monkeypox – BlogAnChoi

9 quan niệm sai lầm về bệnh đậu mùa khỉ – Căn bệnh “tưởng mới mà cũ”

2022-08-14T00:41:26Z

Bệnh đậu mùa khỉ đang lây lan rộng ở nhiều nơi trên thế giới và được coi là tình trạng khẩn cấp toàn cầu. Nhưng căn bệnh này có phải mới xuất hiện gần đây? Bệnh đậu mùa khỉ có dễ lây ở nơi đông người hay không? Có phải đây là một bệnh lây truyền qua đường tình dục? Hãy cùng xem những quan niệm sai lầm về đậu mùa khỉ và đâu mới là sự thật nhé.

Các chuyên gia cho biết hiện nay có rất nhiều thông tin sai lệch về bệnh đậu mùa khỉ đang lan truyền nhanh chóng, ví dụ như đường lây và những người dễ mắc bệnh này. Mỗi khi có một đợt bùng phát dịch bệnh, điều quan trọng là mỗi người phải tìm hiểu thông tin đúng để cùng nhau phòng tránh bệnh. Như chúng ta đã thấy trong đại dịch COVID-19, thông tin sai lệch có thể gây tác hại nghiêm trọng đến sức khỏe của mỗi người cũng như nỗ lực chung của cộng đồng để dập dịch.

Virus gây bệnh đậu mùa khỉ nhìn dưới kính hiển vi (Ảnh: Internet)

Dưới đây là 11 quan niệm sai lầm về bệnh đậu mùa khỉ đã được các chuyên gia y tế bác bỏ, hãy cùng xem bạn có đang mắc phải những điều này hay không nhé.

1. Đậu mùa khỉ là một căn bệnh mới xuất hiện?

Tháng 5/2022, các cơ quan y tế ở Anh báo cáo một trường hợp người dân mới trở về từ Lagos, Nigeria mắc bệnh đậu mùa khỉ. Tới cuối tháng 5 ở Mỹ phát hiện trường hợp đầu tiên mắc bệnh là một người đàn ông ở bang Massachusetts đã đi du lịch đến Canada. Đó là lúc mọi người bắt đầu biết đến căn bệnh mang tên đậu mùa khỉ.

Nhưng sự thật là bệnh đậu mùa khỉ đã được phát hiện từ hơn 60 năm trước. Đó là vào năm 1958, các nhà khoa học lần đầu tiên ghi nhận một căn bệnh ở khỉ có triệu chứng nổi bóng nước giống như đậu mùa trên người. Sau đó đến năm 1970 bệnh đậu mùa khỉ lần đầu tiên được phát hiện ở người tại nước Cộng hòa Dân chủ Congo.

Bệnh đậu mùa khỉ đã được phát hiện ở châu Phi từ hàng chục năm trước (Ảnh: Internet)

Tuy nhiên từ đó đến nay hầu hết các trường hợp mắc bệnh đậu mùa ở khỉ chỉ giới hạn ở một số quốc gia châu Phi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các quốc gia có bệnh đậu mùa khỉ được coi là bệnh lưu hành địa phương bao gồm:

Benin
Cameroon
Cộng hòa Trung Phi
Cộng hòa Dân chủ Congo
Gabon, Ghana (mới chỉ phát hiện ở động vật)
Bờ biển Ngà
Liberia
Nigeria
Cộng hòa Congo
Sierra Leone
Nam Sudan

2. Bệnh đậu mùa khỉ có thể bắt nguồn từ vaccine COVID-19?

Các chuyên gia về bệnh truyền nhiễm khẳng định rằng mọi người không thể bị nhiễm COVID-19 hay bất kỳ loại virus nào từ vaccine COVID-19. Trên thực tế, bệnh đậu mùa khỉ và COVID-19 không hề liên quan với nhau, tác nhân của chúng là 2 loại virus hoàn toàn khác nhau.

