Đốt nến có thực sự nguy hiểm không?

Theo Tiến sĩ Meghan E. Rebuli, chuyên gia về độc chất hô hấp tại Đại học Bắc Carolina ở Chapel Hill, việc đốt nến trong không gian kín có thể tạo ra muội than, bụi mịn (PM) và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC). Đây đều là những chất có khả năng ảnh hưởng đến chất lượng không khí trong nhà nếu tích tụ với nồng độ cao.

Tuy nhiên, bà cũng cho biết phần lớn các nghiên cứu mô phỏng điều kiện sử dụng nến thông thường trong gia đình đều cho thấy lượng chất ô nhiễm được tạo ra vẫn thấp hơn ngưỡng đáng lo ngại. Điều này đồng nghĩa với việc nếu chỉ đốt một vài cây nến trong khoảng thời gian hợp lý, nguy cơ gây hại nghiêm trọng là không quá cao.

Dù vậy, không phải loại nến nào cũng giống nhau. Một số sản phẩm, đặc biệt là nến paraffin và nến thơm chứa nhiều thành phần tạo hương, có xu hướng tạo ra lượng khí thải cao hơn so với các loại nến khác. Ngoài ra, kích thước căn phòng, số lượng nến được đốt và hệ thống thông gió cũng ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ phơi nhiễm của người sử dụng.

Tiến sĩ Croft cho rằng điểm quan trọng nhất trong độc chất học chính là “liều lượng quyết định độc tính”. Nói cách khác, tác động của nến không chỉ phụ thuộc vào bản thân sản phẩm mà còn liên quan đến cách con người sử dụng chúng.

Những ảnh hưởng tiềm ẩn của nến thơm đối với sức khỏe

Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy việc đốt nến thơm có thể làm gia tăng số lượng một số chủng vi khuẩn trong không khí. Dù nghiên cứu này chưa đủ để kết luận rằng nến thơm gây bệnh, nhưng nó cho thấy việc đốt nến có thể tác động đến môi trường không khí trong nhà nhiều hơn chúng ta nghĩ.

Điều khiến các nhà khoa học lo ngại nhiều hơn là bụi mịn phát sinh trong quá trình cháy. Theo các nghiên cứu về ô nhiễm không khí, việc hít phải bụi mịn trong thời gian dài có liên quan đến nguy cơ hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), bệnh tim mạch và thậm chí là đột quỵ.

Bạn có thể dễ dàng nhận ra điều này khi thấy khói hoặc lớp muội đen xuất hiện quanh bấc nến. Đó là dấu hiệu cho thấy các hạt nhỏ đang được giải phóng vào không khí. Tuy nhiên, câu hỏi lớn hiện nay vẫn là: lượng bụi mịn từ nến có đủ lớn để gây hại trong thực tế hay không?

Cho đến nay, chưa có nghiên cứu nào xác định chính xác mức độ đốt nến bao nhiêu là nguy hiểm trong một không gian cụ thể. Vì vậy, các chuyên gia cho rằng người dùng nên chú ý đến cảm giác của cơ thể và môi trường xung quanh. Nếu căn phòng trở nên ngột ngạt, có nhiều khói hoặc gây khó chịu khi hít thở, đó là dấu hiệu cần cải thiện thông gió hoặc giảm thời gian sử dụng nến.

Những người mắc hen suyễn, dị ứng hoặc phụ nữ mang thai được khuyến cáo nên cẩn trọng hơn với các nguồn ô nhiễm không khí trong nhà, bao gồm cả nến thơm. Trong những trường hợp này, mở cửa sổ hoặc sử dụng quạt thông gió có thể giúp giảm đáng kể mức độ tiếp xúc.

Nến paraffin, nến thơm và những nguy cơ cần biết

Sáp paraffin là loại sáp phổ biến được sử dụng trong nhiều loại nến giá rẻ hiện nay. Đây là sản phẩm phụ từ dầu mỏ nên thường bị nghi ngờ có thể tạo ra nhiều khí thải hơn khi cháy.

