.
• Duy trì cân nặng khỏe mạnh.
• Ăn uống cân bằng và tránh chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, carbohydrate tinh chế và đường tinh chế.
• Tập thể dục thường xuyên theo khuyến nghị của bác sĩ.
• Hạn chế hoặc ngừng uống hoàn toàn.
• Ngừng hút thuốc lá.

Tóm tắt

Men gan cao có thể là một dấu hiệu cảnh báo rằng gan của bạn đang bị tổn thương. Dù có thể là tình trạng tạm thời, nhưng nếu kéo dài và không được xử lý kịp thời, nó có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như xơ gan hoặc ung thư gan.

Do đó, việc kiểm tra chức năng gan định kỳ, duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ là những yếu tố then chốt giúp bảo vệ gan của bạn luôn khỏe mạnh.

Nguồn tham khảo: What Does It Mean When My Liver Enzymes Are High? (Suchandrima Bhowmik) – Health

Bạn có thể quan tâm:

• Thalassophobia (Hội chứng sợ biển) là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, cách nhận biết và đối phó
• 10 loại thực phẩm tốt cho tim, giúp ngăn ngừa tắc nghẽn động mạch

Các loại rối loạn nội tiết

Có nhiều loại rối loạn nội tiết, bao gồm:

• Rối loạn chuyển hóa: Những rối loạn này liên quan đến cách cơ thể bạn tạo ra hoặc phản ứng với insulin, một loại hormone do tuyến tụy sản xuất giúp các tế bào sử dụng glucose để tạo năng lượng. Ví dụ gồm có bệnh tiểu đường loại 1, bệnh tiểu đường loại 2 và bệnh tiểu đường thai kỳ.
• Rối loạn tuyến giáp: Hormone tuyến giáp tác động đến cách cơ thể bạn sử dụng năng lượng, có thể ảnh hưởng đến nhịp tim, hơi thở và tiêu hóa. Ví dụ về rối loạn tuyến giáp bao gồm cường giáp và suy giáp.
• Rối loạn tuyến thượng thận: Tuyến thượng thận nằm trên mỗi quả thận. Chúng tạo ra hormone gây căng thẳng và một số hormone sinh dục. Ví dụ về rối loạn tuyến thượng thận bao gồm bệnh Addison và hội chứng Cushing.
• Rối loạn tuyến yên: Tuyến yên trong não giúp kiểm soát sự phát triển của cơ thể và ảnh hưởng đến hoạt động của các tuyến nội tiết khác. Ví dụ về các rối loạn tuyến yên bao gồm bệnh lùn và bệnh to đầu chi (bệnh khổng lồ).
• Rối loạn hormone sinh dục: Buồng trứng và tinh hoàn là một phần của hệ thống nội tiết. Chúng tạo ra các hormone giúp cơ quan sinh sản của bạn phát triển. Ví dụ về các rối loạn hormone sinh dục bao gồm dậy thì sớm và hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
• Rối loạn tuyến cận giáp: Tuyến cận giáp tạo ra các hormone giúp cân bằng canxi và phốt pho, hai khoáng chất chính trong máu của bạn. Ví dụ về các rối loạn này bao gồm cường cận giáp và suy cận giáp.

Triệu chứng của loại rối loạn nội tiết

Vì hormone liên quan đến hầu hết các hoạt động của cơ thể nên việc mất cân bằng hormone có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của bạn. Nhiều rối loạn nội tiết gây ra tình trạng mệt mỏi và thay đổi tâm trạng, thế nhưng, tùy thuộc vào từng loại rối loạn mà các triệu chứng cũng có thể sẽ khác nhau. Một số triệu chứng có thể kể đến gồm:

Nguyên nhân gây ra rối loạn nội tiết là gì?

Rối loạn nội tiết xảy ra khi tuyến nội tiết sản xuất quá nhiều hoặc quá ít hormone. Tình trạng này cũng có thể xảy ra khi cơ thể bạn không thể phản ứng đủ tốt với hormone. Ví dụ, một số người mắc bệnh tiểu đường loại 2 là do cơ thể họ không sử dụng insulin đúng cách dù insulin được sản xuất đủ.

Khối u, rối loạn tự miễn và nhiễm trùng cũng có thể dẫn đến rối loạn nội tiết.

