Thế giới đã đạt được nhiều tiến bộ khoa học để chống lại virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19, và những điều đó diễn ra khá nhanh so với những dịch bệnh đã từng xuất hiện trước đây. Đến cuối năm 2021 đã có nhiều loại vaccine hiệu quả được sử dụng trên khắp thế giới cùng với một số loại thuốc chống virus đặc hiệu.

Hơn 2 năm đã trôi qua, đã có hơn 6 triệu người mất đi sinh mạng vì COVID-19 trên toàn cầu, trong số hàng trăm triệu ca nhiễm bệnh và nhập viện. Tuy vậy các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra lời giải cho một số câu hỏi quan trọng về đại dịch này.

1. Sẽ cần bao nhiêu mũi tiêm tăng cường để ngừa COVID-19 hiệu quả?

Thực tế cho thấy khả năng bảo vệ của các loại vaccine sẽ giảm dần theo thời gian trong khi các biến thể mới liên tục xuất hiện, do đó các chuyên gia y tế cho rằng sẽ phải tiêm nhắc lại nhiều lần để đảm bảo ngừa bệnh hiệu quả.

Trong một cuộc họp báo ngày 16/2 vừa qua, tiến sĩ Anthony Fauci – chuyên gia về bệnh truyền nhiễm, Cố vấn Y tế của Nhà Trắng – cho biết rằng các cơ quan y tế đang theo dõi cẩn thận để quyết định việc tiêm tăng cường bổ sung ngừa COVID-19, tức là mũi tiêm thứ tư đối với các loại vaccine mRNA hoặc mũi thứ ba cho vaccine Johnson & Johnson.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Mỹ (CDC) đã cập nhật hướng dẫn nói rằng một số người bị suy giảm miễn dịch có thể tiêm mũi thứ tư COVID-19 ngay bây giờ, trong khi Israel, Đức và các nước khác đang nghiên cứu hiệu quả của mũi tiêm thứ tư đối với dân số nói chung.

Chủ tịch hãng sản xuất vaccine Moderna, ông Stephen Hoge, cho biết: rất có thể chúng ta sẽ cần tiêm nhắc lại COVID-19 theo mùa giống như bệnh cúm hiện nay, ít nhất là đối với những người có nguy cơ mắc bệnh và bệnh nặng cao.

2. Miễn dịch do vaccine kéo dài bao lâu?

Các loại vaccine COVID-19 đầu tiên đã được đưa vào sử dụng từ tháng 12 năm 2020, trong đó 2 loại có hiệu quả tốt nhất là của hãng Moderna và Pfizer/BioNTech đều được sản xuất bằng công nghệ mRNA: sử dụng phân từ mRNA để kích thích các tế bào của cơ thể chúng ta tạo ra loại protein giống với virus, từ đó kích hoạt phản ứng miễn dịch để chuẩn bị sẵn.

Theo CDC, mặc dù công nghệ vaccine mRNA đã được phát minh và nghiên cứu từ hàng chục năm trước nhưng đây là lần đầu tiên được áp dụng rộng rãi trong thực tế. Các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục thu thập số liệu để đánh giá mức độ hiệu quả của nó, cũng như thời gian kéo dài được bao lâu.

Các chuyên gia đã nhận thấy khả năng bảo vệ của vaccine giảm dần trong vòng 6 tháng, do đó một số ý kiến cho rằng nên tiêm nhắc lại sau mỗi 6 tháng.

Một bản báo cáo gần đây của CDC nói rằng vaccine mRNA bị giảm tác dụng chống nhập viện đáng kể chỉ sau 4 tháng, kể cả đối với mũi tiêm tăng cường. Cụ thể, trong giai đoạn biến thể delta chiếm ưu thế, khả năng bảo vệ khỏi nhập viện là 96% trong vòng 2 tháng sau khi tiêm mũi vaccine mRNA thứ 3, nhưng sau 4 tháng chỉ còn 76%. Khi biến thể omicron lan rộng, con số này giảm từ 91% xuống còn 78%.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khả năng chống nhiễm virus của vaccine Pfizer và Moderna đã giảm nhiều trước biến thể omicron so với các biến thể khác. Các loại vaccine khác như Johnson & Johnson, AstraZeneca hay vaccine của Nga và Trung Quốc thậm chí còn giảm nhiều hơn, theo The New York Times.