Một nghiên cứu năm 2021 về năm loại nến trụ khác nhau cho thấy nến paraffin có xu hướng tạo ra lượng hạt siêu mịn cao hơn ở giai đoạn đầu khi mới được thắp lên. Tuy nhiên, mức phát thải của chúng vẫn nằm trong phạm vi tương đối giống với các loại nến khác.

Dù chưa có kết luận chắc chắn rằng nến paraffin nguy hiểm hơn đáng kể, nhiều chuyên gia cho rằng nếu muốn thận trọng hơn, người tiêu dùng có thể lựa chọn các loại nến làm từ sáp đậu nành, sáp ong hoặc sáp dừa.

Đối với nến thơm, nhiều người lo ngại rằng các thành phần tạo mùi có thể gây độc hại khi được đốt nóng. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Nikaeta Sadekar từ Viện Nghiên cứu Vật liệu Tạo mùi hương (RFIM), các nghiên cứu hiện tại cho thấy mức độ tiếp xúc với chất tạo hương từ nến thơm thường rất thấp và thấp hơn nhiều so với ngưỡng gây độc.

Một nghiên cứu năm 2023 của RFIM cũng kết luận rằng nến thơm không tạo ra rủi ro sức khỏe đáng kể trong điều kiện sử dụng thông thường. Tuy nhiên, trải nghiệm mùi hương ở mỗi người là khác nhau. Có người cảm thấy thư giãn với mùi quế hay hoa nhài, nhưng người khác lại dễ đau đầu hoặc khó chịu khi tiếp xúc quá lâu.

Theo các chuyên gia, nếu một mùi hương khiến bạn cảm thấy buồn nôn, đau đầu hoặc ngột ngạt, cơ thể đang phát tín hiệu rằng bạn nên rời khỏi môi trường đó hoặc cải thiện lưu thông không khí.

Làm thế nào để đốt nến an toàn hơn?

Dù chưa có bằng chứng khẳng định nến thơm cực kỳ nguy hiểm, việc sử dụng đúng cách vẫn rất quan trọng để hạn chế rủi ro tiềm ẩn.

Một trong những điều quan trọng nhất là đảm bảo phòng luôn được thông gió tốt. Bạn có thể mở hé cửa sổ, bật quạt hút hoặc để không khí lưu thông trong quá trình đốt nến. Điều này giúp giảm tích tụ bụi mịn và các chất dạng khí trong không gian kín.

Các chuyên gia cũng khuyên nên cắt bấc nến trước khi đốt. Bấc quá dài sẽ tạo ngọn lửa lớn hơn, đồng nghĩa với việc sinh ra nhiều khói và muội than hơn. Ngoài ra, không nên đốt nến liên tục trong nhiều giờ liền. Việc sử dụng kéo dài không chỉ làm tăng lượng khí thải mà còn khiến không gian trở nên ngột ngạt.

Nếu nhạy cảm với mùi hương, bạn có thể chọn nến không mùi hoặc chuyển sang các giải pháp thay thế không dùng lửa như máy khuếch tán tinh dầu hoặc máy làm tan sáp điện. Đây được xem là lựa chọn an toàn hơn vì không tạo ra quá trình đốt cháy.

Một lưu ý khác là không nên cúi sát mặt để hít trực tiếp khói hoặc hơi nóng từ nến. Dù mùi hương có hấp dẫn đến đâu, việc hít trực tiếp các hạt phát thải gần ngọn lửa không phải là ý tưởng tốt cho hệ hô hấp.

Ngoài vấn đề chất lượng không khí, người dùng cũng cần chú ý đến an toàn cháy nổ. Không nên để nến cháy khi ngủ hoặc rời khỏi phòng, và nên dùng dụng cụ dập nến thay vì thổi mạnh để hạn chế khói.

Có nên tiếp tục sử dụng nến thơm?

Hiện tại, chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh để khẳng định rằng nến thơm gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe khi được sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc chúng hoàn toàn vô hại, đặc biệt trong không gian kín hoặc với những người có hệ hô hấp nhạy cảm.

Các chuyên gia cho rằng chìa khóa quan trọng nhất vẫn là sự điều độ. Đốt nến trong thời gian hợp lý, chọn không gian thông thoáng và lắng nghe phản ứng của cơ thể sẽ giúp bạn tận hưởng cảm giác thư giãn mà không phải quá lo lắng về nguy cơ tiềm ẩn.