Các yếu tố nguy cơ

Một số người có nguy cơ mắc các rối loạn nội tiết cao hơn dựa trên các yếu tố như:

• Tiền sử gia đình: Bạn có thể có nhiều khả năng mắc bệnh nếu có người thân bị rối loạn nội tiết.
• Di truyền: Một số rối loạn nội tiết có thể được di truyền (truyền qua gia đình).
• Độ tuổi: Các rối loạn nội tiết khác nhau sẽ phổ biến ở những độ tuổi khác nhau. Ví dụ, bệnh tiểu đường loại 1 phổ biến hơn ở trẻ em và người trẻ tuổi nhưng bệnh tiểu đường loại 2 phổ biến hơn sau 45 tuổi.
• Giới tính: Một số bệnh nội tiết có liên quan đến giới tính sinh học của bạn, bao gồm rối loạn hormone sinh dục, bệnh tuyến giáp và cường cận giáp.
• Tiếp xúc với hóa chất: Một số chuyên gia tin rằng việc tiếp xúc nhiều lần với một số hóa chất nhất định có thể ảnh hưởng đến hormone của cơ thể bạn theo thời gian.
• Các tình trạng sức khỏe khác: Những người mắc các tình trạng sức khỏe mãn tính như béo phì hoặc tăng huyết áp (huyết áp cao) có nhiều khả năng mắc một số rối loạn nội tiết nhất định, chẳng hạn như bệnh tuyến giáp hoặc tiểu đường.

Chẩn đoán

Bác sĩ sẽ chẩn đoán từng loại rối loạn nội tiết khác nhau vì các xét nghiệm khác nhau cho thấy các dấu hiệu của các rối loạn khác nhau. Ngoài tiền sử bệnh án và khám sức khỏe, các xét nghiệm mà bác sĩ có thể sử dụng để chẩn đoán rối loạn nội tiết bao gồm:

• Xét nghiệm máu
• Xét nghiệm di truyền
• Phân tích nước tiểu
• Các xét nghiệm hình ảnh như chụp cộng hưởng từ (MRI) và chụp cắt lớp vi tính (CT)

Phương pháp điều trị rối loạn nội tiết

Có nhiều phương pháp điều trị cho các rối loạn nội tiết. Một số rối loạn có thể được chữa khỏi bằng phẫu thuật trong khi những rối loạn khác cần phải điều trị liên tục bằng thuốc hoặc thay đổi lối sống. Mỗi phương án điều trị đều nhằm mục đích giúp cơ thể hoạt động gần với mức bình thường nhất có thể.

Thuốc

Thuốc theo toa có thể giúp nhiều người kiểm soát các rối loạn nội tiết của họ. Tùy thuộc vào tình trạng bệnh mà thuốc cũng sẽ có sự khác biệt.

Một số ví dụ cho điều này có thể kể đến việc tiêm insulin và metformin giúp duy trì lượng đường trong máu. Bác sĩ cũng có thể đề nghị dùng thuốc nội tiết tố để giúp tăng hoặc giảm sản xuất các loại hormone khác nhau.

Phẫu thuật

Bác sĩ phẫu thuật có thể cắt bỏ các tuyến không hoạt động bình thường hoặc có khối u. Phẫu thuật thường được sử dụng cho một số rối loạn nội tiết như các vấn đề về tuyến thượng thận, tuyến yên, tuyến cận giáp và tuyến giáp.

Thay đổi lối sống

Thay đổi lối sống có thể giúp cải thiện các triệu chứng của nhiều rối loạn nội tiết. Phương pháp này bao gồm tập thể dục thường xuyên, ăn uống cân bằng và bổ dưỡng, không hút thuốc hoặc uống rượu. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể cần dùng thuốc hoặc phẫu thuật để ngăn ngừa việc rối loạn nội tiết gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Các tình trạng liên quan

Nếu bạn bị rối loạn nội tiết, một số vấn đề về sức khỏe có khả năng xảy ra cao hơn, bao gồm:

• Huyết áp cao: Một số rối loạn nội tiết có thể gây ra huyết áp cao.
• Các vấn đề về khả năng sinh sản: Một số rối loạn nội tiết có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình rụng trứng, kinh nguyệt, chất lượng hoặc khả năng sản xuất tinh trùng. Điều này có thể khiến việc mang thai trở nên khó khăn hơn.
• Các tình trạng thần kinh: Hệ thống nội tiết liên quan đến hệ thần kinh và kiểm soát nhiều nhiệm vụ hàng ngày của cơ thể bạn. Những người mắc các rối loạn nội tiết có nhiều khả năng bị đau đầu, thay đổi thị lực, đau hoặc yếu cơ.