Dù sao có cũng hơn không. Theo Trường Y Harvard, những người được tiêm chủng đầy đủ sẽ giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, nhập viện và tử vong hơn nhiều so với người chưa tiêm đủ, và nếu tiêm nhắc lại thì càng tốt hơn nữa. Các chuyên gia đều cho rằng sẽ không xảy ra tình huống vaccine mất hiệu lực hoàn toàn.

3. Sẽ xuất hiện thêm nhiều biến thể nguy hiểm hơn trong tương lai?

Virus liên tục đột biến, đôi khi các dạng đột biến nhanh chóng biến mất và không gây ảnh hưởng gì, nhưng cũng có trường hợp chúng tồn tại lâu dài và có khả năng lây nhiễm nhanh hơn, gây bệnh nặng hơn. Theo WHO, cho đến nay đã xuất hiện 5 “biến thể đáng lo ngại” của virus gây bệnh COVID-19. Lý do khiến chúng trở nên “đáng lo ngại” là khả năng gây bệnh nặng, lây lan nhanh từ người sang người và các biện pháp y tế kém hiệu quả với chúng.

Các biến thể alpha, beta và gamma đã bị hạ cấp xuống “biến thể đang được theo dõi” từ tháng 9/2021, trong khi delta và omicron vẫn được coi là các biến thể đáng lo ngại. Vào tháng 1/2022, các cơ quan y tế Mỹ công bố omicron là biến thể chiếm ưu thế ở nước này, chiếm gần 3/4 số ca nhiễm mới.

Biến thể delta có khả năng làm người bệnh nhập viện cao gấp đôi so với alpha – biến thể chính ở thời kỳ đầu đại dịch, còn omicron có thể ít gây bệnh nặng hơn delta nhưng mức độ lây lan mạnh hơn nhiều. Đến tháng 2 vừa qua, tốc độ lây nhiễm của omicron đã giảm tại Mỹ, nhưng một dòng phụ của nó thậm chí còn dễ lây lan hơn đã được phát hiện và đặt tên là BA.2 hay “omicron tàng hình”, với khả năng lây lan cao hơn khoảng 30% so với omicron gốc.

Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng đại dịch càng kéo dài và nhiều người vẫn chưa được tiêm vaccine thì virus càng có nhiều thời gian để lây lan và đột biến. Mỗi khi có biến thể mới xuất hiện, cần phải có thời gian thu thập dữ liệu để đánh giá chính xác mức độ nguy hiểm của nó, nhưng cũng không đơn giản. Chúng ta đã có những phương pháp để giải mã di truyền của virus và xác định biến thể mới, nhưng không thể đọc dễ dàng như một cuốn sách được.

4. Tại sao một số người bị bệnh rất nặng và bị COVID kéo dài?

COVID-19 có thể gây rất nhiều triệu chứng từ đau đầu, ớn lạnh, sốt cho đến mất định hướng, buồn nôn, nôn ói, thậm chí mất vị giác hoặc khứu giác. Các nhà khoa học không chỉ tìm hiểu xem tại sao có người bị triệu chứng này mà không có triệu chứng khác, mà cũng chưa rõ tại sao một số người mắc bệnh nặng trong khi những người khác bị rất nhẹ.

Một trong những yếu tố đã được xác định liên quan với bệnh nặng là tuổi tác, nhưng thực tế vẫn có những người trẻ tuổi tử vong, thậm chí cả trẻ em, trong khi tất cả các yếu tố đều cho thấy họ lẽ ra chỉ bị bệnh nhẹ.

Các nhà khoa học cũng đang cố gắng tìm hiểu hiện tượng “COVID kéo dài”, đó là các triệu chứng bắt đầu xuất hiện vài tuần hoặc vài tháng sau khi đã mắc bệnh và khỏi bệnh. WHO đã đưa ra danh sách các triệu chứng của COVID kéo dài bao gồm mệt mỏi, khó thở, lo lắng, các vấn đề về thận, cục máu đông và “sương mù não”. Tuy nhiên đến nay nguyên nhân của nó vẫn chưa rõ ràng, và các triệu chứng ngày càng xuất hiện nhiều thêm.