Nến thơm có thể mang lại cảm giác dễ chịu, cải thiện tâm trạng và giúp không gian sống trở nên ấm áp hơn. Nhưng cũng giống như nhiều sản phẩm khác trong cuộc sống, sử dụng đúng cách luôn là điều quan trọng nhất để cân bằng giữa trải nghiệm và sức khỏe lâu dài.

Nguồn tham khảo: Are Scented Candles Bad For Your Health? Experts Reveal the Truth (Kaitlyn Phoenix – Good Housekeeping)

Bạn có thể quan tâm:

• Rửa táo đúng cách: Thói quen nhỏ giúp bảo vệ sức khỏe mỗi ngày
• Chóng mặt khi đứng dậy: Dấu hiệu bình thường hay cảnh báo sức khỏe cần lưu ý?

Sự hình thành mạt bụi

Bụi nhà lần đầu tiên được xác định là chất gây dị ứng vào khoảng năm 1920. Năm 1967, Voorhorst đã xác định Dermatophagoides pteronyssinus là chất gây dị ứng bụi nhà. Chất gây dị ứng mạt bụi đầu tiên được xác định là cysteine ​​protease Dermatophagoides pteronyssinus allergen I, hay Der p 1 vào năm 1980, tiếp theo là Der p 2, và tương đồng Dermatophagoides farinae 1 và 2.

Mạt bụi nhà là nguồn chủ yếu gây dị ứng không khí trong nhà. Một số bệnh dị ứng có liên quan là viêm mũi dị ứng, hen suyễn dị ứng và bệnh chàm dị ứng.

Chiến lược điều trị tốt nhất cho bệnh viêm mũi dị ứng bao gồm việc tránh chất gây dị ứng trước tiên, kết hợp với liệu pháp dược lý và liệu pháp miễn dịch chất gây dị ứng (AIT). Liệu pháp dược lý thích hợp bao gồm thuốc kháng histamine, thuốc đối kháng thụ thể leukotriene và corticosteroid dạng hít hoặc dạng xịt (ICS).

Tất cả các phương pháp điều trị này đều hiệu quả và an toàn, nhưng thật không may, chúng chưa được chứng minh là có thể thay đổi diễn biến của các bệnh dị ứng liên quan đến mạt bụi nhà.

Nguyên nhân gây dị ứng mạt bụi nhà

Dị ứng với mạt bụi xuất hiện ở thời thơ ấu hoặc thanh thiếu niên, với phần lớn các triệu chứng biểu hiện trước tuổi 20. Ruột của mạt bụi có chứa peptidase 1, một trong những enzyme tiêu hóa mạnh tồn tại trong phân của chúng và là tác nhân chính gây ra dị ứng.

Các biến thể của chất gây dị ứng bao gồm Der p 1 của mạt bụi nhà Châu Âu, Dermatophagoides pteronyssinus, Der f 1 của mạt bụi nhà Mỹ Dermatophagoides farinae, Eur m 1 của mạt bụi nhà Mayne Euroglyphus maynei.

Những chất gây dị ứng này được tìm thấy trong phân của mạt bụi. Các hạt phân của chúng có kích thước bằng hạt phấn hoa, do đó có thể dễ dàng hít vào. Bộ xương ngoài của mạt bụi cũng có thể góp phần gây ra phản ứng dị ứng. Những chất gây dị ứng này khi hít vào sẽ gây ra phản ứng mẫn cảm.

Mạt bụi nhà không đào hang dưới da và không ký sinh. Mạt bụi là những con bọ cực nhỏ có chiều dài khoảng 0,4 mm và không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Chúng được biết là ăn các tế bào da chết bong tróc của người và động vật. Chúng thích môi trường ấm áp và ẩm ướt như chăn ga gối đệm, khăn trải giường, thảm trải sàn, đồ nội thất bằng vải lanh là những chất giữ ẩm và tạo môi trường thuận lợi nhất cho mạt bụi phát triển.