Sống chung với rối loạn nội tiết

Các rối loạn nội tiết có thể gây nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng đối với một số người, đặc biệt là nếu không được điều trị. Các rối loạn nội tiết không được điều trị cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, sức khỏe tim mạch kém, trầm cảm và một số bệnh ung thư.

Hầu hết các rối loạn nội tiết đều có thể điều trị được, nhiều người chỉ gặp số ít triệu chứng hoặc biến chứng. Điều quan trọng là rối loạn nội tiết phải được điều trị và bạn nên làm việc với bác sĩ chăm sóc sức khỏe để giúp kiểm soát bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Rối loạn nội tiết ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần như thế nào?

Những người mắc chứng rối loạn nội tiết có thể gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu, hưng cảm và rối loạn ăn uống. Sự mất cân bằng hormone có thể góp phần gây ra những thay đổi về sức khỏe tâm thần này.

Đôi khi, những tác động liên quan đến chứng rối loạn nội tiết như tăng cân và vô sinh cũng có thể góp phần gây ra những thay đổi về sức khỏe tâm thần.

Bạn có thể mắc nhiều chứng rối loạn nội tiết không?

Có thể mắc nhiều hơn một chứng rối loạn nội tiết. Ví dụ, những người mắc bệnh tiểu đường loại 2 có nhiều khả năng gặp vấn đề về tuyến giáp hơn những người không mắc bệnh tiểu đường.

Một tình trạng hiếm gặp được gọi là đa u nội tiết (MEN) cũng tồn tại, khiến khối u phát triển ở hai hoặc nhiều tuyến.

Rối loạn nội tiết có thể hồi phục được không?

Hầu hết các chứng rối loạn nội tiết đều không thể hồi phục được, nhưng một số ít thì có thể. Một số loại có thể chữa khỏi bằng cách phẫu thuật để cắt bỏ tuyến không hoạt động như mong đợi hoặc có khối u. Bệnh tiểu đường loại 2 đôi khi có thể được chữa khỏi bằng sự kết hợp đúng đắn giữa phương pháp điều trị và thay đổi lối sống.

Nguồn dịch: What To Know About Endocrine Disorders (Sarah Bradley) – Health

Bạn có thể quan tâm:

• 11 cách kiểm soát cơn thèm ăn giúp quá trình giảm cân thêm hiệu quả!
• Hội chứng sợ âm thanh lớn (Ligyrophobia) là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách khắc phục
• Những sai lầm nguy hiểm thường gặp trong điều trị cao huyết áp

1. Tuổi tác

Tuổi tác là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến chứng mất trí nhớ. Theo sự tăng trưởng của tuổi tác, nguy cơ mắc chứng mất trí cũng tăng lên. Đó là lý do tại sao suy giảm trí nhớ là căn bệnh thường gặp ở người cao tuổi. Người ta tin rằng điều này là do quá trình lão hóa tự nhiên, dẫn đến những thay đổi trong cấu trúc và chức năng của não. Lão hóa có thể dẫn đến sự hình thành các mảng bám và rối loạn trong não, làm tổn thương các tế bào thần kinh và gây ra suy giảm nhận thức.

2. Lối sống

Lối sống ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe tinh thần lẫn thể chất của con người và đây cũng là yếu tố không nhỏ góp phần gây ra chứng mất trí nhớ. Lối sống ít vận động, ăn nhiều chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn, hút thuốc, uống quá nhiều rượu và thiếu sự kích thích về mặt tinh thần có thể làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức. Để ngăn ngừa tình trạng mất trí nhớ cũng như cải thiện nhận thức, bạn nên tập thể dục thường xuyên, áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh, bỏ thuốc lá, hạn chế uống rượu và tham gia các hoạt động kích thích tinh thần,…

3. Di truyền

Di truyền đóng vai trò quan trọng sự phát triển của chứng mất trí. Những người có tiền sử gia đình mắc chứng mất trí, đặc biệt là bệnh Alzheimer, có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Tuy nhiên, di truyền không phải là yếu tố quyết định tất cả mà các yếu tố về lối sống cũng có tác động rất lớn đến vấn đề mất trí nhớ.

