Nguyên nhân của tình trạng khô miệng ở bệnh nhân ung thư

Hóa trị hoặc xạ trị vùng đầu cổ có thể làm tổn thương các tuyến nước bọt khiến các tuyến này tiết nước bọt ít hơn bình thường và gây ra tình trạng khô miệng. Khô miệng làm cho bệnh nhân cảm thấy trở ngại khi nói, khó khăn trong quá trình nhai và nuốt thức ăn.

Nên làm gì để cải thiện việc ăn uống khi bị khô miệng?

• Nhấp từng ngụm nước suốt cả ngày để làm ẩm khoang miệng và vùng hầu họng.
• Lựa chọn thực phẩm mềm mịn dễ nuốt như bún, cháo, thịt thăn, phi lê cá, đu đủ, dưa hấu,…
• Chế biến thực phẩm ở dạng mềm, ướt thay cho dạng cứng, khô. Chẳng hạn như: Phi lê cá hấp nước tương thay cho phi lê cá tẩm bột chiên giòn.
• Đối với thực phẩm ở dạng khô cứng thì có thể cho thêm nước sốt hoặc chất lỏng để làm mềm ẩm thực phẩm. Ví dụ: Cá chiên sốt cà hay bánh mì chấm sữa.
• Thực phẩm chua như cam, chanh, thơm,… kích thích tiết nước bọt nhiều hơn. Tuy nhiên, khi có tình trạng đau miệng hay đau họng kèm theo thì việc sử dụng thức ăn chua có thể làm tình trạng này tệ hơn.

• Các động tác như nhai hoặc mút cũng kích thích tiết nước bọt nhiều hơn. Chính vì vậy, bệnh nhân nên nhai thức ăn nhiều lần trước khi nuốt hoặc có thể nhai kẹo cao su hoặc ngậm kẹo mút, mút nước đá hay mút trái cây đông lạnh,… Tuy nhiên cần lưu ý vệ sinh răng miệng sau khi nhai hoặc mút kẹo vì đường có thể gây ra tình trạng sâu răng. Tốt nhất là nên ăn các loại kẹo và kẹo cao su không đường.
• Súc miệng mỗi 1-2 giờ với nước muối pha loãng (1/4 muỗng cà phê muối hòa tan với 240ml nước ấm), sau đó súc miệng lại với nước sạch.
• Thoa son dưỡng môi để hạn chế tình trạng nứt nẻ ở môi.

Những thực phẩm cần tránh để cải thiện tình trạng khô miệng

Những thực phẩm sau đây làm cho tình trạng khô miệng trở nên tệ hơn:

• Thức uống chứa cồn như bia, rượu, nước trái cây, trà hay cà phê lên men,… thậm chí cần tránh các loại nước súc miệng có cồn.
• Thực phẩm có thể làm tổn thương miệng như thức ăn nhiều gia vị, thức ăn mặn, cứng,…
• Khói thuốc lá.

Nguyên nhân gây táo bón ở bệnh nhân ung thư

Táo bón là tình trạng nhu động ruột xảy ra không thường xuyên và phân trở nên khô, cứng, gây khó khăn, đau đớn, thậm chí chảy máu trong quá trình đi tiêu. Bên cạnh đó, táo bón còn có thể gây ra đau quặn bụng, cảm giác khó tiêu, ợ hơi, buồn nôn,…

Hóa trị, xạ trị vị trí khối u, thuốc giảm đau có thể là nguyên nhân gây ra táo bón. Ngoài ra, các nguyên nhân gây ra táo bón còn có thể là uống không đủ nước, ăn không đủ chất xơ, ít vận động hay không có thói quen đi đại tiện đúng giờ,…

Những biện pháp giúp cải thiện tình trạng táo bón

• Uống đủ nước. Nhu cầu nước mỗi ngày của người trưởng thành vào khoảng 2 lít, có thể nhiều hơn nếu thời tiết nóng hoặc vận động nhiều. Lượng nước này bao gồm nước uống như nước, sữa, trà, cà phê,… và nước trong thức ăn như canh, cháo, các món nước như bún, phở, hủ tíu,…
• Lựa chọn thực phẩm giàu chất xơ như ngũ cốc nguyên cám (gạo lứt, bánh mì đen,…), khoai củ, bắp,… Tuy nhiên một số bệnh nhân ung thư cần hạn chế chất xơ, vì vậy cần hỏi ý kiến bác sĩ dinh dưỡng trước khi tăng chất xơ trong khẩu phần.

• Tăng cường vận động thể lực khi điều kiện sức khỏe cho phép. Vận động giúp phòng tránh táo bón cũng như giúp giảm tình trạng táo bón.
• Tập thói quen đi tiêu đúng giờ.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• Tình trạng biếng ăn, đau họng và khó nuốt ở bệnh nhân ung thư: Cách giải quyết thế nào?
• Cách xử lý tình trạng loét miệng ở bệnh nhân ung thư như thế nào?
• Đảm bảo an toàn thực phẩm cho người bệnh trong quá trình điều trị ung thư

Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe và dinh dưỡng nha! Hẹn gặp lại các bạn ở những bài viết sau.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế – Viện Dinh dưỡng (2016) – Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
2. Bộ môn Dinh dưỡng – An toàn Thực phẩm Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch TP.HCM (2019) – Dinh dưỡng học – Nhà xuất bản Y học.

