Tên là thuật ngữ được dùng để nhận dạng, dùng để xác định một con người, một sự vật hoặc một bối cảnh nhất định. Một cái tên cá nhân xác định cụ thể một người và định vị cá nhân. Riêng tên con người thường đi kèm với họ, ở một số nước phương Đông người ta đặt trước và tên đặt sau; ở phương Tây thì tên đặt trước và họ đặt sau. Bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu với các bạn về cách đặt tên trong phong tục Việt Nam

Cách đặt tên xưa: Đặt tên xấu dễ nuôi

Trẻ con sinh ra không được đặt tên ngay, người ta thường gọi là thằng đỏ và con đỏ. Ở nông thôn Việt Nam, nhiều vùng người ta gọi trẻ sơ sinh là con đỏ (con gái), thằng đỏ (con trai), thằng cò (bé trai), cái hĩm (bé gái), cái đĩ (con gái), thằng lớn, thằng bé, cái cả, cái út… Sở dĩ người ta gọi con cháu của mình bằng những cái tên xấu xí, để tránh cho tà ma dòm ngó, nhằm bảo vệ sinh mạng cho họ.

Lớn lên một chút, ông bà, cha mẹ đặt cho con với những cái tên có vần, gần nghĩa với tên của người thân trong nhà. Cha mẹ có tên là Nhật, thì con cái tên Nguyệt; ông bà có tên là Lê, thì con cháu có tên là Lựu, Đào, Táo, Mận…

Tên gọi của người Việt xưa thường được đặt theo: tên gọi của hoa quả, vật dụng gần gũi, ví dụ như Mận, Đào, Lê, Lựu, Táo, Hồng…; tên gọi của địa danh, Sông, Núi, Biển, Đồng…; tên gọi của các sự vật, hiện tượng tự nhiên, Mây, Mưa, Sấm, Chớp, Sáng, Tối, Nắng, Sét…; gọi theo con giáp, Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Ất, Hợi…

Thời kỳ phong kiến, khi đặt tên người ta kiêng đặt tên giống với tên các vị thần, vị vua. Ví dụ vua tên Trần Nhân Tông, thì dân gian những ai tên Tông phải sửa thành tên khác, có thể là Tôn, Tốn, Tống… Nếu ai đó cố tình đặt tên giống với nhà vua, thì có thể bị định tội khi quân phạm thượng, bị xử phạt nặng. Trong lịch sử Trung Quốc, nhiều vị quan lại đã bị mất chức, mất mạng do vô tình đặt tên con trùng với tên của vua, tổ tiên nhà vua.

Tên con đẹp hay không, ý nghĩa sâu xa như thế nào, tất cả phụ thuộc vào trình độ ngoại ngữ và hoàn cảnh của gia đình. Danh gia vọng tộc thường đặt tên cho con hay, còn nhà nông thì tên giản dị; vùng nào nho giáo phát triển, thì tên người cũng thường có ý nghĩa văn chương.

Một số họ cơ bản ở Việt Nam: An, Âu, Bạc, Bạch, Bành, Bế, Biện, Bùi, Ca, Cái, Cam, Cao, Cát, Cầm, Cấn, Cù, Chế, Chiêm, Chu, Chung, Chử, Danh, Diệp, Doãn, Dư, Dương, Đái, Đàm, Đào, Đặng, Đèo, Đinh, Đoàn, Đô, Đồ, Đỗ, Đồng, Đổng. Giang, Giáp, Hà, Hạ, Lai, Lãi, La, Khưu, Khúc, Khương, Khuất, Khổng, Khiếu, Khiên, Kha, Kỷ, Kim, Nhan, Nguyên, Nguyễn, Ngụy, Ngọ, Nông, Mạnh, Ninh, Mạc, Mã, Mai, Ma, Lợi, Lộ, Linh, Lô, Lê, Lại Lâm, Hồng, Hồ, Hùng, Hứa, Kiều, Hàn, Tạ, Trương, Thân, Vạn, Trần, Vương, Vũ…

Cách đặt tên ngày nay: Theo phong thủy, theo trend

Ngày nay, với sự phát triển của kinh tế – xã hội, trình độ văn hóa cũng đã có nhiều biến đổi. Trong xu thế đó, việc đặt tên cũng có những biến đổi cả về quy trình đặt tên và các tên.