COVID kéo dài là nỗi ám ảnh đối với những người đã từng mắc COVID-19 kể cả bệnh nhẹ, đặc biệt là từ khi xuất hiện biến thể omicron. Một số triệu chứng chung của COVID-19 như mất khứu giác và vị giác ít xảy ra hơn với omicron, nhưng các nhà khoa học vẫn chưa biết khả năng mắc COVID kéo dài của biến thể này. Cần có thêm thời gian để quan sát và đánh giá.

5. COVID-19 từ đâu ra?

Chưa ai dám khẳng định chắc chắn nguồn gốc của COVID-19. Giả thuyết ban đầu cho rằng đây là loại virus từ động vật đã “nhảy” sang người. Các triệu chứng đầu tiên của COVID-19 đã được phát hiện ở một số người làm việc hoặc sống gần chợ hải sản Hoa Nam ở thành phố Vũ Hán (Trung Quốc).

Theo nhiều nguồn tin, trong đó có một nghiên cứu đăng trên tạp chí Scientific Reports vào tháng 6/2021, khu chợ này không chỉ có các loại thực phẩm thông thường mà còn bán nhiều loài động vật hoang dã làm thú cưng hoặc thức ăn như nhím, lửng, cầy hương. Virus gây dịch COVID-19 được cho là bắt nguồn từ những động vật đó.

Tuy nhiên lại có ý kiến cho rằng virus bị rò rỉ từ phòng thí nghiệm, có thể là chủng virus xuất hiện tự nhiên hoặc đã được chỉnh sửa nhân tạo và vô tình nhiễm vào những người làm việc trong phòng, rồi từ đó lây lan rộng hơn. Đến nay vẫn không có bằng chứng chắc chắn cho giả thuyết này và cũng chưa phát hiện loại virus nào trong phòng thí nghiệm giống với virus mà chúng ta đang phải đối mặt.

Chợ Hoa Nam đã bị đóng cửa rất nhanh ngay sau khi bùng phát dịch bệnh và các manh mối khác cũng bị xóa sạch nên các nhà nghiên cứu hầu như không thể tìm ra nguồn gốc chính xác của virus là từ động vật nào. Điều này khác với dịch SARS năm 2003, khi đó những con cầy hương ở nơi bùng dịch được phát hiện nhiễm bệnh và dễ dàng kết luận nguồn gốc của nó.

Bước sang năm thứ 3 của đại dịch, chúng ta đã có rất nhiều “vũ khí” để chống lại COVID-19 như vaccine và thuốc kháng virus, tốt hơn hẳn so với giai đoạn đầu. Tuy nhiên những bí ẩn trên đây vẫn là thách thức lớn không chỉ đối với COVID-19 mà cả những dịch bệnh có thể xuất hiện trong tương lai.

Mời bạn xem thêm các bài viết liên quan:

• COVID kéo dài – Hiện tượng còn nhiều ẩn số và ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong đại dịch COVID-19
• Đại dịch COVID-19 sẽ kết thúc như thế nào? Đi tìm gợi ý từ những đại dịch trong quá khứ!

Hãy theo dõi BlogAnChoi để cập nhật nhiều thông tin bổ ích nhé!

COVID kéo dài (long COVID) là tình trạng những người sau khi nhiễm virus SARS-CoV-2 vẫn tiếp tục biểu hiện các triệu chứng của COVID-19 lâu hơn bình thường. Các nhà khoa học còn đưa ra nhiều khái niệm khác để gọi hiện tượng này, chẳng hạn như hậu COVID hay COVID sau cấp tính.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) giải thích rằng một số người có thể phải chịu đựng những tác động lâu dài của COVID-19 bất kể tình trạng bệnh ban đầu nặng hay nhẹ, có nhập viện hay không. Những triệu chứng kéo dài này có thể bao gồm mệt mỏi, bất thường về hô hấp và những thay đổi của hệ thần kinh.

