Không chỉ giàu bản sắc văn hóa, nền ẩm thực của Tây Ban Nha cũng có rất nhiều điều thú vị và cả những món ngon để bạn khám phá. Một trong số đó là tapas.
Hẳn bạn ít nhiều thấy quen thuộc với cái tên này và đã nghe thấy nó ở đâu đó đôi lần. Ngày nay, tapas không chỉ phổ biến và là một phần của ẩm thực Tây Ban Nha, mà nó còn được đón nhận tại nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là tại các quốc gia châu Mỹ.
Tuy vậy, vẫn có không ít du khách khi đến Tây Ban Nha vẫn cảm thấy khó phân biệt và tự hỏi liệu món mình đang ăn có phải là tapas. Đi du lịch, trải nghiệm và tận hưởng mà trong đầu cứ quẩn quanh những thắc mắc như vậy sẽ rất khó chịu; và có thể bạn sẽ có tâm lý e ngại khi đặt câu hỏi với người bản địa vì là khách du lịch (tin mình đi, bởi mình cũng từng gặp hoàn cảnh tương tự!).
Vậy thì cách tốt nhất là tự chuẩn bị một chút kiến thức cơ bản cho bản thân. Mình không đảm bảo đọc xong bài viết này thì bạn sẽ là một “tapas expert” biết tuốt, nhưng nó sẽ giúp bạn tránh được những sai sót văn hóa không đáng có.
1. Tapas là gì?
Tapas là tên gọi chung cho những món ăn nhỏ, thường được phục vụ kèm khi bạn gọi đồ uống có cồn ở Tây Ban Nha, ví dụ như rượu vang, bia, rượu sherry… Tapas có thể là những món nguội như phô mai, thịt nguội (jamón), hoặc những món nóng như cá viên sốt cay, khoai tây chiên sốt brava (patatas bravas), hải sản chiên giòn…
Kích thước của tapas nhìn chung là những phần ăn nhỏ, có thể thay đổi một chút nhưng không bao giờ lớn bằng hay hơn một món ăn chính. Bạn sẽ thấy phổ biến nhất là các phần tapas chỉ vừa cho một lần ăn và được trình bày trên đĩa cùng một chiếc tăm để cố định. Một số loại tapas cũng có thể được phục vụ kèm dao dĩa, và cũng có loại sử dụng tay không để cầm ăn trực tiếp.
Hình dạng của tapas rất đa dạng, tùy thuộc vào từng địa phương. Một biến thể phổ biến nhất của tapas là pintxos của xứ Basque. Tại đây, các thành phần tapas thường được kẹp cùng một lát bánh mì nhỏ.
2. Nguồn gốc của tapas
Thực chất tapas như ta thấy ngày nay mới chỉ bắt đầu phổ biến tại các quán bar ở Andalusia (miền Nam Tây Ban Nha) vào khoảng thế kỷ 19 – 20, sau đó lan rộng ra cả nước. Trước đó, vào thời Trung Cổ, tapas chỉ đơn thuần là bánh mì hoặc những quả ô-liu phục vụ cùng rượu.
Cái tên “tapas” bắt nguồn từ từ “tapar” trong tiếng Tây Ban Nha, có nghĩa là “che phủ”. Truyền thuyết cho rằng người ta thường dùng một lát bánh mì hoặc một miếng thịt nguội đậy lên trên miệng ly rượu để tránh bụi và ruồi. Từ đó hình thành cái tên “tapas”. Một giai thoại cho sự ra đời của tapas là vào thế kỷ 13, Vua Alfonso X của Castilla từng bị bệnh và chỉ có thể ăn một lượng thức ăn nhỏ cùng với rượu. Sau khi khỏi bệnh, ông ra lệnh cho các quán rượu luôn phục vụ món ăn nhẹ cùng rượu để giúp hấp thu cồn tốt hơn và tránh say xỉn.