Triệu chứng dị ứng mạt bụi

Dị ứng mạt bụi dẫn đến viêm mũi dị ứng quanh năm, tức là các triệu chứng dị ứng mạt bụi xảy ra quanh năm. Các triệu chứng thường xảy ra khi ngủ vào ban đêm và sáng sớm khi thức dậy vì mạt bụi sống trong gối, ga trải giường, nệm và chăn.

Các triệu chứng dị ứng mạt bụi phổ biến

• Hắt xì
• Chảy nước mũi
• Viêm kết mạc dị ứng
• Nghẹt mũi
• Ngứa mũi, miệng hoặc cổ họng
• Ngứa da
• nhỏ giọt sau mũi
• Ho
• Những cơn ho có thể trở nên trầm trọng hơn do nhiễm virus
• Sự thờ ơ, khó chịu
• Mất ngủ do khó thở, ho hoặc thở khò khè

Triệu chứng dị ứng mạt bụi gây ra bệnh hen suyễn

• Khó thở
• Tức ngực hoặc khó chịu
• Thở khò khè khi thở ra

Các yếu tố làm tăng nguy cơ dị ứng với mạt bụi

• Trẻ nhỏ hay tuổi thiếu niên
• Tiền sử gia đình bị dị ứng
• Tiếp xúc với mức độ cao của mạt bụi
• Dị ứng với một số loại thực phẩm như hải sản cũng có thể xảy ra do phản ứng chéo.

Điều trị dị ứng mạt bụi như thế nào?

Biện pháp can thiệp hiệu quả nhất đối với dị ứng mạt bụi là phòng ngừa ban đầu, đó là tránh tiếp xúc với chất gây dị ứng.

Các biện pháp tránh chất gây dị ứng trong phòng ngủ

• Bọc đệm, gối bằng vải dệt mịn hoặc nhựa để ngăn chặn sự xâm nhập của mạt bụi nhà.
• Giặt ga trải giường bằng nước nóng ít nhất mỗi tuần một lần, ga trải giường cũng có thể được đông lạnh qua đêm để diệt mạt bụi.
• Loại bỏ thảm và màn
• Máy lọc không khí trong phòng có bộ lọc không khí dạng hạt hiệu suất cao (HEPA). Các bộ lọc này có thể loại bỏ tới 99,7% các hạt nhỏ tới 0,1 micron.

Các biện pháp tránh chất gây dị ứng trong nhà nói chung

• Kiểm soát độ ẩm ở mức 45% hoặc ít hơn
• Hút bụi để làm giảm sự xáo trộn của bụi. Sự xáo trộn của bụi bao gồm việc di chuyển đồ đạc, gối, màn hoặc ga trải giường có thể khiến chất gây dị ứng mạt bụi bay vào không khí, làm tăng khả năng tiếp xúc.
• Thông gió
• Sử dụng thuốc diệt côn trùng, để diệt mạt bụi trong nhà
• Thuốc không theo toa giúp giảm triệu chứng dị ứng:
  • Thuốc kháng histamine
  • Corticosteroid mũi
  • Thuốc đối kháng thụ thể leukotriene
  • Cromolyn natri (chất ổn định tế bào mast)
  • Thuốc thông mũi
• Rửa mũi bằng nước muối – Thuốc xịt mũi nước muối

Các hình thức trị liệu miễn dịch

• Liệu pháp miễn dịch dị ứng HDM (AIT)
• Liệu pháp miễn dịch dưới da (SCIT)
• Liệu pháp miễn dịch dưới lưỡi (SLIT)
• Liệu pháp miễn dịch đặc hiệu dị ứng (AIT)

Phân biệt với các tình trạng khác

Ngoài mạt bụi, dị ứng bụi nhà có thể do các nguồn gây dị ứng sau:

• Nấm: Chúng phát triển trong môi trường ẩm ướt như tầng hầm, nhà bếp, sân vườn và phòng tắm. Các bào tử của nấm mốc bay vào không khí, khi hít phải sẽ dẫn đến viêm mũi dị ứng.
• Gián: Nước bọt, phân và các bộ phận của gián là chất gây dị ứng tiềm ẩn.
• Phấn hoa: Hoa, cỏ, và cây cối là nguyên nhân phổ biến gây ra phản ứng dị ứng.
• Vật nuôi: lông, nước bọt và phân của động vật đều đóng vai trò là chất gây dị ứng.