Virus gây bệnh đậu mùa khỉ hoàn toàn khác với COVID-19 (Ảnh: Internet)

Vaccine COVID-19 và những loại vaccine hiện đang được sử dụng để chống lại bệnh đậu mùa khỉ đều được công nhận là an toàn và hiệu quả. Các loại vaccine COVID-19 được sử dụng rộng rãi hiện nay đều không chứa virus sống, trong đó 2 loại được dùng nhiều nhất là Pfizer-BioNTech và Moderna được sản xuất bằng công nghệ RNA thông tin (mRNA). Cơ chế của những loại vaccine này là cung cấp cho các tế bào của chúng ta bản hướng dẫn để tạo ra một loại protein vô hại có trên virus, sau đó hệ miễn dịch sẽ học cách tấn công protein đó và như vậy có thể chống lại virus nếu chúng xâm nhập vào cơ thể. Không có mối liên quan nào giữa vaccine COVID-19 và virus đậu mùa khỉ.

Trong khi đó vaccine Janssen của hãng Johnson & Johnson được chế tạo theo công nghệ vectơ virus, tức là sử dụng một loại virus vô hại để huấn luyện cơ thể chống lại COVID-19. Vaccine Novavax sử dụng các mảnh protein nhỏ của virus để kích thích phản ứng miễn dịch của cơ thể. Cả 2 loại vaccine này đều không liên quan gì đến bệnh đậu mùa khỉ và tất nhiên cũng không có tác dụng chống lại bệnh này.

3. Có thể bị lây bệnh đậu mùa khỉ ở hồ bơi?

Virus đậu mùa khỉ có lây qua nước được hay không? (Ảnh: Internet)

Vẫn còn nhiều vấn đề chưa hoàn toàn sáng tỏ về bệnh đậu mùa khỉ, đặc biệt là cách lây truyền, nhưng hiện tại các nhà khoa học cho rằng dường như không có bằng chứng virus lây qua nước, mà chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp da với da.

Tuy nhiên bệnh này cũng có thể lây lan khi chạm vào quần áo và khăn trải giường của người bệnh đã sử dụng mà chưa được giặt sạch, do đó các chuyên gian khuyên rằng mọi người nên cẩn thận đề phòng khi đi bơi. Điều quan trọng là phải chú ý những thứ mà bạn chạm vào, trong đó khăn tắm và quần áo có nguy cơ cao lây lan virus.

Mặc dù không có căn cứ để kết luận bệnh đậu mùa khỉ lây qua nước hồ bơi nhưng bạn vẫn có nguy cơ mắc bệnh nếu tiếp xúc da kề da hoặc mặt đối mặt với người bệnh ở dưới nước.

4. Có thể bị lây bệnh đậu mùa khỉ ở những nơi tụ tập đông người không?

Hạn chế số người tụ tập là một chiến lược có hiệu quả được áp dụng rộng rãi trong suốt thời kỳ đại dịch COVID-19 bởi virus gây bệnh này có khả năng phát tán trong không khí và nhiễm vào cơ thể khi chúng ta hít phải các hạt siêu nhỏ có chứa virus. Càng ít người ở chung trong một không gian kín thì càng ít có nguy cơ lây bệnh.

Đậu mùa khỉ có dễ lây lan ở nơi đông người giống như COVID-19? (Ảnh: Internet)

Đối với bệnh đậu mùa khỉ, mặc dù virus có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp nhưng Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật Mỹ (CDC) đã lưu ý rằng những giọt chứa virus này rơi xuống đất nhanh hơn, do đó các chuyên gia cho rằng ít có nguy cơ mắc bệnh đậu mùa khỉ trong đám đông, nhưng không có nghĩa là hoàn toàn không thể.

Bệnh đậu mùa khỉ lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc lâu dài và gần gũi với người bị bệnh, tức là cần tiếp xúc da kề da với vết loét hở, chẳng hạn như ôm nhau hoặc chạm vào các đồ vật, quần áo mà người bệnh đã sử dụng. Những hành động như hôn và dùng chung đồ dùng cốc chén với người mang virus, ví dụ như trong tiệc tùng, cũng có thể làm lây bệnh. Nói cách khác, bản thân việc ở trong đám đông không phải nguyên nhân lây bệnh mà những hành động tiếp xúc gần gũi của mọi người với nhau mới là nguy cơ.

5. Đậu mùa khỉ là bệnh lây truyền qua đường tình dục?