3. Phân biệt tapas và món khai vị
Tuy đều được ăn trước món ăn chính, nhưng tapas và món khai vị có những điểm khác nhau cơ bản như sau:
4. Văn hóa tapas
4.1 Quy định về giờ
Tapas không thực sự có quy định về giờ giấc, vậy nên bạn có thể thoải mái thưởng thức vào bất kì thời gian nào trong ngày. Nhưng nếu có ý định ăn tapas vào bữa trưa hay bữa tối thì bạn nên chú ý khung giờ cho hai bữa này tại Tây Ban Nha: bữa trưa từ 13:00 – 15:30 và bữa tối 20:30 – nửa đêm.
4.2 Sự khác nhau giữa ir de tapas, de tapeo và tapear
Tại Tây Ban Nha, bạn sẽ có lúc bắt gặp các cụm từ na ná nhau là “ir de tapas”, “de tapeo” hoặc “tapear”. Vậy chúng liên quan gì đến tapas và khác gì nhau?
Trước hết, cả 3 cụm từ trên đều có điểm chung là chỉ việc thưởng thức tapas. Tuy nhiên, mỗi cụm từ sẽ có sắc thái và cách sử dụng, ngữ cảnh khác nhau:
- ir de tapas: diễn tả việc đi ăn tapas nói chung
- de tapeo: chỉ việc đi từ quán này sang quán khác để thưởng thức tapas tại nhiều quán khác nhau
- tapear: động từ diễn tả hành động đi ăn tapas nhưng với nghĩa thân mật, hiện đại
4.3 Ném khăn ăn xuống sàn – Nên hay không?
Ở một số quán tapas truyền thống, đặc biệt là ở các thành phố miền Nam Tây Ban Nha như Seville, Granada…, việc bạn ném khăn ăn, thậm chí cả vỏ ô-liu, vỏ tôm… xuống sàn là chuyện hết sức bình thường. Thậm chí, số lượng càng nhiều càng chứng tỏ rằng quán có đồ ăn ngon và rất đông khách. Người dân địa phương còn có một câu đùa rằng: “Càng nhiều rác dưới sàn, quán càng ngon!”.
Tuy nhiên, đừng lầm tưởng rằng tập tục này phổ biến ở khắp Tây Ban Nha. Ở các thành phố lớn như thủ đô Madrid hay Barcelona, việc giữ vệ sinh sạch sẽ rất được coi trọng và hành động ném rác xuống sàn khi ăn tapas bị coi là bất lịch sự; đặc biệt nếu quán tapas đó có không gian tương đối trang trọng và ở trong khu vực tập trung đông du khách.
Cách tốt nhất để không phạm phải sai lầm là hãy quan sát những người xung quanh bạn, xem họ hành xử ra sao và làm theo. Còn nếu cảm thấy e dè với truyền thống ném rác như trên, bạn vẫn có thể để khăn ăn trên bàn sau khi kết thúc bữa ăn.
5. Đi ăn tapas sao cho đúng?
Tuy ăn tapas không có quy tắc cầu kỳ, nhưng vẫn có một số điều bạn nên biết để làm sao cho đúng.
5.1 Cách gọi tapas
Tapas dùng để ăn cùng đồ uống, vậy nên, trước khi gọi tapas thì bạn nên chọn đồ uống trước. Có thể là rượu vang, bia, rượu sherry hoặc nước ngọt. Hầu hết các tiệm tapas, nhà hàng và quán bar đều có thực đơn tapas để bạn tham khảo và lựa chọn từ đó.
Tại một số thị trấn nhỏ hay các quán bar truyền thống, việc không có thực đơn giấy cũng hoàn toàn dễ hiểu. Hãy mạnh dạn hỏi chủ quán về các món tapas mà quán có, họ sẽ gợi ý cho bạn.