4. Thiếu tương tác xã hội

Việc thiếu tương tác xã hội có khả năng là trầm trọng hơn chứng mất trí nhớ. Nhiều chuyên gia cho rằng sự cô đơn và thiếu tương tác xã hội có thể dẫn đến trầm cảm, căng thẳng và suy giảm nhận thức. Để có thể tăng cường sức khỏe nhận thức và giảm nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ, hãy duy trì mạng lưới xã hội mạnh mẽ, tham gia các hoạt động xã hội và các sự kiện cộng đồng.

5. Rối loạn chuyển hóa

Rối loạn chuyển hóa, chẳng hạn như bệnh tiểu đường và béo phì, có liên quan không nhỏ đến chứng mất trí nhớ. Kiểm soát glucose kém, kháng insulin và huyết áp cao đều có thể có tác động tiêu cực đến não và góp phần làm suy giảm nhận thức. Kiểm soát các tình trạng này thông qua chế độ ăn uống, tập thể dục và dùng thuốc hợp lý có thể giúp giảm nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ.

6. Thiếu oxy lên não

Lưu lượng máu và oxy lên não đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, ngăn ngừa và cải thiện chứng mất trí nhớ. Các tình trạng dẫn đến giảm lưu lượng máu, chẳng hạn như bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), có thể làm tăng nguy cơ mắc chứng mất trí. Duy trì sức khỏe tim mạch thông qua việc tập thể dục thường xuyên, chế độ ăn uống lành mạnh và kiểm soát các tình trạng bệnh lý tiềm ẩn có thể giúp ngăn ngừa suy giảm nhận thức.

7. Tiếp xúc với các chất độc hại

Các chất độc hại như kim loại nặng, rượu, độc tố nấm mốc, glyphosate, thuốc, hóa chất hoặc chất phụ gia trong thực phẩm,…có thể góp phần gây ra chứng mất trí nhớ. Tiếp xúc quá nhiều với các chất độc này có thể dẫn đến căng thẳng oxy hóa, viêm và tổn thương tế bào não. Tránh tiếp xúc với các chất độc hại, giảm tiêu thụ rượu bia và tuân theo chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa,…là những phương pháp có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mất trí nhớ.

8. Thiếu hụt chất dinh dưỡng

Thiếu hụt chất dinh dưỡng, đặc biệt là vitamin B12, D và E, cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ. Các loại vitamin này đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe và chức năng của não, do đó, việc thiếu chúng có thể dẫn đến suy giảm nhận thức. Một chế độ ăn uống cân bằng và đảm bảo đầy đủ chất dinh dưỡng là cách để bạn có thể làm giảm nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ.

9. Mất cân bằng hormone

Mất cân bằng hormone, chẳng hạn như trong rối loạn chức năng tuyến giáp và mãn kinh, có thể ảnh hưởng đến chức năng nhận thức và làm tăng nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ. Nguyên nhân là do sự mất cân bằng này có thể ảnh hưởng đến hóa chất não và làm suy yếu các quá trình nhận thức. Kiểm soát nồng độ hormone thông qua can thiệp y tế phù hợp và lối sống lành mạnh có thể giúp giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.

10. Chấn thương sọ não

Tiền sử chấn thương sọ não (TBI) có liên quan đến nguy cơ mắc chứng mất trí cao hơn ở giai đoạn sau của cuộc đời. TBI có thể gây suy giảm nhận thức ngay lập tức nhưng cũng góp phần vào sự phát triển lâu dài của chứng mất trí nhớ. Việc thực hiện các biện pháp ngăn ngừa chấn thương đầu, chẳng hạn như mặc đồ bảo hộ khi chơi thể thao hoặc đội nón bảo hiểm khi tham gia giao thông hay thắt dây an toàn khi đi oto, là rất quan trọng để ngăn chặn các nguy cơ gây tổn thương não, dẫn đến mất trí nhớ.