Bệnh đậu mùa khỉ không được coi là một bệnh truyền nhiễm lây qua đường tình dục (STI), nhưng hiện nay rất nhiều người đang lầm tưởng điều này.

Mặc dù bệnh có thể lây qua hoạt động tình dục nhưng đó không phải là con đường chủ yếu, vì vậy không được coi là STI. Bệnh đậu mùa khỉ có thể lây lan khi tiếp xúc trực tiếp da với da mà không cần phải quá thân mật hay quan hệ tình dục, trong khi đó các bệnh STI chủ yếu lây lan qua đường tình dục.

Bệnh đậu mùa khỉ hiện nay không được xếp vào nhóm bệnh lây qua đường tình dục (Ảnh: Internet)

6. Chỉ những người đồng tính nam mới có nguy cơ mắc bệnh đậu mùa khỉ?

Đây là quan niệm sai lầm cực kỳ tai hại, bắt nguồn từ hiện tượng có nhiều ca mắc bệnh được phát hiện trong cộng đồng những người đồng tính nam. Điều quan trọng được các chuyên gia nhấn mạnh ở đây là bệnh đậu mùa khỉ có thể nhiễm vào bất kỳ người nào, bất kể khuynh hướng tình dục hoặc bạn tình như thế nào. Do đó tất cả mọi người nên tự ý thức và học cách tự bảo vệ mình để tránh mắc bệnh.

Bệnh đậu mùa khỉ có thể ảnh hưởng tất cả mọi người không phân biệt giới tính (Ảnh: Internet)

Quan niệm sai lầm này tương tự với giai đoạn đầu của đại dịch HIV/AIDS trước đây, ở thời điểm đó những người đồng tính bị coi là nguồn lây bệnh và bị kỳ thị dẫn tới nhiều hậu quả nghiêm trọng cho chính họ và cả cộng đồng.

7. Tất cả mọi người đều có thể được tiêm vaccine ngừa bệnh đậu mùa khỉ một cách dễ dàng?

Hiện nay có 2 loại vaccine có thể được dùng để ngừa bệnh đậu mùa khỉ mặc dù ban đầu chúng được sản xuất không phải dành cho bệnh này. Đó là vaccine có tên ACAM2000 và JYNNEOS được chế tạo để chống lại bệnh đậu mùa ở người, nhưng CDC cho biết chúng có hiệu quả ít nhất 85% đối với bệnh đậu mùa khỉ.

Vaccine JYNNEOS được dùng để ngừa bệnh đậu mùa ở người nhưng cũng có tác dụng đối với đậu mùa khỉ (Ảnh: Internet)

JYNNEOS là loại vaccine mới hơn và được sử dụng phổ biến hơn, được Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt vào năm 2019, còn ACAM2000 được phê duyệt từ năm 2007.

Tuy nhiên không phải ai cũng có thể được tiêm các loại vaccine này. Các chuyên gia cho biết rằng vaccine đậu mùa khỉ hiện không được phổ biến rộng rãi vì nguồn cung thiếu hụt, chỉ được cung cấp hạn chế và được nhà nước kiểm soát chặt. Ở Mỹ, CDC khuyến cáo nên tiêm phòng cho những người đã bị phơi nhiễm hoặc có nguy cơ mắc bệnh đậu mùa khỉ, cụ thể là những đối tượng sau:

Người có tiếp xúc với virus trong vòng 4 đến 14 ngày gần đây.
Người đang làm việc trong các lĩnh vực hoặc môi trường nhất định, ví dụ như các nhân viên y tế và nhân viên phòng thí nghiệm làm việc để chẩn đoán các loại virus cùng họ với đậu mùa khỉ.

8. Virus đậu mùa khỉ được tạo ra trong phòng thí nghiệm?

Điều này là hoàn toàn sai. Bệnh đậu mùa khỉ bắt nguồn từ một đàn khỉ được sử dụng cho nghiên cứu khoa học vào cuối những năm 1950. Trong vài thập kỷ qua đã có những đợt bùng phát bệnh này với quy mô nhỏ trên toàn thế giới, trong đó phần lớn xảy ra ở các khu vực rừng mưa nhiệt đới ở Trung Phi và Tây Phi.