Bản thân bệnh ung thư và phương pháp điều trị đều có thể gây ra các rối loạn ăn uống như biếng ăn, buồn nôn, nôn ói, đau họng, rối loạn mùi vị,… Chính điều này làm cho bệnh nhân dễ rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng và có thể dẫn đến nhiều biến chứng khác nhau. Do đó, một chế độ dinh dưỡng tốt trong suốt quá trình điều trị sẽ đem lại nhiều lợi ích như:

• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Duy trì sức khỏe giúp bệnh nhân cảm thấy khỏe mạnh trong quá trình điều trị.
• Duy trì nguồn dự trữ các chất dinh dưỡng trong cơ thể.
• Giúp bệnh nhân cảm thấy dễ chịu, thoải mái hơn với các tác dụng phụ của điều trị.
• Giảm nguy cơ nhiễm trùng.
• Nhanh chóng lành vết thương, nhất là ở bệnh nhân có phẫu thuật.
• Nhanh chóng hồi phục sức khỏe.

Đối với hầu hết mọi người, dinh dưỡng lành mạnh bao gồm:

• Tăng cường ăn rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, chẳng hạn như: gạo lứt, khoai củ, bắp,…
• Tiêu thụ vừa đủ lượng thịt, sữa và các sản phẩm chế biến từ sữa.
• Cắt giảm chất béo, đường, muối và chất cồn.

Khi bạn khỏe mạnh, việc ăn đầy đủ các nhóm thực phẩm sẽ không phải là vấn đề gì quá khó khăn. Thế nhưng khi bạn đang điều trị ung thư thì đây thực sự là một thử thách. Những rối loạn ăn uống mà bệnh nhân ung thư mắc phải có thể làm sụt giảm đáng kể lượng thực phẩm ăn vào, trong khi cơ thể lại cần nhu cầu năng lượng và protein cao hơn bình thường để chiến đấu với bệnh tật.

Điều này có nghĩa là bạn có thể ăn một số loại thực phẩm mà bình thường không được khuyến cáo khi bạn khỏe mạnh như thực phẩm giàu năng lượng, có hàm lượng chất béo cao, tăng số lượng sữa, giảm thực phẩm giàu xơ,… tùy vào từng tình trạng bệnh nhất định.

Sau khi kết thúc điều trị và cơ thể đã dần dần hồi phục, bạn cần lên kế hoạch để quay trở lại chế độ ăn hàng ngày bình thường. Tốt nhất là bạn cần một chuyên gia dinh dưỡng để thiết kế khẩu phần ăn trong suốt quá trình điều trị và khi kết thúc.

Lợi ích của việc duy trì cân nặng khỏe mạnh khi mắc bệnh ung thư

• Phòng ngừa các bệnh ung thư liên quan đến tình trạng béo phì như ung thư vú, ung thư tụy, ung thư đại trực tràng, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư cổ tử cung,…
• Hỗ trợ quá trình điều trị ung thư, giảm biến chứng, nhanh chóng hồi phục,…

Bệnh nhân ung thư cần bao nhiêu năng lượng mỗi ngày?

Bước 1: Đánh giá tình trạng cân nặng

Đánh giá tình trạng cân nặng BMI và phân loại theo IDI & WPRO (Hiệp hội tiểu đường các nước châu Á).

Bước 2: Tính nhu cầu năng lượng

Nhu cầu năng lượng được khuyến nghị chung cho bệnh nhân ung thư:

• Bệnh nhân cần duy trì cân nặng: 25 – 30 kcal/cân nặng hiện tại/ngày.
• Bệnh nhân cần tăng cân hay đang tăng nhu cầu chuyển hóa, chẳng hạn như nhiễm trùng, phẫu thuật: 30 – 35 kcal/cân nặng hiện tại/ngày.

Ví dụ: Bệnh nhân có cân nặng 50kg, chiều cao 1,6m

• BMI = 50 / (1,6 x 1,6) = 19,5 kg/m² -> BMI bình thường và bệnh nhân cần duy trì cân nặng này.
• Nhu cầu năng lượng = 30 x 50 = 1500 kcal/ngày.

Tuy nhiên công thức tính toán trên đây chỉ mang tính chất tương đối và có giá trị trong việc ước lượng nhu cầu ban đầu. Do vậy mỗi bệnh nhân nên viết nhật ký ăn uống mỗi ngày, theo dõi cân nặng hàng tuần để điều chỉnh nhu cầu dinh dưỡng hợp lý.

Các bạn có thể đọc thêm các bài viết khác về dinh dưỡng:

• 8 loại hạt dinh dưỡng giúp chống ung thư bạn nên ăn thường xuyên
• Ung thư buồng trứng: Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị
• 6 triệu chứng cảnh báo bệnh ung thư túi mật nguy hiểm mà bạn thường bỏ qua

Hãy tiếp tục theo dõi BlogAnChoi để có thêm thông tin hữu ích về sức khỏe và dinh dưỡng nha! Hẹn gặp lại các bạn ở những bài viết sau.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế – Viện Dinh dưỡng (2016) – Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
2. Bộ môn Dinh dưỡng – An toàn Thực phẩm Đại học Y khoa Hà Nội (2016) – Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm – Nhà xuất bản Y học.