Bạn có thể quan tâm:

• 7 triệu chứng polyp đại tràng mà bạn cần chú ý
• 10 nguyên nhân phổ biến khiến bạn bị tê, ngứa tay chân
• 7 dấu hiệu cho thấy cơ thể bạn có thể bị nhiễm ký sinh trùng đường ruột

Tại sao lại bị uể oải buổi chiều?

Các nguyên nhân chính khiến chúng ta rơi vào tình trạng “afternoon slump” bao gồm:

• Là phản ứng sinh học tự nhiên của cơ thể. Theo đồng hồ sinh học, chúng ta thường buồn ngủ nhất trong khoảng từ 2 đến 4 giờ sáng và 1 đến 3 giờ chiều
• Biểu hiện của các hội chứng rối loạn chuyển hóa như tiền tiểu đường, kháng insulin, hạ đường huyết phản ứng hoặc hội chứng buồng trứng đa nang
• Thói quen ăn uống không lành mạnh, có quá nhiều carbohydrate
• Cơ thể đang thiếu nước
• Căng thẳng cực độ

Ngoại trừ trường hợp rối loạn chuyển hóa cần đến sự thăm khám của bác sĩ, chúng ta hoàn toàn có thể tự “đánh bại” được trạng thái uể oải này chỉ bằng cách tạo lập một vài thói quen đơn giản sau đây:

Những cách đánh bay uể oải buổi chiều cho dân công sở

Đi dạo nhẹ nhàng

Cơ thể con người không được lập trình cơ chế tỉnh táo để làm việc suốt 8 tiếng liên tục. Khi làm việc quá sức, hormone căng thẳng cortisol trong cơ thể giải phóng sẽ khiến chúng ta rơi vào trạng thái uể oải không chủ đích. Việc cần làm những lúc như vậy là đứng dậy đi bộ vài vòng. Nếu không gian quá hẹp, bạn chỉ cần đi loanh quanh khu vực bàn làm việc vài phút là đã đủ giúp máu huyết lưu thông và kích thích các giác quan thoát khỏi tình trạng mệt mỏi.

Ăn bữa sáng đầy đủ

Không phải tự nhiên có câu “Hãy ăn bữa sáng như một vị vua, ăn trưa như hoàng tử và ăn tối như một người ăn mày”. Ăn sáng đầy đủ và đảm bảo dinh dưỡng không chỉ tốt cho hệ tiêu hóa, hỗ trợ giảm cân, mà còn giúp giảm cảm giác uể oải vào buổi chiều.

Nguyên nhân là vì nếu ăn sáng không đầy đủ, chúng ta thường có xu hướng ăn nhiều hơn vào bữa trưa, khiến lượng glucose trong máu tăng cao. Insulin tiết ra để tăng vận chuyển glucose đến tế bào sẽ làm cơ thể cảm thấy mệt mỏi vài giờ sau đó.

Thực hiện một vài động tác yoga giãn cơ

Những động tác vận động nhẹ nhàng, kết hợp hít thở sâu của yoga sẽ hỗ trợ cơ bắp và gân cốt thư giãn sau nhiều giờ ngồi làm việc liên tục. Đây cũng là một phương pháp tập luyện được khuyến khích để loại bỏ sự căng thẳng và mệt mỏi tích tụ lâu ngày.

Nếu không gian văn phòng quá chật hẹp, bạn hoàn toàn có thể thực hiện một vài động tác giãn cơ đơn giản, như xoay cổ, vươn vai, xoay cánh tay, hoặc kéo căng chân tại chỗ. Điều quan trọng là hãy nhớ duy trì hít thở sâu, đều đặn.

Uống nước

70% cơ thể con người là nước. Nước đóng vai trò quan trọng đảm bảo mọi bộ phận trong cơ thể hoạt động trơn tru, vì vậy cảm giác uể oải rất có thể là tín hiệu cảnh báo rằng cơ thể bạn đang thiếu nước. Uống một ly nước khi cơn buồn ngủ xuất hiện giúp mang oxy đến các tế bào, kiểm soát nhịp tim và huyết áp sẽ giúp cơ thể và trí não trở nên tỉnh táo hơn.