Giả thuyết cho rằng đậu mùa khỉ bắt nguồn từ phòng thí nghiệm là không đúng (Ảnh: Internet)

Mặc dù bệnh được phát hiện đầu tiên ở khỉ nhưng các nhà khoa học không chắc liệu virus có thực sự bắt nguồn từ khỉ hay không, bởi vì nhiều loài động vật khác cũng có thể mang virus này. Nhưng rõ ràng là nó không được tạo ra trong phòng thí nghiệm.

9. Bệnh đậu mùa khỉ sẽ tàn phá thế giới giống như COVID-19?

COVID-19 đã ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống như chúng ta đã thấy từ năm 2020 đến nay, từ việc đóng cửa các doanh nghiệp đến học tập và làm việc bị gián đoạn. Liệu kịch bản sẽ lặp lại với bệnh đậu mùa khỉ?

Đậu mùa khỉ có trở thành đại dịch toàn cầu như COVID-19? (Ảnh: Internet)

Mặc dù số ca mắc vẫn không ngừng tăng cao nhưng các chuyên gia hy vọng rằng căn bệnh này sẽ không tác động quá nghiêm trọng. Theo những hiểu biết về bệnh đậu mùa khỉ cho đến nay, sự lây truyền bệnh đòi hỏi phải có sự tiếp xúc cơ thể gần gũi nên ít có khả năng các hoạt động tụ tập và gặp gỡ thông thường sẽ bị hạn chế nghiêm ngặt giống như với COVID-19.

Nhiều người vẫn còn bị ám ảnh bởi tác động của COVID-19, nhưng các nhà khoa học đã biết đến bệnh đậu mùa khỉ từ lâu và có hiểu biết khá đầy đủ về nó, hơn nữa chúng ta đã có vaccine hiệu quả phòng ngừa bệnh này và sẵn sàng được triển khai. Các nghiên cứu vẫn đang tiếp tục được thực hiện nhằm hiểu rõ thêm về loại virus này để tìm cách làm chậm sự lây lan và cuối cùng là tiêu diệt nó.

Trên đây là những quan niệm sai lầm về bệnh đậu mùa khỉ mà bạn không nên tin theo. Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

Bệnh đậu mùa khỉ là gì? Có nguy hiểm như COVID-19 không?

2022-06-22T00:36:21Z

Trong khi đại dịch COVID-19 vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt thì nhiều nước lại phải đối mặt với bệnh đậu mùa khỉ. Đáng lo ngại hơn nữa là các chuyên gia y tế cảnh báo nhiều trường hợp mắc bệnh này rất khó phát hiện và có thể bị nhầm lẫn với các bệnh khác. Vậy bệnh đậu mùa khỉ là gì, triệu chứng như thế nào và có nguy hiểm cho con người hay không? Hãy cùng tìm hiểu nhé.

Bệnh đậu mùa khỉ xuất hiện ở nhiều nước trên thế giới

Trong một thông báo mới đây, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Mỹ (CDC) cảnh báo rằng một số người mắc bệnh đậu mùa khỉ có thể đã không được làm xét nghiệm và biểu hiện phát ban của bệnh này có thể bị chẩn đoán nhầm với các bệnh truyền nhiễm khác như herpes.

Mụn nước của bệnh đậu mùa khỉ (Ảnh: Internet).

Trước đó các chuyên gia y tế đã lưu ý rằng bệnh đậu mùa có triệu chứng là các nốt giống như mụn nhọt hoặc phồng rộp trên da, khác với dạng phát ban lan rộng của các bệnh khác. Mặc dù bệnh này chưa đe dọa tới mức đại dịch nhưng CDC khuyến cáo mọi người phải chú ý phát hiện sớm các triệu chứng để ngăn chặn nguy cơ bùng phát ở nhiều quốc gia.