Định nghĩa về “COVID kéo dài”

Khái niệm “COVID kéo dài” dùng để chỉ hiện tượng một số người vẫn còn triệu chứng của COVID-19 và không hồi phục hoàn toàn sau vài tuần hoặc vài tháng kể từ khi khởi phát các triệu chứng.

Đa số những người mắc COVID-19 thể nhẹ thường hồi phục trong vòng 1 đến 2 tuần kể từ khi nhiễm virus SARS-CoV-2. Đối với những trường hợp bệnh nặng, quá trình hồi phục có thể cần đến 6 tuần hoặc hơn.

Hiện nay các nhà khoa học có thể định nghĩa “COVID-19 sau cấp tính” là khi các triệu chứng kéo dài hơn 3 tuần kể từ khi khởi phát, và “hội chứng hậu COVID-19 mạn tính” là khi các triệu chứng kéo dài hơn 12 tuần kể từ khi khởi phát.

Vậy còn “COVID kéo dài” thì sao? Một số nhà nghiên cứu cho rằng đó là hiện tượng các triệu chứng của COVID-19 kéo dài hơn 12 tuần, trong khi vài ý kiến khác cho rằng chỉ cần 8 tuần là phù hợp.

COVID kéo dài có phải là hiện tượng phổ biến không?

Một nghiên cứu năm 2020 được thực hiện bởi Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật của Mỹ (CDC) đã gợi ý rằng có thể phải cần tới vài tuần để các triệu chứng của COVID-19 biến mất và người bệnh có thể quay lại trạng thái sức khỏe bình thường như ban đầu. Điều này cũng đúng đối với những người trẻ không mắc các bệnh nền mạn tính. Trong khi đó đối với bệnh cúm, hơn 90% bệnh nhân sau khi xuất viện thường sẽ hồi phục trong vòng 2 tuần.

Tuy nhiên ngày càng có thêm nhiều bằng chứng gợi ý rằng những người mắc COVID-19 có thể phải chịu đựng các triệu chứng của bệnh một thời gian dài sau khi nhiễm virus. Mặc dù hiện nay chưa có thống kê chính xác về số người mắc “COVID kéo dài”, nhưng dữ liệu từ ứng dụng COVID Symptom Study đã gợi ý rằng cứ 10 bệnh nhân COVID-19 thì có 1 người biểu hiện triệu chứng kéo dài từ 3 tuần trở lên.

Bên cạnh đó, dữ liệu từ Văn phòng Thống kê Quốc gia của Vương quốc Anh cũng cho thấy kết quả tương tự, tức khoảng 1 phần 10 số người tham gia khảo sát có kết quả xét nghiệm dương tính với COVID-19 sẽ biểu hiện triệu chứng kéo dài từ 12 tuần trở lên.

Một nghiên cứu được thực hiện vào năm 2021 đã phát hiện ra rằng hơn ba phần tư số bệnh nhân COVID-19 tại Vũ Hán (Trung Quốc) vẫn biểu hiện ít nhất một triệu chứng của bệnh sau khi đã xuất viện được 6 tháng. Kết quả này cũng khớp với một nghiên cứu năm 2020 tại Italy khi 87.4% số bệnh nhân COVID-19 cho biết họ vẫn còn ít nhất một triệu chứng sau khi xuất viện được 2 tháng.

Một nghiên cứu khác tại Thụy Sĩ năm 2020 cũng cho thấy rằng khoảng một phần ba các ca bệnh COVID-19 mức độ nhẹ vẫn còn triệu chứng sau 6 tuần.

Sử dụng mô hình thống kê, một nghiên cứu năm 2020 đã phát hiện ra rằng COVID kéo dài thường xảy ra ở người lớn tuổi, người có chỉ số khối cơ thể (BMI) lớn, và phụ nữ. Nghiên cứu này cũng lưu ý rằng những người có nhiều hơn 5 triệu chứng trong tuần đầu tiên của bệnh sẽ dễ mắc COVID kéo dài hơn.