Uống trà xanh

Trong lá trà tươi có chứa khoảng 3,5% là caffeine, cao hơn hẳn so với hạt cà phê (1,1 – 2,2%). Tuy nhiên, vì cũng có chứa chất ức chế caffein2 nên uống trà khi mệt mỏi vừa kích thích cơ thể tỉnh táo một cách tự nhiên, vừa tạo cảm giác thư giãn, đồng thời hỗ trợ nhiều vấn đề về sức khỏe, đặc biệt là giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Tạm dừng công việc một lúc

Sự mệt mỏi chính là cách cơ thể nói với bạn rằng đã đến lúc bạn nên nghỉ ngơi. Kể cả khi bạn là một người cuồng công việc và luôn tìm thấy sự hứng thú trong lúc bận rộn, việc dành vài phút thư giãn cũng là điều không thể bỏ qua. Cơ thể và tâm trí khi được nghỉ ngơi đủ sẽ thúc đẩy khả năng tập trung, giúp bạn làm việc hiệu quả hơn sau đó.

Mở rèm

Đừng đánh giá thấp tác dụng của ánh sáng. Dễ hiểu nhất là cơ thể bạn luôn dựa vào các tín hiệu ánh sáng để nhận biết khi nào lên đi ngủ hoặc thức dậy. Nếu cảm thấy mệt mỏi trong lúc làm việc, kéo rèm hoặc mở cửa sổ đón ánh sáng mặt trời tự nhiên là cách đơn giản nhất giúp bạn trở nên tỉnh táo và minh mẫn hơn.

Đứng trong khi làm việc

Với những ai làm công việc văn phòng, hầu hết thời gian chỉ có trí não và những ngón tay hoạt động, nửa cơ thể bên dưới chây ì quá lâu cũng là nguyên nhân khiến cảm giác mệt mỏi xuất hiện. Giống với việc đi bộ nhẹ nhàng, thay đổi tư thế bằng cách đứng làm việc một thời gian ngắn sẽ giúp máu huyết lưu thông tốt hơn.

Ăn nhẹ để tăng cường năng lượng

Ăn nhẹ bữa chiều với hoa quả hoặc sữa chua là lựa chọn tốt nhất giúp bù đắp năng lượng mà không gây cảm giác mệt mỏi cho cơ thể, bởi vì đây là những loại thực phẩm chứa rất nhiều chất xơ, vitamin, khoáng chất và protein.

Giảm ăn đường

Giống như caffeine, đồ ngọt ức chế sự tiết hormone cortisol có thể giúp bạn thoát khỏi cảm giác uể oải tạm thời. Tuy nhiên khi insulin được tiết ra để làm giảm đường huyết, lượng đường trong cơ thể giảm đột ngột sẽ khiến bạn mệt mỏi và mất năng lượng. Vì vậy, thay vì tiêu thụ đường từ các loại đồ ngọt như bánh kẹo, bạn hãy ăn vặt với hoa quả hoặc nước ép trái cây sẽ tốt hơn nhiều.

Ngủ ngắn

Một giấc ngủ ngắn khoảng 15 đến 30 phút vào giờ nghỉ trưa sẽ giúp cơ thể tái tạo năng lượng và cảm thấy sảng khoái hơn. Tuy nhiên, tốt nhất là bạn nên nghỉ ngơi trước 3h chiều để tránh bị rối loạn giấc ngủ vào ban đêm.

Nghe nhạc

Chúng ta đều biết âm nhạc giúp thúc đẩy tâm trạng. Lý do là vì khi nghe nhạc, não sẽ sản sinh ra dopamine – một loại hormone khiến tâm trạng cảm thấy sảng khoái. Vì vậy nếu quá khó tập trung để làm việc vào đầu giờ chiều, bạn có thể chọn nghe một bài hát yêu thích để khởi động tinh thần và não bộ.

Trên đây là những cách giảm sự uể oải mệt mỏi vào buổi chiều để bạn tập trung làm việc hiệu quả. Bạn có thường xuyên gặp phải tình trạng này không? Hãy để lại ý kiến dưới phần bình luận nhé!

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• Tại sao bạn buồn ngủ vào buổi chiều? Những điều cần biết về “afternoon slump”
• 5 nguyên nhân buồn ngủ ban ngày không thể coi thường

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!