Hiện tại tổng số ca mắc bệnh đậu mùa khỉ trên toàn thế giới đã vượt hơn 2000, trong đó có nhiều nước trước đây hầu như không ghi nhận bệnh này. Các chuyên gia cho rằng đây là dấu hiệu cảnh báo cần theo dõi nhưng hiện tại chưa nên quá hoảng sợ. Bệnh đậu mùa không phải là mới và chúng ta cũng đã có một số biện pháp để ngăn chặn sự lây lan, trong đó có vaccine ngừa bệnh đậu mùa ở người.

Bệnh đậu mùa khỉ là gì? Mức độ nghiêm trọng như thế nào?

Virus gây bệnh đậu mùa khỉ nhìn dưới kính hiển vi (Ảnh: Internet).

Bệnh đậu mùa trên khỉ do do một loại virus thuộc chi Orthopoxvirus gây ra, tức là giống với virus gây bệnh đậu mùa ở người và bệnh đậu bò ở bò. Tuy nhiên bệnh đậu mùa khỉ được cho là ít nghiêm trọng hơn đậu mùa ở người.

Theo CDC, bệnh đậu mùa ở khỉ được phát hiện lần đầu tiên vào những năm 1950 trên khỉ nhưng ngoài ra cũng được tìm thấy ở sóc, chuột và các động vật khác. Trường hợp đầu tiên mắc bệnh này ở con người được phát hiện vào năm 1970.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh đậu mùa khỉ lưu hành phổ biến ở Tây Phi và Trung Phi gồm 2 nhóm khác nhau, trong đó một nhóm gây ra những ca bệnh gần đây có tỷ lệ tử vong dưới 1%, còn nhóm kia cao tới 10%.

WHO cũng cho biết trong năm nay đã có 72 ca tử vong do bệnh đậu mùa khỉ ở các nước mà bệnh này lưu hành từ lâu, nhưng chưa có ca tử vong nào ở các nước mới xuất hiện bệnh này.

Bệnh đậu mùa khỉ lây truyền như thế nào? Có dễ lây như COVID-19 không?

Theo CDC, bệnh đậu mùa khỉ lây từ người sang người chủ yếu qua tiếp xúc với vết loét, vảy da bị bong tróc hoặc các chất dịch cơ thể, cũng có thể lây qua các giọt bắn đường hô hấp hoặc do chạm vào đồ dùng có nhiễm virus. Các chuyên gia hiện đang nghiên cứu xem bệnh có thể lây truyền qua đường tình dục hay không.

Bất cứ ai cũng có thể bị nhiễm bệnh đậu mùa khỉ, nhưng CDC cho biết nhiều ca bệnh ở Mỹ gần đây là ở nam quan hệ đồng giới.

Bệnh đậu mùa khỉ có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp giữa người với người (Ảnh: Internet).

Tiếp xúc gần gũi là một yếu tố quan trọng để lây truyền bệnh đậu mùa ở khỉ, và tốc độ nhân lên của virus này cũng chậm hơn virus gây COVID-19, do đó có thể nói bệnh này khó lây hơn COVID-19.

Mặc dù vẫn còn nhiều điều chưa rõ về cách lây truyền của virus nhưng một số chuyên gia cho rằng bệnh này không lây qua không khí giống như COVID-19 và cũng không dễ lây như cúm, thủy đậu hoặc sởi – những bệnh lây lan rất nhanh đối với những người chưa được tiêm vaccine phòng ngừa. Ví dụ nếu mọi người đi lướt qua nhau trong cửa hàng mua sắm thì rất ít có nguy cơ lây bệnh đậu mùa khỉ.

Nhiều trường hợp mắc bệnh gần đây ở châu Âu có tổn thương ở vùng sinh dục và giống với các triệu chứng của bệnh lây truyền qua đường tình dục như herpes, do đó các chuyên gia khuyến cáo rằng nên xét nghiệm nếu bạn bị phát ban không rõ nguyên nhân ở vùng sinh dục của mình.

Triệu chứng của bệnh đậu mùa khỉ là gì?

Các nốt mụn nước do bệnh đậu mùa khỉ (Ảnh: Internet).

Các triệu chứng của người mắc bệnh đậu mùa khỉ cũng tương tự như bệnh đậu mùa ở người nhưng nhẹ hơn. Bệnh đậu mùa đã được WHO tuyên bố loại trừ hoàn toàn trên thế giới vào năm 1980.