Một vài bằng chứng khác cũng gợi ý rằng nhiều người mắc hiện tượng COVID kéo dài vốn là nhân viên y tế.

Triệu chứng của COVID kéo dài là gì?

Theo CDC, bệnh COVID-19 thông thường có rất nhiều triệu chứng đa dạng. Trong khi đó triệu chứng thường gặp ở những người mắc COVID kéo dài bao gồm:

• Mệt mỏi
• Cảm giác khó thở, hụt hơi
• Ho
• Đau khớp
• Đau ngực

Ngoài ra còn có một số triệu chứng khác ít gặp hơn nhưng cũng có thể xuất hiện như:

• Đầu óc mơ màng, cảm thấy khó tập trung và suy nghĩ không được thông suốt
• Trầm cảm
• Đau cơ
• Đau đầu
• Sốt, có thể tự hết
• Đánh trống ngực

Đặc biệt, bệnh nhân cũng có thể xuất hiện các biến chứng lâu dài ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác. Những biến chứng ít gặp này bao gồm:

• Viêm cơ tim
• Chức năng phổi bất thường
• Tổn thương thận nghiêm trọng
• Nổi ban trên da
• Rụng tóc
• Bất thường về vị giác và khứu giác
• Rối loạn giấc ngủ
• Khó tập trung và giảm trí nhớ
• Lo lắng, thay đổi tâm trạng

Nguyên nhân nào gây nên tình trạng COVID kéo dài?

Hiện nay các nhà khoa học vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn điều gì đã làm cho các triệu chứng của COVID-19 kéo dài như vậy, nhưng một vài nguyên nhân đang được đặt giả thuyết bao gồm:

• Phản ứng miễn dịch của cơ thể bị suy giảm
• Sự tái hoạt động hoặc tái nhiễm virus
• Hiện tượng viêm hoặc phản ứng bất thường của hệ miễn dịch
• Thay đổi các chức năng sinh lý của cơ thể do nằm tại giường và thiếu vận động quá lâu
• Rối loạn stress sau sang chấn

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng các vấn đề dai dẳng liên quan đến COVID kéo dài có thể là kết quả của tổn thương đa cơ quan, bao gồm phổi, tim và não. Chẳng hạn như một nghiên cứu năm 2020 phân tích các mẫu bệnh phẩm từ những người tử vong do COVID-19 đã gợi ý rằng sự tàn phá của virus gây ra cho phổi có thể là nguyên nhân gây nên COVID kéo dài.

Ngoài ra COVID-19 cũng có thể để lại những thay đổi lâu dài cho hệ miễn dịch, từ đó ảnh hưởng đến các cơ quan khác. Những thay đổi này – đặc biệt là ở phổi – có thể kéo dài kể cả sau khi cơ thể đã loại bỏ hết virus.

Không chỉ có thế, thông tin từ Viện Nghiên cứu Y tế Quốc gia của Vương quốc Anh cho biết rằng không loại trừ khả năng những triệu chứng của COVID kéo dài có thể bắt nguồn từ nhiều hội chứng khác nhau, chẳng hạn như hội chứng sau chăm sóc tích cực, hội chứng mệt mỏi sau nhiễm virus, và hội chứng hậu COVID-19. Một số người có thể mắc phải nhiều hội chứng cùng một lúc.

Chẩn đoán COVID kéo dài như thế nào?

Nếu một người đang mắc phải tình trạng COVID kéo dài thì có thể họ cũng đã được chẩn đoán mắc COVID-19 trước đó. Tuy nhiên nhiều người lại chưa từng đi xét nghiệm virus SARS-CoV-2 và cơ thể đã tự loại bỏ virus nên cũng không thể phát hiện bằng xét nghiệm thông thường.