Dị ứng mạt bụi có thể bị nhầm lẫn với các dạng viêm mũi không dị ứng bao gồm:

• Viêm mũi vận mạch: dẫn đến hắt hơi mãn tính và có thể được gây ra bởi sự thay đổi thời tiết, một số loại thực phẩm hoặc thuốc, cảm xúc, các vấn đề sức khỏe mãn tính tiềm ẩn hoặc một số mùi nhất định.
• Viêm mũi do thuốc: do lạm dụng thuốc thông mũi và sử dụng cocaine.
• Viêm mũi teo hoặc lão hóa: do cuốn mũi bị cứng và mỏng đi theo tuổi tác hoặc do phẫu thuật mũi nhiều lần gây tổn thương và nhiễm trùng.
• Viêm mũi không dị ứng kèm hội chứng tăng bạch cầu ái toan (NARES)
• Viêm mũi nhiễm trùng: có thể là vi khuẩn hoặc virus.
• Viêm mũi hóa chất
• Viêm mũi do nội tiết tố

Ảnh hưởng đến cuộc sống

Giảm thiểu hoặc tránh các chất gây dị ứng do mạt bụi dẫn đến ít phản ứng dị ứng hơn. Tuy nhiên, dị ứng mạt bụi nhà về lâu dài sẽ làm giảm chất lượng cuộc sống như:

• Tăng tỷ lệ nghỉ làm, nghỉ học
• Giảm khả năng tập trung trong công việc
• Ảnh hưởng đến lái xe cũng như chức năng nhận thức của những người làm việc trong thời gian dài bị suy giảm rõ rệt.
• Điều trị các triệu chứng dị ứng ở bệnh nhân hen là gánh nặng kinh tế đáng kể đối với gia đình.
• Mối quan hệ cá nhân bị xáo trộn.
• Không có khả năng tham gia các hoạt động giải trí và thể thao.

Biến chứng

Tiếp xúc liên tục với chất gây dị ứng mạt bụi đối với người nhạy cảm sẽ dẫn đến các biến chứng sau:

• Viêm xoang: Phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với việc tiếp xúc liên tục với chất gây dị ứng mạt bụi dẫn đến tình trạng viêm mãn tính ở biểu mô lót xoang, làm tắc nghẽn các xoang và tăng khả năng bị nhiễm trùng.
• Bệnh hen suyễn phát triển: Trong số các chất gây dị ứng trong gia đình, chất gây dị ứng do mạt bụi có mối liên hệ chặt chẽ nhất với sự phát triển của bệnh hen suyễn.
• Xuất hiện các cơn hen cấp tính
• Viêm da dị ứng. Mạt bụi nhà cũng là một chất gây dị ứng không đặc hiệu và gây kích ứng, do đó, nó là một yếu tố làm bệnh nặng hơn đối với những người bị viêm da dị ứng, bất kể họ có mẫn cảm với chất gây dị ứng mạt bụi nhà hay không.

Kết luận

Dị ứng mạt bụi là tình trạng thường xuyên bị chẩn đoán sai và điều trị sai. Nó dẫn đến những tác động bất lợi đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống cũng như tăng chi phí xã hội. Điều quan trọng là phải tham khảo ý kiến ​​của đội ngũ chuyên gia gồm các nhà miễn dịch học, bác sĩ tai mũi họng, bác sĩ phổi và chính bệnh nhân.

Bạn có thể xem thêm nhiều bài viết khác của BlogAnChoi:

• Trào lưu sử dụng hạt lanh như một loại ‘botox tự nhiên’, nhưng liệu nó có thực sự hiệu quả?
• Công dụng của các loại vitamin và nên uống thời điểm nào để hấp thu tốt nhất?

Cảm ơn bạn đọc đã quan tâm, hãy ghé BlogAnChoi để theo dõi thêm nhiều điều thú vị mới nhé!