Ngoài ra, nếu là lần đầu bạn ăn tapas và chưa biết nên kết hợp chúng với đồ uống ra sao thì lời khuyên muôn thuở vẫn là nhờ nhân viên tư vấn. Thậm chí một số nơi nhân viên còn gần như ngay lập tức đưa ra lựa chọn tapas cho bạn sau khi bạn gọi đồ uống.
5.2 Không phải lúc nào tapas cũng miễn phí
Các món tapas tại Tây Ban Nha có cả miễn phí lẫn trả tiền. Ở những vùng như Granada hay Léon, các quán bar có thể tặng tapas miễn phí khi bạn gọi đồ uống.
Tuy nhiên, tại Madrid, Barcelona hay Seville, bạn sẽ phải gọi tapas riêng và trả tiền cho chúng. Nhân viên sẽ theo dõi những gì bạn gọi và cho bạn biết số tiền phải trả. Đối với pintxos, số que tăm trên đĩa sẽ là căn cứ để quán tính tiền cho bữa ăn của bạn.
5.3 Kích cỡ tapas
Thông thường có 3 kích cỡ tapas:
- Tapa: phần nhỏ (ăn thử).
- Media ración: nửa khẩu phần (cho 1–2 người).
- Ración: khẩu phần đầy đủ (chia cho nhóm 2–4 người).
Bạn có thể hỏi chủ quán hoặc nhân viên nếu đi theo nhóm đông và muốn chia sẻ các phần tapas với mọi người trong nhóm.
5.4 Không cần gọi tất cả cùng lúc
Cái hay của tapas là ở chỗ nó không có quy định về trình tự ăn trước sau. Vậy nên bạn hoàn toàn có thể gọi dần từng món và từ từ thưởng thức chúng. Nếu đồ ăn đã hết nhưng rượu vẫn còn, bạn luôn có thể gọi thêm một phần khác hoặc đổi vị sang loại tapas khác tùy sở thích.
5.5 Một số “fun-fact” về tapas
- Một số quán tapas có thể có quy định chỉ phục vụ tapas nếu bạn ngồi tại quầy bar, tuy nhiên chúng không phổ biến.
- Các món tapas miễn phí thường là do quán tự chọn và có thể nó chưa chắc hợp khẩu vị của bạn. Nếu không thích, hãy nói ngay với người phục vụ và thử hỏi liệu bạn có thể đổi món hay không.
-
Người Tây Ban Nha hiếm khi ăn tapas tại nhà mà họ thích một bữa ăn đầy đủ hơn. Nếu bạn có nghe họ nói rằng sẽ ăn trưa hoặc ăn tối “de tapas” tại nhà thì có nghĩa là họ đang xem xét một bữa ăn từ những đồ ăn thừa trong tủ lạnh.
- Không phải chỉ có Tây Ban Nha mới có tapas, mà rất nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là Mỹ, đã tiếp nhận loại món ăn này và khiến nó trở nên phổ biến. Điểm khác biệt là bạn sẽ luôn phải trả tiền, còn tapas ở Tây Ban Nha thì thường là miễn phí, trừ các thành phố lớn.
6. Một số loại tapas phổ biến
Tapas có thể đơn giản chỉ là một phần khoai tây chiên, cho đến những món ăn nhiều nguyên liệu hơn được nấu chín như một bữa ăn hoàn chỉnh. Dưới đây là một số món tapas phổ biến nhất mà bạn nên nếm thử khi đến Tây Ban Nha.
6.1 Tortilla española
Tortilla española, còn gọi là tortilla de patatas hay trứng tráng kiểu Tây Ban Nha, được làm từ trứng, khoai tây và hành tây. Đây là món ăn mang tính biểu tượng cho ẩm thực Tây Ban Nha và là một trong những món tapas nổi tiếng nhất. Món này được chiên trong dầu ô-liu với miếng dày và cắt thành từng phần ăn hình tam giác khi phục vụ.