Tên gọi bây giờ rất phong phú, người ta chỉ tránh đặt tên trùng với người trong họ, còn lại thì những quy định về kỵ húy không còn thấy người ta lưu tâm.

Chữ đệm rất phong phú, người ta có thể lấy họ mẹ để làm đệm, tên cha mẹ làm đệm. Trước những năm 2000, con gái đệm “thị”, nam giới đệm “văn”, nay thì quan niệm này đã bỏ.

Người đặt tên thường là bố mẹ, ông bà. Ngay khi vừa sinh, thậm chí chưa sinh người ta đã lựa một tên thật đẹp để đặt cho con.

Ngoài tên đi học, người ta cũng có một tên ở nhà để gọi con. Tuy nhiên, những cái tên này không phải gọi để tránh ma quỷ, mà là những cái tên thân thuộc, ví dụ: thằng bon, cái còi, cu bin…

Đọc bài viết cùng chuyên mục tại:

• Phong tục Việt Nam xưa: Mang thai và sinh nở
• 300+ tên con gái hay 2021, hợp phong thủy nhất cho các tiểu thiên sứ
• Cẩm nang GenZ và 150 từ lóng tiếng Anh trendy nhất 2021
• Quan điểm đặt tên con của người Nhật ? Những tên nào được người Nhật “chuộng” nhất?

Các bạn hãy theo dõi mục mục Giải trí của BlogAnChoi để đón đọc những bài viết thú vị về phong tục Việt Nam xưa nhé.

Phong tục và kiêng kỵ liên quan đến quá trình mang thai

Sinh con là việc hệ trọng, vậy nên sau ngày cưới họ hàng khi gặp thường thăm hỏi đôi vợ chồng mới cưới là đã có tin mừng hay chưa? Như vậy, việc có con là tin mừng không chỉ riêng đối với đôi vợ chồng mà còn là việc quan trọng của cả họ.

Phong tục Việt Nam quan niệm phụ nữ có thai phải năng vận động, kiêng ăn nhiều chất bổ vì sợ thai lớn khó sinh, nai nịt bụng cho thai không quá lớn kẻo khó sinh. Thai phụ phải kiêng ăn trái cây sinh đôi để tránh song thai, kiêng ăn cua để tránh sinh ngang, kiêng ăn sò, ốc, hến, trai, để con không bị chảy nước rãi, không nên nổi nóng kẻo tránh sau này con học thói của mẹ.

Người có thai nên ăn nhiều trứng gà, đu đủ chín, uống nhiều nước dừa, để đứa trẻ có da dẻ trắng đẹp và hồng hào. Người mẹ nên giữ tinh thần vui vẻ, hòa nhã với mọi người, làm nhiều việc thiện, để con cái sau này sẽ trở thành người hiền lành, tốt bụng.

• Các bạn có thể mua đồ chăm sóc thai tại đây.
• Các bạn có thể tìm mua đồ sơ sinh tại đây.

Phong tục và kiêng kỵ liên quan đến quá trình sinh nở

Người nào có mang quá chín tháng mười ngày mà chưa đẻ thì dân gian gọi là chửa trâu, trường hợp này người chồng sẽ lén tìm một con trâu và cắt đứt dây thừng sỏ mũi trâu, vợ sẽ mau đẻ. Một số nơi người ta lấy một chiếc cọc, đóng xuống chân chiếc cối giã gạo, cũng với quan niệm thai phụ sẽ chóng đẻ.