Khi đó để chẩn đoán COVID kéo dài bác sĩ có thể tìm hiểu bệnh sử trước đây và hỏi về tất cả các triệu chứng của COVID-19. Sau đó bệnh nhân có thể được kiểm tra về:

• Huyết áp
• Thân nhiệt
• Nhịp tim
• Phổi và chức năng hô hấp

Mặc dù hiện nay chưa có xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán xác định COVID kéo dài, nhưng các bác sĩ có thể thực hiện các xét nghiệm thông thường để loại trừ những bệnh lý khác gây nên triệu chứng. Phương pháp cụ thể sẽ tùy thuộc vào triệu chứng mà bệnh nhân đang có, trong đó xét nghiệm máu có thể cung cấp các thông tin về:

• Số lượng các tế bào máu (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu)
• Các ion
• Chức năng thận
• Chức năng gan
• Troponin, chất thể hiện mức độ tổn thương cơ tim
• Các chất thể hiện tình trạng viêm
• D-dimer, thể hiện tình trạng máu đông trong lòng mạch
• Các chỉ số liên quan đến chức năng tim
• Nồng độ sắt trong máu

Ngoài ra một số xét nghiệm khác cũng có thể được thực hiện như:

• X quang ngực
• Xét nghiệm nước tiểu
• Điện tâm đồ để đánh giá các vấn đề về tim

Người mắc COVID kéo dài nên làm gì?

Những biện pháp chăm sóc tại nhà có thể được dùng để giảm nhẹ các triệu chứng của COVID kéo dài, bao gồm dùng các thuốc giảm đau hạ sốt không cần kê đơn (như acetaminophen) và nghỉ ngơi thư giãn.

Bên cạnh đó người bệnh cũng cần quan tâm đến sức khỏe tổng thể, nâng cao thể trạng bằng cách ăn uống hợp lý, hạn chế caffeine và đồ uống có cồn, không hút thuốc lá.

Tuy nhiên, vì các triệu chứng của COVID kéo dài có thể thay đổi rất đa dạng tùy theo từng người nên bác sĩ sẽ phải lắng nghe bệnh nhân để ghi nhận từng triệu chứng, hiểu được những khó khăn của người bệnh, cảnh giác với những triệu chứng tiềm ẩn, và đưa ra biện pháp chăm sóc thích hợp.

Đối với những ảnh hưởng về tâm lý do COVID kéo dài gây ra, người bệnh cần tìm đến phòng khám tâm lý và các tổ chức hỗ trợ xã hội để được tư vấn.

COVID kéo dài có thể chữa khỏi được không?

Hiện nay giới khoa học vẫn chưa rõ cần bao lâu để COVID kéo dài biến mất hoàn toàn. Một số nghiên cứu báo cáo rằng bệnh nhân có thể biểu hiện triệu chứng đến 60-90 ngày kể từ khi nhiễm virus, thậm chí lâu hơn nữa.

Các loại virus khác ngoài SARS-CoV-2 cũng có thể gây nên triệu chứng dai dẳng, từ đó gợi ý rằng các triệu chứng của COVID kéo dài có thể giảm dần trong vòng 3 tháng. Tuy nhiên người bệnh có thể vẫn còn cảm thấy mệt mỏi tới tận 6 tháng, và những con số này chỉ là ước tính mà thôi. Thời gian hồi phục cụ thể sẽ thay đổi tùy cơ địa từng người và các nhà khoa học vẫn đang tích cực nghiên cứu để tìm hiểu chính xác vấn đề này.

Tổng kết

COVID kéo dài là hiện tượng các triệu chứng của COVID-19 vẫn tồn tại dai dẳng nhiều tuần tới nhiều tháng kể từ khi người bệnh nhiễm virus. Hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu về nguyên nhân và thời gian hồi phục của COVID kéo dài.

Trong lúc chờ câu trả lời chính xác từ các nhà khoa học, chúng ta hãy thực hiện các biện pháp phòng chống COVID-19 theo khuyến cáo để tự bảo vệ bản thân và cộng đồng một cách hiệu quả nhé!

Mời bạn xem thêm những bài viết liên quan của BlogAnChoi:

• Dùng steroid để tăng cơ bắp có thể gây hại cho sức khỏe như thế nào?
• Ăn nhiều rau sẽ không tốt cho cơ thể nếu bạn đang mắc những bệnh này!

Hãy nhớ đón xem BlogAnChoi mỗi ngày để nhận được nhiều thông tin hữu ích cho cuộc sống bạn nhé!