Bệnh đậu mùa khỉ thường bắt đầu với các triệu chứng giống cúm như mệt mỏi, nhức đầu dữ dội, sốt và sưng hạch bạch huyết. Theo CDC, trong vòng 1 đến 3 ngày kể từ khi bắt đầu sốt, người bệnh sẽ xuất hiện phát ban hoặc vết loét có thể ở nhiều vị trí trên cơ thể như bàn tay, bộ phận sinh dục, mặt, ngực và trong miệng. Các tổn thương này có thể phẳng hoặc nổi gồ lên, chứa đầy dịch trong hoặc hơi vàng, sau một thời gian sẽ khô và rụng đi.

Bệnh có thể lây từ lúc nổi ban cho đến khi vết loét lành hẳn và mọc da mới, theo CDC. Thời gian ủ bệnh từ 5 đến 21 ngày, và diễn tiến của bệnh thường kéo dài từ 2 đến 4 tuần.

Đáng chú ý là một số người không có các triệu chứng giống cúm, CDC cho biết, và không phải ai cũng có đầy đủ các triệu chứng điển hình dễ nhận biết. Đặc biệt là bệnh đậu mùa khỉ không lây trong thời kỳ ủ bệnh, khác với một số loại virus như cúm và SARS-CoV-2 gây bệnh COVID-19. Tuy nhiên các chuyên gia đang nghiên cứu xem điều này còn đúng trong đợt bùng phát hiện nay hay không.

Các nốt mụn nước do bệnh đậu mùa khỉ (Ảnh: Internet).

Theo CDC, các tổn thương mụn nước của bệnh đậu mùa khỉ diễn tiến qua các giai đoạn rồi cuối cùng mới đóng vảy. Điển hình là phát ban bắt đầu từ trên mặt rồi lan rộng khắp cơ thể, nhưng cũng có thể chỉ giới hạn ở một vị trí nhìn giống như mụn nhọt hoặc vết loét do bệnh khác.

Đã có vaccine ngừa bệnh đậu mùa khỉ hay chưa?

Vaccine ngừa bệnh đậu mùa ở người cũng có thể chống lại bệnh đậu mùa khỉ. Ở Mỹ có 2 loại vaccine được Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm (FDA) cấp phép sử dụng là JYNNEOS và ACAM2000. Tuy nhiên vaccine có thể chỉ được dùng cho những người có nguy cơ cao với bệnh đậu mùa khỉ chứ không tiêm rộng rãi cho tất cả mọi người.

Ở Anh, vaccine được tiêm cho những người có nguy cơ cao đã tiếp xúc với người mắc bệnh đậu mùa khỉ, nhằm ngăn chặn sự lây lan. Các chuyên gia cho biết rằng các loại thuốc kháng virus chống lại bệnh đậu mùa cũng sẽ có tác dụng với bệnh đậu mùa khỉ.

Vaccine ngừa bệnh đậu mùa khỉ (Ảnh: Internet).

Vaccine được tiêm cho những người đã tiếp xúc với người mắc bệnh đậu mùa khỉ nhưng chưa xuất hiện triệu chứng, vì thời gian ủ bệnh rất lâu. Vaccine giúp kích thích hệ miễn dịch để nhận diện virus và chống lại chúng trước khi bệnh bùng phát mạnh.

Theo WHO, vaccine đậu mùa ở người đã được chứng minh là có hiệu quả ngăn ngừa bệnh đậu mùa khỉ khoảng 85%.

Tổng kết

Các chuyên gia khuyến cáo mọi người nên chú ý nhận biết sớm các triệu chứng của bệnh đậu mùa khỉ, nhưng hiện tại không có lý do gì để hoảng sợ. Giống như với COVID-19, điều quan trọng là phải có một hệ thống y tế công cộng hoạt động tốt và người dân tin tưởng vào hệ thống y tế.

Đợt bùng phát này cũng khiến chúng ta phải chú ý đến nguy cơ lây lan virus từ động vật sang người, bắt nguồn từ các hoạt động tương tác của chúng ta với động vật hoang dã và cả động vật nuôi trong nhà.

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!