Một số phiên bản hiện đại của tortilla española có thể thêm ớt chuông, xúc xích chorizo, phô mai, hay rau cải.
6.2 Croquetas
Croquetas là những viên chiên vàng giòn, với phần vỏ ngoài giòn rụm và nhân bên trong mềm mịn, thường được làm từ hỗn hợp béchamel (sốt kem trắng) trộn cùng nhân mặn như thịt nguội (jamón), gà, cá ngừ, nấm hoặc phô mai. Các viên croquetas được chiên ngập dầu và ngon nhất khi ăn nóng.
Món ăn này có nguồn gốc từ món croquette của Pháp, nhưng được biến tấu tại Tây Ban Nha và là điển hình cho việc tận dụng đồ ăn thừa. Ngày nay, croquetas là món tapas phổ biến ở hầu hết các quán bar, từ bình dân đến cao cấp. Mỗi đầu bếp lại có một công thức làm croquetas riêng; thậm chí món ăn này còn có cả một lễ hội riêng tại Madrid.
Một số loại croquetas:
- Croquetas de jamón (thịt nguội) – loại phổ biến nhất
- Croquetas de pollo (gà)
- Croquetas de bacalao (cá tuyết)
- Croquetas de setas (nấm)
- Croquetas veganas (rau củ)
- Croquetas de queso (phô mai)
- Croquetas de marisco (hải sản)
6.3 Patatas bravas
Ra đời vào đầu thế kỷ 20 ở Madrid, và nhanh chóng lan rộng khắp Tây Ban Nha, patatas bravas được xem là một trong những món tapas gốc bản địa đầu tiên, không vay mượn từ các nền ẩm thực khác. Đây là món khoai tây chiên giòn, được cắt hình khối vuông hoặc miếng vừa ăn và rưới nước sốt cay đặc trưng lên trên. Món ăn đơn giản này gây nghiện nhờ kết cấu giòn cùng hương vị béo – cay rất cân bằng.
6.4 Calamari
Calamari là những khoanh mực ống được tẩm bột và chiên vàng giòn. Món ăn này tương tự như món “fried calamari” của Mỹ hay Ý. Tuy nhiên điểm đặc biệt trong cách chế biến của người Tây Ban Nha là họ chỉ tẩm một lớp bột mì nhẹ bên ngoài khoanh mực, chứ không thêm trứng hay vụn bánh mì. Khi ăn, thay vì tương cà hay sốt mayonnaise, người Tây Ban Nha cũng chỉ vắt chút chanh tươi, có thể thêm chút muối biển hoặc ớt bột, để giữ hương vị nguyên bản.
6.5 Gambas al ajillo
Một món tapas nóng sẽ khiến miệng bạn bùng nổ hương vị. Gambas al ajillo là món tôm xào cùng với ớt khô (guindilla) và tỏi lát mỏng trong dầu ô-liu nóng. Món này thường được nấu và phục vụ trong chảo đất nung nhỏ (cazuela) giúp giữ nhiệt rất tốt, dầu vẫn sôi nhẹ khi mang ra bàn và ăn kèm bánh mì trắng. Đây là một món tapas “must-try” với cả du khách và dân bản địa.
6.6 Pa amb tomàquet
Pa amb tomàquet là một món ăn phổ biến ở vùng Catalonia và các vùng lân cận như Valencia, Balearic Islands… Món ăn đơn giản này chỉ bao gồm bánh mì nướng với cà chua, dầu ô-liu, tỏi và muối. Một số nơi có thể ăn kèm jamón ibérico, xúc xích fuet, phô mai Manchego….
6.7 Pulpo á feira
Pulpo á feira (còn được gọi là pulpo a la gallega) là món bạch tuộc nướng với muối hạt, ớt bột (paprika) và dầu ô-liu nguyên chất, có nguồn gốc từ Galicia, vùng ven biển phía Tây Bắc Tây Ban Nha.
Xem thêm
]]>