Nếu thai phụ khó đẻ, người chồng sẽ làm một số việc sau: cầm một chiếc đòn gánh đứng giữa cửa và lao đòn ra đường; trèo lên cây cau cao, ôm cây rồi tụt xuống; lật đít ông đầu rau giữa bếp và nhổ nước bọt vào; viết họ tên ông quan đầu tỉnh vào tờ giấy, đốt mảnh giấy dầm vào nước và đưa cho vợ uống, miệng nhẩm “đại nhân nhập, tiểu nhân xuất” (người lớn vào, đứa bé ra); cho thai phụ ăn cháo vừng để dễ đẻ.

Ngoài ra, nếu như thai phụ gặp khó khăn trong việc sinh con, người ta có thể mời thầy cúng để để thăm thai, cúng bái ma quỷ để mẹ tròn con vuông. Cùng với đó người ta sẽ mời một bà đỡ đến giúp việc sinh nở, đây là người đã có kinh nghiệm nên có thể xử lý nhanh chóng các tình huống khó trong quá trình sinh nở.

Nơi sinh thường là trong căn buồng của đôi vợ chồng. Người ta kiêng không đẻ ở nhà người khác, vì sợ cả gia chủ và sản phụ sẽ gặp xui xẻo. Đàn bà thường đẻ ở tư thế ngồi xổm hoặc nằm, tùy theo địa phương. Bên cạnh giường bà đẻ luôn có một chậu than, nhất là mùa đông, vừa để khử khuẩn vừa sưởi ấm sản phụ và thai nhi.

Người ta cắt rốn cho thai nhi bằng que nứa mỏng, sau đó chôn ở ngay cửa phòng hoặc tìm một nơi nào đó thật kín đáo. Tùy theo từng địa phương mà có quan niệm khác nhau về nơi chôn rau, tuy nhiên đa số đều quan niệm tránh chỗ giọt tranh để tránh đứa bé khỏi bị chốc đầu, toét mắt.

Sinh xong người nhà sẽ tắm cho đứa bé, nước tắm được đun với lá thơm. Sau đó người ta lấy những tấm vải mềm để quấn đứa trẻ.

Phong tục và kiêng kỵ sau khi sinh

Một số địa phương có tục buộc que củi cháy dở ở trước cổng để báo hiệu nhà có người mới đẻ, nếu là con trai thì đầu củi cháy hướng vào nhà, còn con gái thì đầu cháy hướng ra ngoài. Có nơi lại cắm một cành cây ở ngay trước cửa, bên trái là con gái và bên phải là con trai.

Sau khi sinh do sức khỏe còn yếu, sản phụ phải kiêng gió, đốt than để sưởi ấm, xông phòng để khử uế khí. Người mẹ chỉ ăn cơm với muối trắng, vài ba ngày sau thì ăn thịt nạc heo, ăn thịt gà. Tuyệt đối tránh ăn những món lạnh, đồ uế tạp. Đứa trẻ được nuôi bằng sữa mẹ, lớn đôi chút thì ăn cháo.

Trên đây là những phong tục của người Việt xưa liên quan đến quá trình mang thai và sinh nở, kỳ tới BlogAnChoi sẽ trình bày những tín ngưỡng liên quan đến quá trình mang thai và sinh nở, mời các bạn đón đọc.

Một số bài viết cùng chuyên đề:

• Những truyền thống, phong tục làm nên “hồn” Tết: Dù bận rộn tới đâu cũng đừng quên nhé!
• Luật lệ trên bàn ăn: 40 quy tắc ăn cơm của người Việt, bạn thực hiện đủ chưa?
• 12 phong tục ngày Tết cổ truyền cực kỳ đặc sắc và ý nghĩa

Tài liệu tham khảo:

• Nhất Thanh (1968), Đất lề quê thói, Nxb. Đại Nam.
• Phan Kế Bính (2005), Việt Nam phong tục, Nxb. Văn học.

Các bạn hãy theo dõi mục mục Giải trí của BlogAnChoi để đón đọc những bài viết thú vị về phong tục Việt Nam xưa nhé.